ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା ଏହି ନଗରରେ—ସେଠାରେ ରମ୍ଭା ଓ ତାଙ୍କ ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦ୍ମମୁଖୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଦେଖି ଅନ୍ୟମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସୁଖରେ ଲୀନ ହୋଇଥିବା, ଚରିତ୍ରରେ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କୁବେରଙ୍କ ସହ ମିଳି ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତୀର ଯୋଗ କଳାରେ ଦକ୍ଷ ଶୂରମାନେ ନିଜ ହାତରେ ଧନୁ ଧରି, ସେଠାର ରାଜା ସୁମଦାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଶୋଭାମୟ ନଗର ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ ପ୍ରଭୁ, ଯାହାର ପାଖରେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଗିଚାଗୁଡ଼ିକ ମଧୁର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ସେଠାରେ ପୁନ୍ନାଗ, ନାଗଚମ୍ପା, ତିଳକ, ଦେବଦାରୁ, ଅଶୋକ, ପାଟଳ, ଆମ୍ବ, ମନ୍ଦାର ଓ କୋବିଦାର ଗଛ ଥିଲା; ଆଉ ଆମ୍ବ, ଜାମୁନ୍, କଦମ୍ବ, ପ୍ରିୟାଳ, ପନସ, ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ ଓ ମଲ୍ଲିକା, ଯାତି, ଯୁଥି ଫୁଲ ଲତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଗଛ ଓ ଫୁଲର ମଧ୍ୟରେ ନୀପ, କଦମ୍ବ, ବକୁଳ, ଚମ୍ପକ ଓ ମଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛ ଥିଲା, ଯାହା ଦେଖି ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ନଜର ଦେଲେ। ସେଠି, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଚାଳି ତମାଳ ଓ ତାଳ ଗଛର ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅତି ଶୋଭାମୟ ଅରଣ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଶୂରବୀର ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ବନ୍ଦିତ କରୁଥିବା ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏଠି ତିନି ରତ୍ନ—ନୀଳମଣି, ବୈଡୂର୍ୟ ଓ ପନ୍ନା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଉଳ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦେଉଳ ସୁନାର ସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ଦେବସେବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କୈଳାସ ଶିଖର ସଦୃଶ ଏହି ମହାନ୍ ମନ୍ଦିର। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦିରକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏହି ଦେଉଳ କାହାର? କେଉଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଏଠି ପୂଜା କରାଯାଉଛି? କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଦେଉଳ ତିଆରି ହୋଇଛି?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀ ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାଯଥା ଭାବେ କହିଲେ—"ଏହି ହେଉଛି କାମାକ୍ଷାଙ୍କ ପରମଧାମ, ସେଇ ଜଗତକୁ ଏକମାତ୍ର ସୁଖ ଦେବାଳି। ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପ୍ରଣାମ କରି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟସ୍ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଦୟାମୟୀ ଭକ୍ତବତ୍ସଳା। ଏଠି, ଏକଥା ଦିନ ସୁମଦା ନାମକ ଅହିଚ୍ଛତ୍ରର ରାଜାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ସେ ଏଠି ରହିଥିଲେ, ଭକ୍ତଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିଲେ। ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶୂରମାଣି; ଏଭଳି ପ୍ରଣାମ କରିଲେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହା ପାଇଁ ଅସମର୍ଥ, ସେଠିରେ ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ପୁନି ଭବାନୀଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏହି ଅହିଚ୍ଛତ୍ରର ରାଜା ସୁମଦା କିଏ? ସେ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ୍ଜନନୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏଠି ବସିଲେ? ସବୁ କଥା ମୋତେ କୁହ, ହେ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ, ତୁମେ ସବୁଠି ଜାଣିଛ; ତେଣୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କୁହ।" ତାହାର ଉତ୍ତରରେ, ସୁମତି ମନ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ—"ଏଠି ଅଛି ଶୁଦ୍ଧ ହେମକୂଟ ପର୍ବତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେଠି ଅଛି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଯାହା ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ। ସେଠି, ସୁମଦା ତାଙ୍କ ମା, ବାପା, ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଚାରିପଟେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଏଠିକୁ ଆସି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ତିନି ବର୍ଷ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସମୟ ଅବିଚଳ ଚିତ୍ତରେ ଜଗତ୍ଜନନୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନାକର ତିପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ। ତିନି ବର୍ଷ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଖାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଶୀତକାଳରେ ତିନି ବର୍ଷ ପାଣିରେ ବସିଥିଲେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପ କଲେ, ବର୍ଷାକାଳରେ ମେଘ ମୁହାଁ ଦେଇ ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ। ଏଭଳି ତିନି ବର୍ଷ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଶ୍ୱାସ ରଖି, ଭବାନୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ଦେଖିଥିଲେ। ବାର ଦଶମ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଏହି ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କଲେ। ସେ କାମଦେବଙ୍କୁ ନିଜ ସମସ୍ତ ସାଥୀ ସହିତ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରେ, ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ—'ତୁମେ ଯାଅ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କାମ କର, ସୁମଦାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ ଦିଅ।' ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, କାମଦେବ ଗର୍ବରେ କହିଲେ—'ସୁମଦା ତୁମର ସେବକ, ଏତେ ତପସ୍ୟା କିଛି ନୁହେଁ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିଛି, ତାଙ୍କର ତା ଅଧିକ କିଛି ନୁହେଁ। ମୋ ତୀର ଶକ୍ତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାମାନେ ଗଲେ, ତୁମେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଗଲ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମେନକାଙ୍କୁ ଗଲେ। ମୁଁ ଥିଲେ ତୁମେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ସୁମଦାଙ୍କୁ ଯିବି—ଦେବମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହନ୍ତୁ।' ଏପରି କହି, କାମଦେବ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ବସନ୍ତ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ହେମକୂଟ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ବସନ୍ତ ସମସ୍ତ ଗଛକୁ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଦେଲେ, କୋକିଳ ଓ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ମିଠା ଧ୍ୱନିରେ ପ୍ରକୃତି ଉତ୍ସବ ମୟ ହେଲା। ଦକ୍ଷିଣ ହাও ଶିତଳ ହୋଇ ବହୁଥିଲା, କୃତମାଳା ନଦୀ ପାରେ ଲବଙ୍ଗ ଫୁଲ ଗନ୍ଧରେ ମନ ମୋହିଥିଲା। ଏପରି ଅରଣ୍ୟରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରମ୍ଭା ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହିତ ସୁମଦାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠି ସେ ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱର କିନ୍ନର ଧ୍ୱନିରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ—ମୃଦଙ୍ଗ, ପଣବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚଳାଇ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଏହି ଗୀତ ଶୁଣି, ରାଜା ସୁମଦା ବସନ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନୋହର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ ଚାରିପଟେ ଦୃଷ୍ଟି ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖି, କାମଦେବ ତାଙ୍କ ପୁଷ୍ପଧନୁ ତିଆରି କରି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦଢ଼ି ଦାଡ଼ି ଥିଲେ।