ଏହି ଉତ୍ତର ଖଣ୍ଡରେ ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀବିଶ୍ବରୂପ ଅବତାର କଥା ଓ ତାହା ପରେ ନରସିଂହ ଅବତାର ଉପଖ୍ୟାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏକ ସମୟର କଥା, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରପାଳ ଜୟ ଓ ବିଜୟଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏକ ଶାପ ମିଳିଥିଲା। ଭଗବାନ କହିଲେ, “ହେ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ, ଏହି ନିୟମ ତୁମେ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବ ନାହାଁ, ତୁମେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ତଳସ୍ଥ ରହିପାରିବା, କିମ୍ବା ତିନି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ମୋ ପୂଜା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।” ଏହିପରି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପରେ, ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଦ୍ୱାରପାଳ—ଜୟ ଓ ବିଜୟ—ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଭୂଲୋକରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିପାରିବା ନାହିଁ, ତେଣୁ ଆମେ ତିନି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଚୟନ କରୁଛୁ। ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇ, ପୁନି ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ଏପରି କହି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ କଶ୍ୟପ ଓ ଦିତିଙ୍କ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ହିସାବରେ ଜନ୍ମିଲେ—ବଡ଼ ଭାଇ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ଓ ଛୋଟ ଭାଇ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ। ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଶକ୍ତି ଓ ଅହଂକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ତ ଅପାର ଦେହ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ତାଙ୍କ ହଜାର ହଜାର ହାତ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ, ପର୍ବତ, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ସବୁକୁ ଉଖାଡ଼ି ନେଇ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ତଳପାତାଳକୁ ଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରି ଶରଣ ପାଇବାକୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତେଣୁ ଶ୍ରୀହରି, କମ୍ପ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ବରାହ ଅବତାର ନେଲେ—ଏହି ଅବତାର ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସାର୍ଥକ ରୂପ। ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଦୂର୍ଦ୍ଦନ୍ତ ଦାଢ଼ି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଦାନବ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ ଏକ ଦାଢ଼ିରେ ବଧ କଲେ। ଦିତିର ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ସନ୍ତାନ ତାଙ୍କ ଭାରି ଶରୀର ଛିନ୍ନ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କଲେ। ପୃଥିବୀ ଯେଉଁଠି ପଡ଼ିଥିଲା, ତାହାକୁ ଶ୍ରୀବରାହ ତାଙ୍କ ଦାଢ଼ିରେ ଉଠାଇ ଆଗରୁ ଭଳି ସେଉଁଠି ରଖିଦେଲେ। ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ପୃଥିବୀକୁ ନିର୍ମାଣ କରି, ଏବଂ କୂର୍ମ ଅବତାର ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ବରାହ ରୂପରେ ଦେଖି, ଶିର ନମାଇ ସ୍ତୁତି କଲେ— “ଯଜ୍ଞବରାହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶତବାହୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ବିଶ୍ୱରୂପ ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସଂରକ୍ଷକ ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ରୂପେ, ଏବଂ କ୍ଷଣ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଘଣ୍ଟା ଇତ୍ୟାଦି ସମୟର ରୂପେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା, ଋଗ୍ବେଦର ରୂପ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସାମବେଦର ରୂପ। ଓଁକାର ରୂପ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଓ ଚାରି ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବେଦ ଓ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀ ଭାବେ, ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବେଦବିଦ୍, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଶ୍ରୀ ଓ ଭୂ ଦେବୀଙ୍କ ନାଥ, ଜଗତ୍ପିତା ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।” ଏପରି ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରୀବରାହଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗାନ, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ। ଶ୍ରୀହରି ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଶେଷରେ, ବରାହ ଅବତାର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ଇଚ୍ଛିତ ଧରା, ଶସ୍ୟ-ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଭୂମି ପାଆନ୍ତି। ଏହିଭଳି ଶ୍ରୀବରାହଙ୍କ ମହିମା ତୁମକୁ କହିଲି; ଏବେ ମୁଁ ନରସିଂହ ଅବତାର କଥା କହିବି, ହେ ଦେବୀ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ବଧ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ବଡ଼ ଦାନବ ମହା ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ମେରୁ ପର୍ବତ ନିକଟେ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି କେବଳ ବାୟୁ ଭୋଜନ କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମୋତେ ଉପାସନା କଲେ। ତାଙ୍କ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇ, “ଦାନବ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଆଛି, ତାହା ଚାହିଁନିଅ,” ବୋଲି କହିଲି। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ, “ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ, ଗାଁଉଠ, ପକ୍ଷୀ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ, ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, କିନ୍ନର, ରୋଗ ଓ ଅସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ମହାମୁନିମାନେ—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଅଜୟତା ଦିଅ।” ମୁଁ ତାଙ୍କୁ, “ତଥାସ୍ତୁ,” କହି ଦେଲି। ଏହି ବଡ଼ ବର ପାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ କୁ ଜିତି, ତିନି ଲୋକର ଏକଛତ୍ର ପ୍ରଭୁ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଉପରେ ତାଙ୍କ ଅଧିକାର ହେଲା। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ଦାସ ହେଲେ; ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଆଧୀନ ହେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ କନ୍ୟା କଳ୍ୟାଣୀଙ୍କୁ ବିଧିବତ ବିବାହ କଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଚମକୁଥିବା ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଜନ୍ମିଲେ—ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଗର୍ଭରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମନ, ବାଣୀ, କାୟାରେ, ସର୍ବଦା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଭଜିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣିଥିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଶିଶୁବାସ୍ଥାରେ ଗୁରୁଗୃହରେ ନମ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖି, ଏକ ଦିନ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ପିତା ନିକଟକୁ ଗଲେ। ପିତା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, କୋଳରେ ବସାଇ, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ତୁମେ ଗୁରୁଗୃହରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଛ, ତୁମ ଗୁରୁ କ’ଣ ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ସେ କଥା ମୋତେ କହ।” ପିତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ବୈଷ୍ଣବ ଗୋତ୍ରର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦାନବପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ କହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।