ଶତୃଘ୍ନ ରତ୍ନଘୋଡ଼ା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବୀର ସେନାପତିମାନେ ସହିତ, ରାଜାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ପୂଜା କରି, ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ଅତି ଭକ୍ତିରେ ଜ୍ଞାନୀ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶେଷ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—ତାପରେ ରାଜା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, ଯିଏ ସ୍ନେହ ଭରା ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ, ଓ ରଘୁନାଥଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ। ସୁମଦା କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୁକୁଟମଣି ରାମ ଶୁଭେ କି? ସେ ଭକ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି, ଓ ମୋତେ କୃପା ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ସହରର ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରଘୁନାଥଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି ସେହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଅବିରତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି। ମୋ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି, ବଂଶ ଓ ଭୂମିର ଧନ, ଏହି ସବୁକିଛି ଆଜି ସାର୍ଥକ ହେଲା। ମୋର ଆଶା ବିଲୟ ହେବା ପରେ, ପୂର୍ବରୁ ମୋପରି କୃପା ହୋଇଥିଲା; ଆଜି ମୁଁ ଓ ମୋ ପରିବାର ରଘୁନାଥଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବି।” ସୁମଦା ଏପରି କହି ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଓ କର୍ମର କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲେ। ଏଠାରେ, ତିନି ରାତି ରହି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ ରାଜା ସୁମଦାଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ସୁମଦା ତ୍ୱରିତ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ, ଏହାକୁ ମହାନ ଶତୃଘ୍ନ ଓ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ କଲେ। ସେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସେବକମାନେ ପାଇଁ ଅନେକ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଭୂଷିତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ ଦାନ କଲେ। ତାପରେ, ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ, ଧନ-ଢାଲି, ପଦାତି, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଅନେକ ରଥ ସହିତ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶତୃଘ୍ନ, ସୁମଦା ଓ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବୀରମାନେ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଯଶ ଧାରଣ କରି ରାସ୍ତାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସେ ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀ କୂଳରେ ପହଞ୍ଚି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ଘୋଡ଼ାରକ୍ଷକମାନେ ପଛରେ ଚଲିଲେ। ପଥେ ନାନା ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଯଶ ବ୍ୟାପିଦେଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଯାତ୍ରାରେ, ହରିଙ୍କୁ ବାନରମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବାନର ଭକ୍ତ ଓ ବାନରମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କ ସାଥି ଥିଲେ। ପରିବେଶରେ ତପସ୍ବୀମାନେ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ କହିଲେ, ଯାହା ଶୁଣି ଭକ୍ତିରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଶତୃଘ୍ନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ପ୍ରାଣୀ ଥିଲେ, ଓ ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଧ୍ୱନି ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୂର କରୁଥିଲା। ଆକାଶ ହୋମ ଧୂଆଁରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା, ଏଠି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ବହୁ ଯଜ୍ଞବେଦୀ ରହିଥିଲା। ଏଠି ବାନରମାନେ ଗାୟମାନେକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଏଠି ମୂଷାମାନେ ବିଲ୍ ଖନନ କରୁନାହାନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ବିଲାଇଙ୍କ ଭୟରେ ଅଛନ୍ତି। ସାପ ମୟୂର ଓ ନେଉଳ ସହିତ ଖେଳୁଥିଲେ; ଏଠି ହାତୀ ଓ ସିଂହ ମିଶି ମିତ୍ରତାରେ ରହୁଥିଲେ। ଏଠି କୃଷ୍ଣମୃଗମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଧାନ ଖାଇବା ପାଇଁ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ସମୂହରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅନ୍ୟ ଭୟ ନଥିଲେ। ଗାୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଆକୃତିରେ ନନ୍ଦିନୀ ସମାନ, ତାଙ୍କର ଦୁଧରେ ବାଲୁକା ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିଲେ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ, ହସ୍ତରେ ଯଜ୍ଞ କୁଷ ଓ ପୁଷ୍ପ ଧରି, ଏହା ଦେଖି ରାମଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଶତୃଘ୍ନ ପଚାରିଲେ: “ଏହି ଆଗରେ ଆମେ ଦେଖୁଥିବା ଶାନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଋଷିମାନେ ଭରିଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଶ୍ରମ କାହାର?” ମୁଁ ଏହି ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ଓ ତାଙ୍କ କର୍ମକୁ ମୋ ମୁଖରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ତାହାର ପବିତ୍ରତା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତି କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: “ଏହି ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶାନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଋଷିପତ୍ନୀମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଏଇ ମହାତ୍ମା ଋଷି ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଯଜ୍ଞରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ଭାଗ ଦେଇଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଏକାଧିକାର ଭଙ୍ଗ କରି। ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ତପୋବଳ ଅପାର, ସେ ବେଦମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ଧାରକ।" ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ଏହି ଚରିତ୍ର ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ ସୁମତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “କେବେ ତିନି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ଭାଗ ଦେଲେ? ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଯଜ୍ଞରେ ଦେବତାମାନେ, ବିଶେଷକରି ଇନ୍ଦ୍ର କ’ଣ କଲେ?” ସୁମତି କହିଲେ: “ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଂଶରେ ଏକ ରିଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଭୃଗୁ। ଏକ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ସେ ଯଜ୍ଞ କୁଷ ଉଠାଇବାକୁ ଗଲେ। ସେ ସମୟରେ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଦମନକ ଆସି ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲେ—‘ଋଷିଙ୍କ ବନ୍ଧୁ କେଉଁଠି? ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସ୍ତ୍ରୀ କେଉଁଠି?’ ସେ ଏହି କଥା ପୁନିପୁନି କହି, କ୍ରୋଧରେ ତିବ୍ର ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ତାପରେ ଅଗ୍ନି, ଦାନବ ଆସିଛି ବୋଲି ଭୟ ଜାଣି, ଋଷିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମ ଭିତରେ ଦେଖାଇଦେଲେ। ଦାନବ ସେହି ଅଭଳା ନାରୀକୁ ଧରି, ତାଙ୍କର ଆସୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଥିବା ସ୍ୱରରେ ‘ଓ ଭୃଗୁ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୋର ତପୋଧନ’ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ। ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ସେଉଁଠି, ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ବାହାରକୁ ନେଇଗଲେ ଓ କଠୋର କଥା କହିଲେ। ଏହି ଭୟକର ଦୃଶ୍ୟରେ, ଗର୍ଭ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଶିଶୁ ଚୁଟିପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଯେପରି ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି। ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଯିଅନାହିଁ; ତୁମେ ଭସ୍ମ ହେଉ, ଦୁଷ୍ଟମନା! ଅନୁଚିତ କୁଛୁଆ ଛୁଇଁଥିବାରୁ ତୁମେ କେବେ ମଙ୍ଗଳ ପାଇବ ନାହିଁ।