ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ କଥା କହାଯାଇନାହିଁ; ମୁଁ ଏହି ପାପ କରି ନିଜକୁ ଦୌଷ୍ୟ ଦେଇଛି। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂଜ୍ୟ, ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, ସେହି ପଣ୍ଡିତମାନେକୁ ମୁଁ ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ହତ୍ୟା କରିଛି। ଏବେ ମୁଁ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବି? ଭୟଙ୍କର କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକ ମଧ୍ୟ ଅସହ୍ୟ। ଏମିତି କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ ଯାହା ମୋତେ ପବିତ୍ର କରିପାରିବ। ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ବ୍ରତ—କିଛି ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନର ପାପକୁ ଶୁଧ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶକୁ କ୍ରୋଧିତ କରନ୍ତି ଓ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକରେ ପୁନିପୁନି ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବେ। ବେଦ ହେଉଛି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ବିଚାରକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମର ମୂଳ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶ ଏହାର ଆଧାର, ସମସ୍ତ ବେଦର ଏକମାତ୍ର ଶାଖା। ଏ ସଂସାରରେ କିଏ ମୋ ମୂଳକୁ ମୋ ଅହଂକାରରେ ଧ୍ଵଂସ କରିବ? ମୁଁ ଏହିପରି କ’ଣ କରିବି ଯାହା ମୋ ପାଇଁ ଶୁଭ ଆଣିଦେବ? ଏପରି ଭାବରେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକ କରୁଥିଲେ। ସେଥିରେ କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମୁନି, ନିଜ ମାୟାରେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏଭଳି କଥା କହିଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ: ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଦୁଃଖକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଧୃଢ଼ ଚିତ୍ତବାନ୍। ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନାଶ ଲାଗି ଆପଣ କୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନର ପାପ ଆପଣଙ୍କୁ ଲାଗିନାହିଁ। ଆପଣ ସନାତନ ପୁରୁଷ, ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରକୃତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ପାଳକ, ସାକ୍ଷୀ, ଗୁଣାତୀତ, ତଥା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଗୁଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏକ ମଦ୍ୟପ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀ, ସୁଉନ ଚୋର, ବଡ଼ ପାପୀ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଶୀଘ୍ରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଏହି ଦେବୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ମହାବୁଦ୍ଧି, ମାତ୍ର ସ୍ମରଣ କଲେ ଲୋକ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ରାବଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତ ଦାନବ ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ତୁମର ଦାସ। ମୁନିମାନଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ଦାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ହେ ଦାନୁଜ ଦଳନ। ତୁମେ ତାଙ୍କର ଉପକାର କଲ, ଦ୍ୱିଜ ହନନ କଲ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ତୁମେ ଆଉ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ଶ୍ରୀରାମ, ଭାବବିହ୍ୱଳ କଣ୍ଠରେ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ। ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ: ପାପ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର, ଏକ ଜ୍ଞାତ, ଏକ ଅଜ୍ଞାତ। ଯାହା ଜାଣିକି କରାଯାଏ, ସେ ଜ୍ଞାତ; ଅନ୍ୟଥା ଅଜ୍ଞାତ। ଜାଣିକି କରାଯିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରି ବିନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଅନ୍ୟଥା ଅନୁତାପରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ। ମୁଁ ଜାଣିଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ ପାପ କରିଛି, ତେଣୁ କେବଳ ପ୍ରଶଂସା କଥା ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହିପରି କୌଣସି ବ୍ରତ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ତୀର୍ଥ, ବା ମହାପୂଜା କହ, ଯାହା ଏହି ପାପକୁ ଦଗ୍ଧ କରିପାରିବ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ପବିତ୍ର ହେବ, ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରିବ, ଓ ପାପରେ ଦୂଷିତ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନର ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକ ଶୁଧ୍ଧ ହେବେ। ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ମୁନି ଯାହାଙ୍କ ପାଦ ଦେବଦାନବମାନେ ମୁକୁଟ ଧରି ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: ହେ ମହାବୀର, ଜଗତର ହିତକାରୀ, ମୋର ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ଯାହା ତୁମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ ପାପ ଦୂର କରିବ। ଯେ କେହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା, ତୁମେ ମହାଶ୍ରୀ ଅଶ୍ୱମେଧ କର। ସପ୍ତତି ସୂତ୍ର ଯୁକ୍ତ ଏହି ଯଜ୍ଞ ତୁମେ କରିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ନିର୍ଣୟ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନର ପାପ ନାଶ କରେ; ତୁମ ପୂର୍ବଜ ଦିଲୀପ ରାଜା ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ମନୁ, ସଗର, ମରୁତ୍ତ ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରି ଅମରାବତୀ ଓ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ତେଣୁ, ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିବା ଉଚିତ; ତୁମେ ଏହିପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମ ଭାଇମାନେ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ଜଗତର ରକ୍ଷକମାନେ ପରି, ସଦା ତୁମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ମୁନିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧନ୍ୟ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମ, ବ୍ରାହ୍ମଣହନନ ପାପର ଭୟରେ, ପୌରାଣିକ ପ୍ରଶଂସିତ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କେମିତି କରିବେ, ତାହା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଶ୍ରୀରାମ ପଚାରିଲେ: କିପରି ଘୋଡ଼ା ହେବା ଉଚିତ? ତାହାର ପୂଜା ପଦ୍ଧତି କ’ଣ? କିପରି ଏହି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରିବି, ଓ କିଏ ଏଠାରେ ବିରୋଧ କରିପାରିବେ? ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଘୋଡ଼ା ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଗଙ୍ଗାଜଳ ରଙ୍ଗର, କାନ୍ତାରେ କଳା, ମୁଁହରେ ଲାଲ, ପୁଛରେ ହଳଦିଆ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ ଥିବା ହେଉଁ। ମନର ଦ୍ରୁତତା ପରି ଚଞ୍ଚଳ, ସମସ୍ତଠାରେ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ ସଦୃଶ ଅଭିଜ୍ଞ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଅଶ୍ୱ ଅଶ୍ୱମେଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ନିୟମାନୁସାରେ ଘୋଡ଼ାର ପୂଜା କରି, ତାହାର କପାଳରେ ତୁମ ନାମ ଓ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଚିଠି ଲେଖି ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ଘୋଡ଼ାକୁ ସାବଧାନରେ ଛାଡ଼ିବା, ରକ୍ଷକମାନେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ। ଯେଉଁଠାରେ ଘୋଡ଼ା ଯିବ, ତାହାର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ରକ୍ଷକଙ୍କ। ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଜବରଦସ୍ତି ଧରିବେ, ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଜ୍ଞକାରୀ ଏଠାରେ ନିୟମ ରକ୍ଷା କରିବେ, ମୃଗଶୃଙ୍ଗ ଧାରଣ କରିବେ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପାଳନ କରିବେ। ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବ୍ରତ ରଖି, ଦରିଦ୍ର, ଅନ୍ଧ, ଦୁଃଖୀମାନେ ଧନ ଓ ଦାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ। ପ୍ରଚୁର ଭୋଜନ ଓ ଧନ ଦେବା, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ତାହା ଦେବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କ୍ରମରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ, ଶତ୍ରୁ ଦଳିତ ହୁଏ। ତୁମେ ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା, ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ପୂଜା କରିବାରେ ସମର୍ଥ; ଶୁଦ୍ଧ କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପିତ କରି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କର, ହେ ରାଜା।