ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କୁ ତିନି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ—ସେମାନେ ହେଲେ ରାବଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ। ଏହି ତିନି ଭାଇଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ମାଁଠାରୁ, ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ—ରାବଣ ଓ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମନ ଅଧର୍ମରେ ପ୍ରବୀଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏକ ଦିନ, ରାବଣ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଘଣ୍ଟି ମାଳା ଲଗାଇଥିବା ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ସେ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେ ଚମକିବା ଦେହରେ, ନିଜ ସେବକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲେ। ସେ ଗିଲେ, ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗିରି, ଚିରକାଳ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଚରଣ ଧରି ରହିଲେ, ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେହରେ କୁଣ୍ଡଳୀ ଦେଖାଉଥିଲା। ସେ କହିଲେ, "ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ସୁଭ ଦିନ, ମହାଭାଗ୍ୟର ଫଳ; କାରଣ ଆଜି ମୁଁ ତୁମେ ଦୁହଙ୍କର ଚରଣ ଦେଖିଲି, ଏହା ପରମ ପୁଣ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ।" ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି, ସେ ନିଜ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପିତାମାତା ମଧ୍ୟ, ପୁଅ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଚତୁର ରାବଣ ତାଙ୍କର ମାତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମା, ଏହି ଲୋକ କିଏ—ଦେବ, ଯକ୍ଷ, କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ? ସେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଚରଣ ସେବା କରି, ନିଜ ସେବକମାନଙ୍କ ସହିତ ଯାଇଗଲେ। ଏହି ଶୀଘ୍ର ଚଳିତ ବିମାନ, ଏତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପବନ ଓ ବିହାର ସ୍ଥାନ କିପରି ଲାଭ କଲେ? କଣ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସବୁ ମିଳିଛି?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ମାତା କ୍ରୋଧରେ ବିକଳ ହୋଇ, ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ କହିଲେ, "ମୋ ପୁଅ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ତାଙ୍କ ମା ବେଳେ ଗର୍ଭରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଗଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ମାର ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶକୁ ପ୍ରଭାମୟ କଲେ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ମୋ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, କେବଳ ନିଜ ପେଟ ପୁରଣ କରୁଥିବା ଏକ କୀଟ ସଦୃଶ; ଗଧା ନିଜ ଭାର ଜାଣେ, ମୂଲ୍ୟ ଜାଣେନାହିଁ। ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଶୟନ ଓ ଆସନରେ ମଗ୍ନ; ନିଦ୍ରାରେ ପଡ଼ି ରହିବା, ସେଇ ତୁମର ମୂଳ।" "ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲା, ଲଙ୍କାର ନିବାସ, ମନସ୍ପତ ଚଳିତ ବିମାନ ଓ ରାଜ୍ୟର ଧନ ଲାଭ କଲେ। ତାଙ୍କର ମା ସତ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଯାହାଙ୍କ ପୁଅ ନିଜ ଗୁଣରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।" ମାତାଙ୍କ ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ ମନରେ ଦାହ ନେଇ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି କହିଲେ, "ମା, ମୋ ଗର୍ବର ଉଚ୍ଚ କଥା ଶୁଣ। ତୁମେ ହିଁ ରତ୍ନଧାରିଣୀ, ତୁମର ତିନି ପୁଅ ଆମେ। ସେ କୀଟ କିଏ, ସେ ଧନଦା କିଏ? ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା କେତେ? ତାଙ୍କର ସମୟ କଣ? ସେଇ ରାଜ୍ୟ କିଛି ସେବକ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଛି।" "ମା, ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ, ଏହା କେହି କରିନାହାନ୍ତି। ଯଦି ମୁଁ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ବଶ କରିନ ଦେଉଛି, ତେବେ ମୋପରେ ପିତୃଲୋକ ବିନାଶର ପାପ ପଡ଼ୁ। ଯଦି ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ନିଦ୍ରା କିମ୍ବା କ୍ରୀଡ଼ାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତେବେ ଏହି ପାପ ମୋପରେ ଆସୁ।" କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଭାଇ ରାବଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପାହାଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ—ସେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୀଘର ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ; ପାଦ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଅନିମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ରହିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ; ବିଭୀଷଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, କ୍ରୌଞ୍ଚମୁକୁଟ ଶୋଭିତ ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ମହାରାଜ୍ୟ ଦେଲେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ଉପସ୍ଥିତ। ଏହିପରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ କୁବେର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ଓ ଲଙ୍କା ନଗର ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଗଲେ। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ନିର୍ବିନ୍ନ ହେଲା, ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପଳାଇଲେ; ରାବଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶ ଧ୍ୱଂସ କଲେ, ଋଷିମାନେ ଉପ଼ାଡ଼ି ଦେଲେ। ଏପରେ ଦେବମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ନମ୍ର ଭାବେ ଶିର ନମାଇ, ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଦୁଃଖ ଓ ନିଜମାନେ ହାରିଥିବା ବିଷୟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କିଛି ଖ୍ଷଣ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦେବମାନେ ସହିତ କୈଳାସ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା। ଦେବମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ଭବ, ଶର୍ବ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ।" ସମସ୍ତଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶଙ୍କର ନନ୍ଦିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦେବମାନେ ମୋ ନିକଟକୁ ନ ଆସନ୍ତୁ।" ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ନନ୍ଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ଷୁରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ—ସେ ଲୋକମାଙ୍କର ଉପକାରକ, ହଜାର ଗଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ, ଆନନ୍ଦିତ, ନଗ୍ନ, ବିକୃତ, ଭସ୍ମ ଲେପିତ, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ। ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେ ସହିତ ଠିଆ ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଦେଖିବାକୁ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ।