ଗୃହସ୍ଥ ଜନେ, ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦେଇ ଖାଇଲେ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ରନ୍ଧେ, ସେ ପାପ ଭୋଗ କରି କେବଳ ନିଜ ପେଟକୁ ପୁଷ୍ଟି କରେ। ଷଷ୍ଠୀ, ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦଶୀ ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ତେଲ ବା ମାଂସ ଭୋଗ କରିଲେ ପାପ ଲାଗେ; ଏହି ଦିନଗୁଡିକରେ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇବା ବା ଦେହ ମସାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏକ ମାସିକା ନାରୀଙ୍କୁ ନିକଟ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହି ସମୟରେ ଜନେ ନିଜ ଜନା ସହ ଏକସাথে ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏକ ଗା ଲୁହାଇ ଖାଇବା ବା ଉଠା ଆସନରେ ବସି ଭୋଗ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ। ଶକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଏକ ଖାଉଥିବା ନାରୀକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅଗ୍ନିକୁ ମୁହଁରେ ଫୁଙ୍ଗିବା ନାହିଁ, ନଗ୍ନ ନାରୀକୁ ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅଗ୍ନି ଆଗରେ ପାଦ ଉଷ୍ଣ କରିବା, ଅପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦେଇବା, ଜୀବ ଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ହିଂସା କରିବା, ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଭୋଗ କରିବା—ସବୁ ଅନୁଚିତ। ଗାଉଁ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା କୁହୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଧନୁକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବିଛିନ୍ନ ଦହି ଭୋଗ କରିବା ଓ ରାତିରେ ଦହି ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ। ଉତ୍ତମ ନାରୀଙ୍କୁ ରାତିରେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାତିରେ ତୃପ୍ତି ନ ହେଇ ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜୁଆରେ ଆସକ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ପାଦ ଧୋଇବା ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ। ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ବା ଜୁତା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଭାଙ୍ଗି ଥିବା ପାତ୍ରରେ ଭୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ଅପଚୟ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ। ଭିଜା ପାଦରେ ଶୋଇବା, ଭୋଗ ପରେ ଅପବିତ୍ର ଶରୀରରେ କୌଣସିଠାରେ ଯିବା, ଶୋଇଥିବାବେଳେ ଭୋଗ କରିବା, ଅପବିତ୍ର ହାତରେ ମୁଣ୍ଡ ଛୁଇଁବା—ଏହି ସବୁ ଏକ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ। ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ନିଜକୁ ଅବମାନ କରିବା, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିବା ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ନମସ୍କାର କରିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଅଙ୍ଗ ବିଷୟରେ କଥା ହେବା—ଏହି ସବୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ଜଣେ ଚାହିଁଲେ ଜନା ସହ କିମ୍ବା ଏକା ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍; ପରେ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଧର୍ମଗୁଡିକୁ ତତ୍କାଳୀନ ଋଷିମାନେ କହିଥିଲେ, ଏହା ମହାନ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର କ୍ଷେମ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଏହି ଧର୍ମ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ମହାତ୍ମାମାନେ କରିଥିବା ବିଧି ଓ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବାର ସମୟ ଆସିଗଲା। ସମୟ ଦେଖି, କୁମ୍ଭଜ ମୁନି ବସିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଉପଦେଶ କଲେ: "ହେ ରାମ, ବଳଶାଳୀ, ଏବେ ଆଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଘୋଡା ଛାଡିବାର ସମୟ ଆସିଛି। ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁଗୁଡିକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କର; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ ପୂଜା କର। ନିଜ ହୃଦୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦାନଗୁଡିକୁ ଗରିବ, ଅନ୍ଧ, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଦିଅ। ଏଠାରେ ଉତ୍ତମ ଜନା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ଜମିନରେ ଶୋଇବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ରଖିବା, ଧନ ଭୋଗରୁ ବିରତ ରହିବା ଉଚିତ୍। ମୃଗଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା କମର ଶୋଭା ଦିଅ, ଦଣ୍ଡ ଓ ଚର୍ମ ଧର, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।" ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ମହାନ ଓ ସତ୍ୟବାଣୀ ଶୁଣି, ଚତୁର୍ବୁଦ୍ଧି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନେକ ଅର୍ଥ ଭରିଥିବା କଥା କହିଲେ: "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ଶୁଣି ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଆଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଘୋଡା ଆଣ।" ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେନାପତିକୁ ନିମ୍ନପ୍ରକାର କଥା କହିଲେ: "ବୀରମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଅତି ସୁମଧୁର। ଶୁଣି ଆଉ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର। ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ରାଜାଙ୍କ ମୁକୁଟରେ ପାଦ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ସେନା, ସମୟ ଓ ବାୟୁର ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ରଥ, ହାତୀ, ପଦାତି, ଘୋଡା ସହିତ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ସେନାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ତେଜସ୍ୱୀ ଘୋଡାମାନେ, ବାୟୁ ସମାନ ତେଜୀ, ସୁନ୍ଦର ଚାଳ ରଖି, ଦକ୍ଷ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ, ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ନିପାତ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, ଘେରି ରଖ। ପାହାଡ଼ ସମାନ ଆକୃତିର ହାତୀମାନେ, ତଳ ଭାଗ ଶୋଭା ପାଉଥିବା, ହାତରେ କୁଏଁ ଓ ଶୁଳ ନେଇ, ଶୂରମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଅନେକ ଦାନ ନେଇ ଆସନ୍ତୁ; ଧନୁର୍ବାଣ ଧାରୀମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ। ମୋ ରଥମାନେ, ଶ୍ରୀ ଓ ଧନର ଉଜ୍ଯ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା, ବାୟୁ ସମାନ ତେଜୀ ଘୋଡା ଦ୍ୱାରା ଯୋକ୍ତ, ଅନେକ ରଥାରୋହୀ ଦ୍ୱାରା ଆଣି, ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ କରିବା ନିମିତ୍ତେ ସଂଘଟିତ ହେଉନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ନ ଥିବା ଶତାଧିକ ପଦାତିମାନେ ଆଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଘୋଡାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ମହାନ କଥା ଶୁଣି, କାଳଜିନ ନାମକ ସେନାପତି ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦଶ ନିଶ୍ଚିତ ଏବଂ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, କମଳା ଓ ମୃଦୁ କେଶର ଶୋଭା ଥିବା, ଚୟିତ ଶଙ୍ଖର ମାଳା ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୁହଁରେ ଚମକି ଥିବା ଅଳୋକ ଶୋଭା ଥିବା, କଳା ଓ ଚମକିଥିବା କାନ, ଚମକୁଥିବା ଚୁଡ଼ା ରେ ରୋଶନୀ ରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡା ଚମକି ଉଠିଲା। ମୁହଁରେ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଚିହ୍ନ ଓ ରତ୍ନ ରେ ଚମକିଥିବା, ମୁକୁତ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ଘୋଡା ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା। ଧଳା ଛତା ଓ ଶ୍ୱେତ ଚମର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶରୀର ଅନେକ ଅଳଙ୍କାର ରେ ଆବୃତ, ଘୋଡାର ରାଜା ଏବେ ଯାତ୍ରା କଲା। ସେନାମାନେ ଘୋଡା ପୂର୍ବ, ମଧ୍ୟ ଓ ପଛରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଦଉଡ଼ିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଉପସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ସେନା ଉପସ୍ଥାନ କଲା। ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଡାକି, ସେ ସମୟରେ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ; ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ, ପଦାତି ଦଳ ଏକଠା ହେଲା। ସେନା ଏକଠା ହେବାରେ ଏକ ଶବ୍ଦ ଉପଜିଲା; ଏହି ସମୟରେ ଉତ୍ତମ ନଗରରେ ଢ଼ୋଲ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଗଲା। ବୀରମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶବ୍ଦରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଭୂକମ୍ପିତ ହେଲା।