ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଏକ ଦିନ କହିଲେ, “ଉପନିଷଦ୍ଗୁଡ଼ିକର ତତ୍ତ୍ୱ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ, ଭଗବାନ—ମୁଁ ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଆପଣଙ୍କୁ କଥା କହୁଛି।” ପ୍ରହ୍ଲାଦର ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ଦାୟିତ୍ୟ ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ରାଗରେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି କଥା ମୋ ପୁଅକୁ ପଢ଼ାଇଛ? ଏହି ହରିଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଏକ ଅବୁଦ୍ଧିତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏହା ଏକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ଓ ଅନର୍ଥକ।” ତାଙ୍କର ରାଗ ବଢ଼ିଲା—“ମୋ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସ୍ତୁତି ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି କଥା ଯଦି ଏକ ଶିଶୁ କହିଛି, ତାହା ତୁମର ପ୍ରଭାବରୁ ହୋଇଛି, ଦ୍ୱିଜର ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ।” ଏହିପରି କହି, ଚାରିପାଖା କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଦାୟିତ୍ୟ ରାଜା ଏକ ଦାୟିତ୍ୟକୁ କହିଲେ, “ଏହି ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବାନ୍ଧ।” ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ଦାୟିତ୍ୟ, ଭୃଗୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଲେ। ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିବା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପିତା, ମୋ ଶିକ୍ଷକ ଏହି କଥା ମୋତେ କହିନାହାନ୍ତି। ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି କୃପାରୁ, ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ; ମୋ ଆଉ କୌଣସି ଶିକ୍ଷକ ନାହିଁ; ହରି ମାତ୍ର ମୋ ଗୁରୁ।” “ସେ ଶ୍ରୋତା, ଚିନ୍ତକ, ବକ୍ତା, ଦ୍ରଷ୍ଟା, ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ। ହରି ନିତ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନିୟନ୍ତା। ଏହିପରି, ମହାଶୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ; ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦିଅ।” ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜ ପୁଅକୁ କହିଲେ, “ପୁଅ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି ଭ୍ରମରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଛ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ତୁମେ ଏପରି ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁଛ? ବିଷ୍ଣୁ କିଏ? ତାଙ୍କର ରୂପ କଣ? ହରି କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ?” “ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ତିନି ଲୋକର ନାୟକ, ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ଶାସକ। ମୋତେ ପୂଜା କର, ଗୋବିନ୍ଦ; ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ଶତ୍ରୁକୁ ଛାଡିଦିଅ।” “ନଥିବେ ଚାହୁଁ, ଶଂକର, ରୁଦ୍ର ଦେବ, ଜଗତର ଶିକ୍ଷକ, ଦାୟିତ୍ୟମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଶିବ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର।” “ଦାୟିତ୍ୟମାନେ ତିନି ରେଖା ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ପଶୁପତିଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁସାରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।” ଦାୟିତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦାୟିତ୍ୟ ପୁଜାରୀମାନେ କହିଲେ, “ଯଥା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ନିଜ ପିତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କର। କୈଟଭ ହନ୍ତା ଶତ୍ରୁକୁ ଛାଡି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କର।” “ରୁଦ୍ରଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ; ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତୁମର ପିତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କୃପାରୁ ନାୟକ ହୋଇଥିଲେ।” ଦାୟିତ୍ୟ ପୁଜାରୀମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ, ବୈଷ୍ଣବ ବଂଶର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଏହା ଶୁଣି କହିଲେ, “ଆହା, କି ଅଦ୍ଭୁତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ଯାହାଙ୍କର ମାୟା ଏହି ଜଗତକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଛି! ଭେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ସମ୍ମାନିତ।” “ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ମଦରୁ ଏପରି କଥା କହନ୍ତି। ନାରାୟଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ; ତତ୍ତ୍ୱ ନାରାୟଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ।” “ନାରାୟଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧ୍ୟାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ଧ୍ୟାନ ନାରାୟଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ସେ ନିତ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ଶରଣ।” “ବସୁଦେବ ନିତ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନିୟମକ; ଏହି ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ଅଂଶ; ଏହି ଜଗତ ତାଙ୍କୁ ଭିତି କରି ଅଟିଛି।” “ସେ ନିତ୍ୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରୂପ, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରୀ ଓ ଭୂମିଙ୍କ ନାୟକ, ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମୟ ଶରୀର।” “ସୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ—ଏହି ଦୁଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା—ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରି ଅଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶଂକର ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।” “ତାଙ୍କୁ ଭୟରୁ ପବନ ବହେ, ଭୟରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ; ଭୟରୁ ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଚାଲିଥାନ୍ତି।” “ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦିବ୍ୟ ହରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ନାରାୟଣ ମାତ୍ର ଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଈଶାନ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ କୌଣସି ନଥିଲେ।” “ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ତାରା, ଦିବ୍ୟ ଜନ, କୌଣସି ଥିଲେ ନାହିଁ; ଋଷିମାନେ ସର୍ବଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ ଦେଖନ୍ତି।” “ଏହିପରି, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉପନିଷଦ୍ଗୁଡ଼ିକର ତାତ୍ପର୍ୟ ଛାଡି, ରାଗ, ଲୋଭ, ଭୟରୁ, ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କଣ କହୁଛ?” “ଏହି ହରିଙ୍କୁ, ସମସ୍ତର ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତର ନାୟକ, ଛାଡି, ମୁଁ କିପରି ଅସତ୍ୟରେ ଶରଣ ନେଇ ଶଂକରଙ୍କୁ ପୂଜିବି?” “ଶ୍ରୀଙ୍କର ସାଥୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ଅନନ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଗାଢ଼, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଚଉଡ଼ ଚକ୍ଷୁ—” “ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଚାତି, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସଦା ଯୁବ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖ ଦେବା—” “ସନକ ଆଦି ମହାଯୋଗୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।” “ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟାଙ୍କର ଏକ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେବଲୋକର ବାସିନ୍ଦା—ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ଵରୁଣ, ଯମ, ଚନ୍ଦ୍ର, କୁବେର—ଦେଖାଯାନ୍ତି।” “ତାଙ୍କ ନାମ ମାତ୍ର ମନେ ପକାଇଲେ, ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଇଯାନ୍ତି—ଏହି ମୁକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା ଭଳି ଜୀବମାନେ ପାଇବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ।” “ସେ ମାତ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ମୁଁ ସେହି ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମ୍ୟୁକ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବି।” “ମୁଁ ସହଜରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ ପାଇବି।” ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ବିଶାଳ ରାଗରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦାୟିତ୍ୟମାନେ ଦେଖି, ରାଗରେ ମତିହାରା ହୋଇ କହିଲେ, “ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ହତ୍ୟା କର—ଏହି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲିନ।” “ଯଦି ହରି ମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ଓ ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତେବେ ଆଜି ମୁଁ ହରିଙ୍କର ଏହି ରକ୍ଷାର ଫଳ ଦେଖିବି।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦାୟିତ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ, ଦାୟିତ୍ୟର ମହାତ୍ମା ପୁଅ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଘେରି ରଖିଲେ।