ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିରଣରେ ଆକାଶରେ ଜଳିଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତାପରେ ପୃଥିବୀ ଉତ୍ତାପିତ ହୁଏ; ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମହାଦେବୀଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ସେଇ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭୂମିରୁ ଜଳ ଉଠାନ୍ତି ଓ ପୁଣି ତାହାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଯେଉଁଠି ଥାଏ, ସେଉଁଠି ଭିତରେ ବା ବାହାରେ, ସେସବୁ ଜୀବରେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଏହି ମହିମା ମହାଦେବୀଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତିର ଫଳ। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେଇ ମହାଦେବୀ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହାମାୟା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷିତ୍ରୀ। ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ପାଳନ କରନ୍ତି ଓ ମୋହିନୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ସେଠାରୁ ସିଦ୍ଧି ଓ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ଯାହାକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେଇ କୃପାମୟୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ମୁଁ ଅର୍ଥନା କରେ। ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୋ ମା, ତୁମ ଚରଣ ମୋର ଶରଣ; ମୁଁ ଯେଉଁ ସଫଳତା ଚାହୁଁଛି, ସେଠି ଦିଅ, ହେ ପ୍ରାଚୀନା, ମହାମାନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଷୀଣ ସୁମଦା ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତା ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—‘ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବର ଚାହିଅ।’ ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ମଧୁର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସୁମଦା ରାଜା ଖୁସିରେ ନିଜ ହାରାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଚାହିଲେ। ସେ ବିନାସ୍ଥିର ଭକ୍ତି ଓ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥନା କଲେ। ତେବେ କାମାକ୍ଷୀ ଦେବୀ କହିଲେ—‘ସୁମଦା, ତୁମର ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର ହୋଇ ତୁମେ ତୁମର ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇବ। ରତ୍ନମୟ ନାରୀମାନେ ତୁମ ଚରଣ ଅଳଙ୍କୃତ କରିବେ। ତୁମେ କେବେ ବି ହାରିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଘୁନାଥ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ, ସେଠି ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ହେବ। ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଦାନ୍ତି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିବେ। ସେଉଁଠି ତୁମେ ତୁମର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଓ ଧନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇବା।’ ‘ତାପରେ ତୁମ ନିଜ ସେନା ଓ ଶୂରବାଣୀ ଧାରୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ କରିବା; ପରେ ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମେ ପୃଥିବୀ ଚାରିଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କରିବା। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠି ଶେବା କରନ୍ତି, ସେଇ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯେଉଁ ମୁକ୍ତି ଯୋଗୀମାନେ ଦୁର୍ଲଭ କରନ୍ତି, ସେଠିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ଏଠାକୁ ନାସେ; ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉଠାଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ ନେଇଯିବି।’ ଏପରି କହି, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜିତ ହେଉଥିବା ଦେବୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସୁମଦା ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେଠାରୁ ଆହିଚ୍ଛତ୍ରରେ ବିଜୟ ପାଇ ରାଜା ହେଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଶାଳ ସେନାର ମାଲିକ ହେଲେ, ତଥାପି ମହାମାୟାର କଳାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱକୁ ଧରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ରାଜଧାନୀକୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱ ପହଞ୍ଚିଛି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଚତୁର ସୁମଦା ରାଜା ଅଛନ୍ତି—ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବାନୁଗ୍ରହରେ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମହିମା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବାନୁଗ୍ରହ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ଶେଷ ଏହି କଥା ରେଖିଲେ—ସୁମଦାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଶୁଣି ଶୂରବୀର ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ବଡ ଖୁସି ହୋଇ ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ!’ ବୋଲି କହିଲେ। ଆହିଚ୍ଛତ୍ରର ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ସଭାରେ ବସି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଅନେକ ରାଜା ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧନୀ ବଣିକ ଓ ରାଜାମାନେ ଭୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ସୁମଦାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଓ ନ୍ୟାୟରେ ପ୍ରବୀଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ସୁମଦାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜାଙ୍କୁ ଆସି କହିଲେ—‘ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଚିହ୍ନିତ ଖୁର ଥିବା ଘୋଡ଼ା କାହାର ତାହା ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ।’ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ସେବକଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ—‘ଯାଅ, ଏହି ଘୋଡ଼ା କାହାର ଏହା ଖୋଜି ଆଣ।’ ସେବକ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶୁଣି ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ଏହା ରଘୁନାଥଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ହେବାକୁ ଜାଣି, ସୁମଦା ରାଜା ସଦା ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—‘ମୋ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଘରେ ଘରେ ମଙ୍ଗଳ ତୋରଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଶୋଭା କରନ୍ତୁ। ହଜାର ହଜାର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟାମାନେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ହାତୀ ଚଡ଼ି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସ୍ୱାଗତରେ ଯାଆନ୍ତୁ।’ ଏପରି ଆଦେଶ ଦେଇ, ରାଜା ନିଜେ ପୁଅ, ନାତି, ରାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ମହାମନ୍ତ୍ରୀ, ଶୂର ବୀର, ପୁଷ୍କଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ, ସୁମଦା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ହାତୀ ଓ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ, ଯୁଦ୍ଧ କୁଶଳ ପଦାତି ଓ ଶୂର ବୀରମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ସୁମଦା ରାଜା ଆଗକୁ ଯାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, କହିଲେ—‘ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲା, ମୁଁ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପରେ ସମ୍ମାନିତ। ଏହି ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା ଓ ଅପାର ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ଏବେ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର। ମୁଁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଏହି ଅଶ୍ୱ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି, କାମାକ୍ଷା ଦେବୀ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ଏବେ ସେହି ଘଟିଛି। ମୋର ରାଜଧାନୀ ଦେଖ, ମୋ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସଫଳ କର, ଏବଂ ଆମ ସମସ୍ତ ବଂଶକୁ ପବିତ୍ର କର, ହେ ରାମବଂଶୀ ମହାରାଜ।’ ଏପରି କହି, ଏକ ଦେଦୀପ୍ୟମାନ ହାତୀ ଆଣି, ତାହାରେ ପୁଷ୍କଳ କୁ ବସାଇ, ତାପରେ ନିଜେ ଚଡ଼ିଲେ। ସମୟ ସମୟରେ ଢୋଳ, ଝାଞ୍ଜ, ଶଂଖ, ବୀଣା ଓ ଅନ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଧ୍ୱନି ଆନନ୍ଦରେ ଆକାଶ ଭରି ଗଲା। ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାମାନେ ହାତୀ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇ, ମୁକ୍ତାର ଗୁଛ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠି ଚରଣ ସେବା କରନ୍ତି, ସେଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।