ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ତିନି ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ। ସେ ବଳପୂର୍ବକ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ହିସ୍ସା ନିଜେ ଦଳି ନେଇଲେ। ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ରକ୍ଷାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଦାସ ହେଇଗଲେ। ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଧୀନ ହେଲେ। ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ସଠିକ୍ ବିଧିରେ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ କନ୍ୟା କଲ୍ୟାଣୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଏହି କଲ୍ୟାଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହାନ୍ ବିଭୂତି ଥିଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ହୃଷୀକେଶ, ହରିଙ୍କୁ ଅନନ୍ୟ ଭାବେ ଭଜିଥିଲେ। ସେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମନ, ବାଚ୍ୟା ଓ କାୟାରେ, ସଦା ଏକମାତ୍ର ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ମାନିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ସଦା ପବିତ୍ର ଥିଲା। ଶିଶୁବେଳେ ଗୁରୁଗୃହରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନମ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରି, କିଛି ସମୟ ପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ସହିତ ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ବିନୟରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ସନ୍ତାନକୁ ବାହୁଦ୍ୱୟରେ ଆଲିଂଗନ କରି ଚକିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଗୁରୁଗୃହରେ ରହିଛ। ତୁମ ଗୁରୁ କଣ ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ସେ କଥା ମତେ କୁହ।" ତାହାପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପିତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂରକରିବା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ଯିଏ ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦର ସାର, ପରମ ପୁରୁଷ, ସେଇ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରି, ଆପଣଙ୍କୁ କହୁଛି।" ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ଏହି ବିଷ୍ଣୁସ୍ତୁତି ଶୁଣି ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ କାହିଁକି ଏହିପରି କଥା ମୋ ସନ୍ତାନକୁ ଶିଖାଇଛ? ଏହି ହରିସ୍ତୁତି ଆମ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା, ଏହା ଅନୁଚିତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅପମାନ।" "ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହିପରି ଶତ୍ରୁସ୍ତୁତି ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଶିଶୁ ଯଦି କହିଛି, ତାହା ତୁମ ପ୍ରଭାବରେ। ଏହି ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ବାନ୍ଧ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବାନ୍ଧାଗଲା। ଗୁରୁଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଜେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅତି ଆଦର କରୁଥିଲେ, ସେ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପିତା, ମୋ ଗୁରୁ ଏହି କଥା ମୋତେ କହିନାହାନ୍ତି।" "ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାବଶତଃ ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ। ମୋର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗୁରୁ ନାହାନ୍ତି; କେବଳ ହରି ମୋତେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି।" "ସେଇ ଶ୍ରୋତା, ଚିନ୍ତକ, ବକ୍ତା, ଦ୍ରଷ୍ଟା, ସର୍ବଜ୍ଞ ସ୍ୱାମୀ। ହରି ଏକାଇ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନିୟନ୍ତା। ଏହିପରି, ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦିଅ।" ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପୁଅକୁ କହିଲେ, "ଶିଶୁ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି ଭ୍ରମରେ ଘୁରୁଛ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଛ? ବିଷ୍ଣୁ କିଏ? ତାଙ୍କର ରୂପ କଣ? ହରି କେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି?" "ମୁଁ ଏହି ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ନାୟକ, ତିନି ଲୋକର ଶାସକ। ମୋତେ ପୂଜ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର। କିମ୍ବା ଶଂକର, ରୁଦ୍ର, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ସଫଳତା ମିଳେ।" "ପଶୁପତି ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ ମାର୍ଗରେ ଭସ୍ମରେ ତିନି ରେଖା ଲାଗାଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜ।" ଦୈତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୈତ୍ୟ ପୁରୋହିତମାନେ କହିଲେ, "ଠିକ୍ ଅଛି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପିତାଙ୍କ କଥା ମାନ। କୈଟଭା ଘାତକ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତ୍ରିନେତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜ।" "ରୁଦ୍ରଠାରୁ ବଡ଼ ଦେବତା ନାହାନ୍ତି; ସେଇ ସମସ୍ତ କିଛି ଦିଅନ୍ତି। ତୁମ ପିତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।" ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି ବୈଷ୍ଣବ ବଂଶର ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ, "ହାଁ, କି ଅଦ୍ଭୁତ ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାୟା, ଯାହା ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରିଛି! ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସର୍ବଦା ସମ୍ମାନିତ।" "ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଓ ମଦରେ ଏପରି କଥା କହନ୍ତି। ନାରାୟଣ ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସାର ନାରାୟଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ।" "ନାରାୟଣ ହିଁ ପରମ ଧ୍ୟାନ, ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣ। ସେ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ, ଶୁଭ, ଅବିକାରୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶରଣ।" "ବାସୁଦେବ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ, ସେଇ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ନିୟମକ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସେଇ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କୁ ଆଧାର କରେ।" "ସେ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେହ, ପଦ୍ମନୟନ, ଶ୍ରୀ ଓ ଭୂମିଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଶାନ୍ତ, ଶୁଭ୍ର, ଶୁଭଦେହ।" "ସୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ—ଏହି ଦୁଇ ପରମ ଦେବ—ତାଙ୍କର ଆଦେଶରେ ବସିଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶଂକର ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।" "ତାଙ୍କ ଭୟରେ ବାୟୁ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ଭୟରେ ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର, ମୃତ୍ୟୁ ଚଳିଛନ୍ତି।" "ଏକମାତ୍ର ଦିବ୍ୟ ହରି, ପରମ ଦେବ ନାରାୟଣ ଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଈଶାନ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ କେହି ଥିଲେ ନାହାନ୍ତି।" "ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ତାରା, ଦେବତା, କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ; ଋଷିମାନେ ସଦା ଏହି ପରମ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମକୁ ଦେଖନ୍ତି।" "ଏହିପରି, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦର ଅର୍ଥ ତ୍ୟାଗ କରି, କାମ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଭୟରେ, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କଣ କହୁଛ?" "ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷକ ହରିଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୁଁ କିପରି ଅସତ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ଶଂକରଙ୍କୁ ପୂଜିବି?" "ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା, ଅନନ୍ତ, ପରମ ପୁରୁଷ, ନୀଳ କମଳଦଳ ସମ ଶ୍ୟାମ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ବିସ୍ତୃତ ନୟନ—" "ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଛାତି, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସଦା ଯୁବକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଚିରସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦାତା— ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର ମୋର ଶରଣ।