ରଘୁନାଥଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଁ, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ଧାରଣ କରି, ସୀତାପତି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ଯାଇଲେ । ଏବେ ଶେଷଦେବ କହିଲେ— ଏହାପରେ ଶ୍ରୀରାମ, ଋଷିଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଶିକ୍ଷକ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଉଚିତ ଦାନ ଓ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କଲେ । ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଶ୍ରୀରାମ ଦେଲେ ଏକ ସାଠ ବର୍ଷ ବୟସର ହାତୀ, ମନ ଗତି ସମାନ ତୀବ୍ର ଏକ ଘୋଡ଼ା, ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଏକ ରତ୍ନ ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଚତୁର୍ଯ୍ୟୁକ୍ତ ରଥ, ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ଦେଲେ । ସେହିପରି ଏକ ଲକ୍ଷ ମଣି, ଏକ ଶତ ମୂକ୍ତାଫଳର ପଳା, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ପଳା ଚେଉଳ ଦେଲେ । ଏକ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଗ୍ରାମ, ନାନା ପ୍ରକାର ଲୋକେ ଭରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଫସଲ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମହଳ ଘେରି ରହିଥିବା ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ । ଏହିପରି ଶ୍ରୀରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହୋତୃ ଓ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କର୍ତ୍ତାମାନେଙ୍କୁ ବିପୁଳ ଦାନ ଦେଇ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ନମସ୍କାର କଲେ । ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଶୁଭଶବ୍ଦ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଉପହାରିତ ହୋଇ, କହିଲେ— “ହେ ମହାରାଜ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ହେଉ ।” ଝିଅ, ଜମି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ତିଳ, ମୁକ୍ତା ଦାନ; ଖାଦ୍ୟ, ଦୁଧ, ଭୟହୀନତା, ଉତ୍ତମ ଦାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମଣି; ଏହି ସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଶ୍ରୀରାମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ । ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଦିଅ, ଦିଅ, ଦିଅ ଧନ ଓ ସମ୍ମାନ, ଯାହାକୁ କହିବେ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ, ସମସ୍ତ ଉପଭୋଗ ସହିତ ଦିଅ ।” ଏଭଳି ରଘୁନାଥଙ୍କ ଶୁଭ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ । ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନିଜ ମାଆଁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ମାଥା ନମାଇ କହିଲେ—“ମା, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯାଉଛି । ତୁମ କୃପାରେ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଜୟ କରି, ମହାନ୍ ରାଜାମାନେ ଓ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ମୁଁ ମାନ୍ୟତାରେ ଫେରି ଆସିବି ।” ମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ପୁଅ, ତୁମ ଯାତ୍ରା ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ; ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଜୟ କରି, ପୁନି ଫେରି ଆସ । ପୁଷ୍କଳ, ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ପୁଅ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କିନ୍ତୁ ଶିଶୁ ଓ ଖେଳାଳି; ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର । ତୁମେ ପୁଷ୍କଳ ସହିତ ଫେରି ଆସିଲେ ମୁଁ ଖୁସି ହେବି, ନାହିଁ ହେଲେ ଦୁଃଖିତ ହେଇଯିବି ।” ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କହିଲେ— “ମା, ତୁମ ଚରଣ ଦ୍ୱୟ ସ୍ମରଣ କରି, ମୁଁ ଶୁଭ ଲାଭ କରିବି । ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ନିଜ ଅଂଗ ସମ ଭାବି ରକ୍ଷା କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ନାମର ଯୋଗ୍ୟ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ପୁନି ଫେରି ଆସିବି ।” ଏହିପରି କହି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରେ ବସିଥିବା ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ ବେଶରେ ରାମ ବସିଥିଲେ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ କହିଲେ— “ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ ।” ରଘୁନାଥ କହିଲେ— “ଶୁଭ ହେଉ । କିନ୍ତୁ ଏହା ମନେ ରଖ— ଶିଶୁ, ନାରୀ, ମଦପାନ କରିଥିବା, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ କାହାକୁ ମାରିବ ନାହିଁ ।” ଏହି ସମୟରେ ଜାନକୀପୁତ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି ହସି, ଚକ୍ଷୁ ଚଳାଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଶ୍ରୀରାମ, ଧର୍ମପ୍ରତି ଅତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ଏପରି ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ ଯେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସାଧାରଣ ହେବେ । ନିଜ ବଂଶର ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଭାଇଙ୍କ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ।” “ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କଦାପି ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ ପିତା, ପିତୃଭକ୍ତିରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ । ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଲୋକେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, କାରଣ ଆପଣ ଏକ ଅବଧ୍ୟା ନାରୀଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ । ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ— ସନକଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏକ ରାକ୍ଷସୀର କାନ କାଟିଦେଇଥିଲେ । ଏପରି ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ; ନାହିଁ ହେଲେ, ସେ ବଂଶର ଅଯୋଗ୍ୟ ହେବେ ।” ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି କହିବା ପରେ, ରାମ ମୃଦୁ ହସି, ଘନ ମେଘ ସମ କଣ୍ଠରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ଶାନ୍ତ ଯୋଗୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ସମ, ସେମାନେ ଏହି ଉପଦେଶ ପୁନି ପୁନି ଶୁଣନ୍ତୁ; ସେମାନେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ଉପାୟ ଜାଣନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଶୂର, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଦକ୍ଷ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ତୁମ ପରି ଲୋକେ ନୁହେଁ । ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଲୋକମଙ୍ଗଳକାମୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବା ଉଚିତ ।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ସଭ୍ୟମାନେ ଶତ୍ରୁ ଦଳବିଜୟୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି ହସିପକାଇଲେ । ସମୁଦ୍ରଜନ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ବିଜୟ ଚାହିଁ । ବସିଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାକୁ ହାତ ଦେଇ କହିଲେ— “ଘୋଡ଼ା, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ; ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି, ତୁମ ମାଲିକଙ୍କ ପାଖକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରି ଆସ ।” ଘୋଡ଼ା, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦକ୍ଷ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବାୟୁ ସମ ତୀବ୍ରତାରେ ଚାଲିଗଲା । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରି ଅଗ୍ରସର ହେଲା; ଏପରି ଭାରରେ ଶେଷ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଫଣାରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଚାରିପାଖ ଦିଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ପୃଥିବୀ ଶୋଭିତ ହେଲା; ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନିଜେ ଧୀରେ ଚାଲି, ପଛରେ ବାୟୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲା ।