ଏହି ସମୟରେ, ରଘୁନାଥଙ୍କ ବିଦ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନ, ଖାଦ୍ୟ, ଦୁଧ, ନିର୍ଭୟତା, ଉତ୍ତମ ରତ୍ନ ଓ ଦାନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦେବାକୁ ନିର୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଲା। ସମସ୍ତଙ୍କୁ 'ଦିଅ, ଦିଅ, ଦିଅ ଧନ, ଆଦର' ଭାବରେ କହାଯାଇଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୋଗସମ୍ବଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଦେବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଇଲା। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶୁଭ କ୍ରିୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ବିଦ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ ନିଜ ମାତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ମା, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଏବେ ଅଶ୍ଵରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯାଉଛି।" "ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ, ଶତ୍ରୁ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଜିତି, ଶ୍ରୀରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ମହାରାଜାମାନେ ଓ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ଵମାନେ ସହିତ ଫେରିବି।" ମାତା କହିଲେ, "ଯାଅ, ବୀର ପୁତ୍ର, ତୁମର ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ଶୁଭ; ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଦଳକୁ ଜିତି ଆଉଥିବା, ଜ୍ଞାନୀ ପୁତ୍ର, ଫେରିବା।" "ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ପୁଅ ପୁଷ୍କଳା, ଯିଏ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଏଉଁ ଶିଶୁ ଏବଂ ଖେଳବାଡ଼ିଆ, ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା।" ମାତା ଆଉ କହିଲେ, "ଯଦି ତୁମେ ପୁଷ୍କଳା ସହିତ ଫେରିବା ଓ ଶୁଭ ହେବା, ତେବେ ମୋର ଆନନ୍ଦ ହେବ; ନାହିଁ ହେଲେ, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବି।" ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶତୃଘ୍ନ ମାତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ଦ୍ୱୟ ସ୍ମରଣ କରି ଶୁଭ ଲାଭ କରିବି।" "ପୁଷ୍କଳାକୁ ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଭଳି ରକ୍ଷା କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ନାମର ଯୋଗ୍ୟ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଫେରିବି।" ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶତୃଘ୍ନ ରାମଙ୍କ ବିଦ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ମଣ୍ଡପକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଓ ରାମ ବିଦ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଶତୃଘ୍ନ ଏଉଁ କହିଲେ, "ରାମ, ମୋତେ ଅଶ୍ଵରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତି ଦିଅ।" ରଘୁନାଥ ଏହା ଶୁଣି, "ଶୁଭ ହେଉ," ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଓ କହିଲେ, "ଶିଶୁ, ନାରୀ, ମଦୋନ୍ମଦିତ, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ କୁହାରେ କି ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" ଏଉଁ ସମୟରେ, ଜାନକୀପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି ହସିଲେ ଓ ଚକ୍ଷୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ଚଳନ କରି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରାମ, ବଳଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଶତୃଘ୍ନକୁ ଏପରି ଶିକ୍ଷା ଦିଅ ଯେ, ସେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅତିଶୟ ହେଉ।" "ନିଜ ବଂଶର ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଆଗ୍ରଜ ଭାଇଙ୍କ ଆଚରଣ ଅନୁସରି, ସେ ଉତ୍ତମ ଗତି ଓ ତେଜ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରିବ।" "ମହାରାଜ, ଆପଣ କହିଥିବାପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆପଣଙ୍କ ପିତା ତଥା ନିଜ କର୍ତବ୍ୟପରାୟଣ ଥିଲେ, ତଥାପି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।" "ଆପଣ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ନିନ୍ଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକ ନାରୀ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।" "ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଆଗ୍ରଜ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅନ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ: ସନକଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏକ ଦାନବୀର କାନ କାଟିଥିଲେ।" "ଏପରି ଆପଣଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ଶତୃଘ୍ନ ରାଜା ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ; ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ନ କଲେ, ସେ ବଂଶର ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ।" ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାମ ସମସ୍ତ ବାଣୀରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମেঘର ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦରେ ହସିଲେ ଓ କହିଲେ, "ଶାନ୍ତ ଯୋଗୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମ ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ, ପୁନି ଶୁଣନ୍ତୁ; ସେମାନେ ସଂସାର ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଉପାୟ ଜାଣନ୍ତି।" "ଯେଉଁମାନେ ବୀର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଉପାଧ୍ୟାୟ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ସତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି; ତୁମେ ଭଳି ଲୋକ ନୁହେଁ।" "ଅନ୍ୟମାନେକୁ ହାନି କରୁଥିବା ଓ ଅଧର୍ମରେ ଚାଲୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ସଭ୍ୟ ଅନନ୍ତର ହସିଲେ; ସମୁଦ୍ରର ଜନ୍ମା ଅଶ୍ଵକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ତାହାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏହା ନିଜର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦେଖାଉଥିଲା। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, କୁମ୍ଭଜ ଵଶିଷ୍ଠ ଅଶ୍ଵକୁ ହାତ ଦେଇ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଜୟ ଆଶା କରି। "ଅଶ୍ଵ, ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଭଳି ଭୂମିରେ ଯାଅ; ଏହି ବିଦ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ତୁମେ ମୁକ୍ତ; ତୁମେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିବା ନିକଟକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଅ।" ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଦକ୍ଷ ବୀରମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅଶ୍ଵ ପୂବ ଦିଗକୁ ବାୟୁର ଭଳି ତେଜ ଗତିରେ ଚାଲିଗଲା। ସମସ୍ତ ସେନା ଚାଲିଗଲା, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା; ଏପରି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶେଷ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଫଣ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଧରି ରଖିନଥିଲେ। ଚାରିପାଖର ଦିଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ପୃଥିବୀ ସୁସଜ୍ଜିତ ହେଲା; ଶତୃଘ୍ନ ଦୀର୍ଘ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିବା, ପଛରେ ବାୟୁ ଚାଲିଲା। ଯାତ୍ରାରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହାତ କମ୍ପିତ ହେଲା — ଏହା ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷଣ, ଜୟର ସୂଚନା ଦେଉଥିଲା। ପୁଷ୍କଳା ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ବାଲକନୀ ଓ ଅନେକ ରତ୍ନର ସଜା ଥିଲା, ରତ୍ନର ଚଉକ ଅନ୍ୟର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ସେ ନିଜ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଜନାନୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ପତିଦର୍ଶନ ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦେଖି ଅଳ୍ପ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଅପ୍ରତିମ ମୁକୁର ମୁହ, ଦନ୍ତକା ତାଳପତ୍ର ଓ ଶୁଭ କାପୁର ମିଶାଇ ଚବାଇଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ନାକର ଠିଉ ଜଳଜ ମଣିରେ ତିଆରି, ହାତରେ ଲୋଟସ ଏଉଁ ଚୂଡ଼ା ରହିଥିଲା। ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଫଳା ଅଳ୍ପ ଦାବି, ଶୁଭ ବେଳ ଫଳର ଭଳି ଅଂଶ, ଶୁଭ କମରବନ୍ଧ ରହିଥିଲା; ତାଙ୍କ ପାଦ ନରମ ତାଲାର ଅନ୍ତର ଭଳି, ନୂପୁରରେ ଶୁଭ ଚମକ ଥିଲା — ସେ ନିଜ ପତିକୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଢ଼ ପୁରୁଷ ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ ବାହୁପାଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଭାବେ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଦେଉଥିଲା, ଶରୀର ଚେଷ୍ଟାରେ ଚେଷ୍ଟା ଥିଲା। ସେ କହିଲେ, "ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପଛ ରକ୍ଷାରେ ଯାଉଛି, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବିଦ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଅଶ୍ଵରକ୍ଷା ପାଇଁ, ରଥ ସହିତ।" "ତୁମେ ମୋର ମାତାମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା, ତାଙ୍କ ପାଦ ମସାଇବା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ସାହରେ କରିବା।