ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅନୁଭବରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚ୍ୟବନ ଋଷି ନିଜ ପତ୍ନୀ ଶୁକନ୍ୟା ସହ ନନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରକ, ମାନସ, ଚୈତ୍ରରଥ୍ୟ ଓ ବୈଶ୍ରମ୍ଭକ ଦିବ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ସମତି କହିଲେ, ଏଭଳି ଭାବରେ ତିନି ଭୂମିରେ ଏଉଁ ଅନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଶତାବ୍ଦୀର ଶତାବ୍ଦୀ କେମିତି ଉପକ୍ରମିତ ହେଲା ସେ ଜଣା ନଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ଚ୍ୟବନ ଋଷି ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ଦିନର ସମୟ ରୂପାନ୍ତର ଓ ନିଜ ଚାହିଦା ପୂରଣ ହୋଇଯିବା ଉପରେ ବିବେକ କରିବାକୁ ପାଇଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରି ଆସିଲେ, ଯାହା ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଶତ୍ରୁ ମୁକ୍ତ, ଲୋକେ ଭରିଥିବା ଓ ମୃଗମାନେ ଘୁରୁଥିବା ଏକ ସ୍ଥାନ। ଏଠି, ଚ୍ୟବନ ଋଷି ତାଙ୍କ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ବସି, ଉଚ୍ଚତମ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ରାଜା ଶର୍ୟାତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଏକ ବଳି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ପଠାଇଲେ। ଦୂତମାନେ ଡାକିବା ପରେ, ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଚ୍ୟବନ ଋଷି ତାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଶୁକନ୍ୟା ସହ ଆସିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ଆଚରଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ରାଜା ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ କନ୍ୟା ସହ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ କନ୍ୟାର ପାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଏକ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପାଦେ ନମସ୍କାର କରିଥିବା ବେଳେ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇନଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତିତା ଦେଖାଉନଥିଲା। ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ତୁମେ କଣ କରିଛ? ବିଶ୍ଵରେ ଆଦରିତ ଋଷିଙ୍କୁ ଠକାଇଛ। ବୃଦ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ୟତା ପ୍ରାପ୍ତ ତୁମର ପତିକୁ ଛାଡ଼ି ଏହି ପ୍ରେମିକ, ଏହି ଭ୍ରମଣକାରୀକୁ ଚୟନ କରିଛ।" "ଏହି ନାମୀୟ କୁଳର ମନ କିପରି ଏପରି ଅପମାନକୁ ବରଣ କଲା? ନିଜ ପିତା ଓ ପତିର ଅପମାନ କରି ଏହି ଅଶ୍ଳୀଳ ଓ ଉତ୍ତେଜିତ ପ୍ରେମିକକୁ ଚୟନ କରିଛ।" ଏପରି ଉପାଳି କଥାବାର୍ତ୍ତାକୁ ଶୁଣି, ଶୁକନ୍ୟା ମୃଦୁ ହସ କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ପିତା, ଏହି ଭୃଗୁପୁତ୍ର ଆପଣଙ୍କର ଜାମାତା।" ତାପରେ ଶୁକନ୍ୟା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ବୟସ ଓ ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପର୍କରେ ସବୁ କଥା କହିଲେ। ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କଲେ। ତାପରେ, ସୋମ ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରାଜା ବଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସୋମ ରସ ପାଇଲେ; ଚ୍ୟବନ ଋଷି ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାରମାନେ ନିଜ ଅଂଶ ପାଇବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେଲେ। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବଜ୍ରଧାରୀ, ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାରମାନେ ନିଜ ଅଂଶ ପାଇବାକୁ ବଳିରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତପସ୍ୱୀ ଋଷିଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଉଠାଇ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଚ୍ୟବନ ଋଷି ଏକ 'ହୁମ୍' ଧ୍ୱନି କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତକୁ ଅଚଳ କରିଦେଲେ। ସମସ୍ତେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ସର୍ପ ପରି କ୍ରୋଧରେ ଶ୍ୱାସ ନିଁଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ହାତ ଅଚଳ ହେବାରେ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାରମାନେ ନିଜ ଅଂଶ ନିର୍ଭୟରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅଂଶ ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ପାଇଉ।" ଚ୍ୟବନ ଋଷି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହାକୁ ବାଧା ଦେଉନି, ପିତା; ଏହି ବଡ଼ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଋଷି କ୍ଷମାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତ ମୁକ୍ତ ହେଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଲୋକେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିର ବିଶେଷତା କଥା କହିଲେ, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହା ପରେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖି, ବହୁ ଧନ ଦାନ କଲେ। ବଳି ଶେଷରେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାଜା ଶେଷ ସ୍ନାନ କରିଲେ। ସମତି କହିଲେ, "ମୁଁ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ କଥା ସବୁ କହିଛି। ଏହି ତପସ୍ୱୀ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର କରି ବିଜୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଉ।" "ତୁମେ ଘୋଡ଼ାକୁ ନିଜ ପତ୍ନୀମାନେ ସହ ରାମ ବଳିରେ ପଠା।" ଶେଷ କହିଲେ, "ଏଭଳି କଥା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ଘୋଡ଼ା ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।" ଘୋଡ଼ା ବାୟୁ ଗତିରେ ଦୃତ ଚାଲି, ମହାଶ୍ରମରେ ଦୁର୍ବା ତିରୁ ଚରି, ଭୂମିରେ ଚିହ୍ନ ରଖିଲା। ଋଷିମାନେ ଦର୍ଭା ଶଂଗ୍ରହ କରି ନଦୀକୁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଦମନ କରିବାରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଆଶ୍ରମରେ ରହିଗଲେ। ଏଥିରେ, ସେ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତିଁଠି ସେ ଶୁକନ୍ୟା କୁ ନିକଟରେ ବସିଥିବା ତପସ୍ୱୀ ରୂପରେ ନିବେଶିତ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦେ ନମସ୍କାର କରି ନିଜ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। "ମୁଁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ରଘୁପତିଙ୍କ ଭାଇ, ରାଜା ଅଶ୍ୱ ରକ୍ଷାକାରୀ।" "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମହାପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ତମ ଋଷି କହିଲେ, "ଶୁଭ ହେଉ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମେ ବଳିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାରେ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ବିଶାଳ ହେଉ।" "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଦେଖ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ: ରାମ, ବଳି କରିବାରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରି ଲୋକେ ପାପ ନାଶ କରିଥାନ୍ତି।" "ବଡ଼ ପାପରେ ବନ୍ଧା ଲୋକ, ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରି ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଉଚ୍ଚତମ ପଦ ପାଉଥାନ୍ତି।" "ତାଙ୍କ ମନ୍ଦାର ଚରଣର ଧୂଳିରେ, ପାଥର ରୂପରେ ଉଠି, ଗୌତମଙ୍କ ଅର୍ଧ-ଶରୀରୀ ପତ୍ନୀ ମୂହ୍ତରେ ମନୋହର ରୂପ ପାଇଲେ।" "ମୋ ରୂପରେ ପ୍ରେମ ଭରି ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପାଇଲେ।" "ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ମନୋହର ରୂପକୁ ଦେଖି, ସଭାରେ ତାଙ୍କ ଦେଖାରେ, ତାଙ୍କ ଦେଖାରେ ତାଙ୍କ ଦେଖାରେ ଦୃଢ଼ ରୂପ ପାଇଲେ।" "ଯୋଗୀମାନେ, ଧ୍ୟାନରେ ଦୃଢ଼, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଯୋଗରେ ନିବେଶିତ, ସଂସାର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଉଚ୍ଚତମ ପଦ ପାଇଲେ।" "ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ମୁଁ ରାମଙ୍କର ମନୋହର ମୁହଁ ଦେଖିବି, ଯାହା ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାକ ଓ ଉଚ୍ଚ ଭୃକୁଟି।