ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରରେ, ଦୁଇଜଣ ତପସ୍ୱୀ ଋଷି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ହୋଇ, ରହିଥିଲେ। ଏପରିଭାବେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରରେ ଉଚିତ ଯୋଜନା କରି, କୁମ୍ଭଜନ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱର ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ରାଜପତ୍ନୀମାନେ, ଭୂଷଣ ଓ ମଲ୍ୟଧାରଣ କରି, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ହଳଦୀ, ଚାଉଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ପ୍ରଦୀପ ଦେଖାଇ, ଅଗରୁ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧୂପ ଦେଲେ। ତାପରେ, ବେଶ୍ୟାପତି ମହିଳାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଅଶ୍ୱର ବଳ ବଢ଼ାଇବା ପୂଜା କଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ମାଥାକୁ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ କରାଗଲା। ଅଶ୍ୱକୁ କୁମ୍କୁମ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟର ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ସମସ୍ତ ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ କରାଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଚମକୁଥିବା ସୁନା ପତ୍ର ବାନ୍ଧାଗଲା, ଯାହାରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଲିଖାଗଲା: "ଏହି ଅଶ୍ୱ ସୂର୍ୟବଂଶୀୟ ଧ୍ୱଜ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଦ୍ୱିଜାତି, ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ, ଦଶରଥଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ। ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ମୁକୁଟ ଅବନମ୍ର କରି। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶୂରବୀରମାନଙ୍କ ଗର୍ବ ଭଂଗ କରିଥିବା, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ— ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଶୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଣି, କୋଶଳରାଜଙ୍କ ରାନୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଇଥିବା ମାଆଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏହି ରାମ, ଶତ୍ରୁନାଶୀ, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାବଣ ବଧ ଦୋଷ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଏହି ଅଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଅଶ୍ୱ ଅଶ୍ୱମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଅଶ୍ୱ ବିଶାଳ ସେନା, ଖାଇଁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଖାଲି କୁଆଁ, ତାଙ୍କ ରକ୍ଷକ ହେଉଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ଭାଇ, ଲବନାନ୍ତକ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ। ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଓ ପଦାଟି ସେନା ସହିତ ଏହି ଅଶ୍ୱ ଯାଉଛି। ଯଦି କୌଣସି ରାଜା ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଏହି ଅଶ୍ୱକୁ ଧରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଆମେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧା; ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ଏହି ମଣିମାଳାଧାରୀ ଅଶ୍ୱକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ। ଏହି ଅଶ୍ୱ ମନସ୍ପତି ସ୍ୱିଫ୍ଟ, କାମନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଚଳନରେ ଉଜ୍ୱଳ। ତାହାପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହଜରେ ଏହି ଅଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ। ଧନୁର ତାଣିରୁ ଛୁଟିଥିବା ତୀରର ଦନ୍ତ ଓ ମୁଣ୍ଡର ଭଳି ତୀବ୍ର। ଏଭଳି ଅନେକ ଶ୍ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବସିଷ୍ଠ ଲିଖିଦେଲେ— ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭା, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ସୌନ୍ଦର୍ୟର ନିବାସ, ତାଙ୍କ ବେଗ ଅସ୍ଥିର ବାୟୁଠାରୁ ବେଶି, ତଳଭୂମି ଓ ପାତାଳ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରିପାରିବା ଶକ୍ତି। ତାପରେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ: "ଅଶ୍ୱର ପଛପଛ ଯାଉ, ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମର ବାହୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କର, ସଦା ବିଜୟୀ ହୁଅ। ଯେଉଁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିବେ, ସେମାନେ ତୁମେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର। ଏହି ମହାପୃଥିବୀରେ ତୁମ ଗୁଣରେ ଅଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କର। କିନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଶୟାନ, ପତିତ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର, ଭୟଭୀତ, ବନ୍ଦନା କରୁଛନ୍ତି କିମ୍ବା ତୁମ କୃତ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି— ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭଲ କାମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମ ହତ୍ୟା କରିବାଠାରୁ ବଞ୍ଚିବେ। ଯେଉଁଜଣ ଅହଂକାରୀ, ମଦୋନ୍ମତ, ଶୟାନ, ନିମଗ୍ନ, ଭୟଭୀତ କିମ୍ବା ‘ମୁଁ ତୁମର’ ବୋଲି କହେ, ସେଉଁଠି ହତ୍ୟା କରିଲେ ନିମ୍ନ ଗତି ମିଳେ। ଅନ୍ୟର ଜନନୀପ୍ରତି ମନ ଦେଉନାହାଁ; ମନ୍ଦାଚାରିଣୀ ସହିତ ଭୋଗ ନକର, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ। ବିଜୟ ଲାଗି ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନେ ଆଦିକୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନାହାଁ; କୌଣସି ମାନ୍ୟତାକୁ ଦୟାବଶତଃ ଭଙ୍ଗ କରନାହାଁ। ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର; ଯେଉଁଠି ଯିବୁ, ସେଠି ସଫଳତା ମିଳିବ। ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କ ରୂପରେ ବିହାର କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଅଟୁଟ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ-ଅନ୍ୟର ଭେଦ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁ-ମିତ୍ର ସମ, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଅପବିତ୍ରଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଭାଗବତ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯାହାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲଲାଗେ— ସେମାନେ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ଏଠିକୁ ଜଗତ ପବିତ୍ର କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ହରିନାମ ମୁଁହେ, ହୃଦୟରେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ, ଜଠରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ଭୋଗ— ଏମିତି ଜଣେ ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ। ଯେଉଁମାନେ ବେଦକୁ ସର୍ବୋପରି ଭାବନ୍ତି, ଲୌକିକ ସୁଖ ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା, ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁରେ ଭେଦ ନାହିଁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହେଶ୍ୱରରେ ଭେଦ ନାହିଁ— ସେମାନଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରେ, ସେହି ପାଦଧୂଳି ପାପ ନାଶ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଗୌରୀ, ଗଙ୍ଗା, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ଏଠିକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସମ୍ମାନ ଓ ଦାନ ଦେବାରେ ନିଷ୍ଠା, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରୀତି ଲାଗି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି— ସେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବ। ଯେଉଁ ନାମ ଦ୍ୱାରା ପାପର ପାହାଡ଼ ଦହିଯାଏ, ଯେଉଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ— ସେଉଁଠି ବୈଷ୍ଣବ। ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ହୃଦୟରେ ହରି ଚିନ୍ତାରେ ନିଷ୍ଠା— ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ତରିଯାଏ। ଅନ୍ୟର ଜନନୀକୁ ତଳୱାର ଭଳି ତ୍ୟାଗ କର; ଏହି ଚରିତ୍ରରେ ଯଶ ଓ ଶ୍ରୀର ମୂଳ। ଏଭଳି ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ଚରମ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ପଦ ଲାଭ କରିବୁ।