ମନୁ ଏକଥିରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ । ସେ ପରିବାର ସହିତ ବଡ଼ ଦଳ ନେଇ ରେବା ନଦୀକୁ ଯାଇଥିଲେ । ଏଠାରେ, ସେ ମହାନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃପୁରୁଷ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ । ସେଠି, ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଜୀଅ, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏଉଁଠୁ ଉଁଠି ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ । ଏଉଁଠି, ସେ ବଡ଼ ଗଛ ତଳେ ଏକ ଚିହ୍ନିତ ଜିଉଁଠି ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନିର୍ମଳ ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏହା ଅଚଳ ଓ ଅପ୍ରକାଶିତ । ସେ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଲଠି ଦେଇ ଚିହ୍ନିତ ଜିଉଁଠିକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ରକ୍ତ ବହିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏହା ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ଜୀଅ ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ଏହି ପାପରେ ବିନ୍ଧି, ସେ ମା ଓ ବାପାକୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ଭୟରେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଏକା ଦୁଃଖ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା, ଆକାଶରୁ ତାରାପତନ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଧୁଆଁରେ ଢାକିଗଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ରାବଳରେ ଆବୃତ ହେଲା । ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ହେଲେ ହରାଇଗଲେ, ଅନେକ ହାତୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ରାଜାଙ୍କ ରତ୍ନର ଧନ ହରାଇଗଲା, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ; ସେ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, କିଏ ଋଷିଙ୍କୁ କ୍ଷୁଭ୍ ହେଇଛି ? ପ୍ରଥା ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଜୀଅ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି । ତେଣୁ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ, ସେ ନିଜ ସେନା ସହିତ ସେଉଁଠି ଗଲେ । ସେଉଁଠି ଗଲେ, ତିନି ବିଶିଷ୍ଟ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଭଣ୍ଡାର ଦେଖି, ରାଜା ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ ଓ ଶାନ୍ତି ଚାହିଲେ: "ଉତ୍ତମ ଋଷି, ଦୟା କରନ୍ତୁ ।" ତପସ୍ୱୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: "ରାଜା, ଏହି ସମସ୍ତ ବିପଦ ତୁମ ଜୀଅର କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ।" "ମହାରାଜ, ତୁମ ଜୀଅ ଏକ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆଘାତ କରି, ଅନେକ ରକ୍ତ ବହିଲା; ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ।" "ତେଣୁ, ମହାରାଜ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତୁମେ ଜୀଅକୁ ମୋତେ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ; ତେବେ ସମସ୍ତ ବିପଦ ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତି ହେବ ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ରାଜା ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଜୀଅକୁ, ପରିବାର, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଚରିତ୍ର, ଓ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ରାଜା ଲୋଟସ୍-ନୟନୀ ଜୀଅକୁ ଦେଇଥିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ବିପଦ ଶାନ୍ତି ହେଲା, ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ରୋଷ ଶାନ୍ତ ହେଲା । ରାଜା ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଜୀଅକୁ ଦେଇ, ଦୟାରେ ଭରି, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କ ସହରକୁ ଫେରିଲେ । ଏପରେ, ତପସ୍ୱୀ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମାନବୀ ସହିତ ଗଲେ । ମାନବୀ ତାଙ୍କ ଯୋଗ ପ୍ରୟାସରେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରି, ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ । ମାନବୀ ତାଙ୍କ ପତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଚକ୍ଷୁହୀନ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ହେଇଥିବା ସତ୍ତାରେ, ନିଜ ପରିବାରର ଦେବୀପରି ମନ୍ତ୍ରଣା କରି ଉପସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ । ସେ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେବା କରି, ଶାଚୀ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ । ସେ ଶୁଭ୍ ଲକ୍ଷଣ ଯୁକ୍ତ ରାଜକନ୍ୟା, ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ପାଦକୁ ସେବା କରି, ଫଳ, ମୂଳ ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଶରୀରକୁ ଚଳାଇଥିଲେ । ସେ ସଦା ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନରେ ଲଗ୍ନ, ଉପାସନାରେ ନିୟୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମଙ୍ଗଳରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରିଥିଲେ । ସେ ଆକାଂକ୍ଷା, ଚତୁର୍ୟ, ଦ୍ୱେଷ, ଲୋଭ, ଅଧର୍ମ ଓ ଅଭିମାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସଦା ସଚେତନ ଓ ଦୃଢ଼, ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ । ଏଭଳି, ଶବ୍ଦ, ଶରୀର ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ସେବା କରି, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିଲେ । ଏକ ଦିନ, ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଆଗ୍ରହ କରି ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ । ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ, ସେ ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଥିଲେ । ଦୁଇ ଦେବତା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, "ବର ଚୟନ କର, ମନୋହରିଣୀ," ବୋଲି କହିଲେ । ସୁକନ୍ୟା ତିନିଏ ଦେବତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦେଖି, ବର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବିଚାର କଲେ । ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, "ଯଦି ଦୁଇ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ, ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଚକ୍ଷୁ ଦିଅନ୍ତୁ," ବୋଲି ନିବେଦନ କଲେ । ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ମନୋହର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଦୁଇ ଦେବତା ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଯଦି ତୁମ ପତି ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶ ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବେ, ତେବେ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ ସଫଳ କରିବେ ।" ଚ୍ୟବନ ଏହାକୁ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, "ଏହିପରି ହେଉ," ବୋଲି ସହମତି ଦେଲେ । ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ହ୍ରଦ କୁ ଯିବାକୁ କହିଲେ, ଯାହା ସିଦ୍ଧମାନେ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ଚ୍ୟବନ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଶରୀର ଦୁଃଖିତ, ଏହି ହ୍ରଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଚ୍ୟବନ ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ହ୍ରଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ତିନି ଜଣ ମାନବ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମହିଳାମାନେ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ସୁନାର ମାଳା, କଣବା, ଏବଂ ଏକାକାର ଶରୀରରେ ଶୋଭା ଫଳାଇଥିଲେ । ସୁନ୍ଦରୀ ସୁକନ୍ୟା ଏହି ତିନି ଜଣ ଦେଖି, କିଏ ନିଜ ପତି ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ । ସେ ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ; ଦେବତା ତାଙ୍କ ପତିକୁ ଦେଖାଇ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ । ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଶୁଭ କାମନା ଦେଇ, ଦୁଇ ଦେବତା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ, ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ । କାଲ୍କ୍ରମେ, ସେ ବ୍ରତରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଭଲ ପ୍ରେମରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ; ତପସ୍ୱୀ ଦୟା ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ । "ଆଜି ମୁଁ ତୁମେପରି ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ସମ୍ମାନିତାରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମ ଭକ୍ତିମୟ ସେବା ଓ ଏକାଗ୍ର ପ୍ରେମରେ, ତୁମେ ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମିତ୍ର, ମୋର ନିଜ ଶରୀର ହେଉ । ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଏପରି ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ।" "ମୁଁ ମୋର ଧର୍ମ, ତପ, ଧ୍ୟାନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯେ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ତୁମେ ମୋର ସେବାରେ, ଅବ୍ୟାବଧି ଚକ୍ଷୁ, ଭୟହୀନତା ଓ ଦୁଃଖମୁକ୍ତି ପାଇବେ ।" "ଅନ୍ୟମାନେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭୂକୁଟି ଦ୍ୱାରା ବିଘ୍ନିତ, କି ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିବେ ?