ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚୁପ ହେଇଗଲେ; ଦେବଗଣମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ। ରଘୁନାଥ, ଲୋକମାନଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ରାମ, ନିଜ ଜ୍ଞାନୀ ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ଏକ ପିତା ଭଳି ଅନୁରାଗ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରତି ନିଜ ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶାସନ କାଳରେ, କୌଣସି ଅପସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉନଥିଲା, ନାହିଁ ରୋଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କ୍ଷତି ଘରେ ହେଉଥିଲା। ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଆତଙ୍କ କିମ୍ବା ଭୟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ଗଛମାନେ ସଦା ଫଳ ଦେଉଥିଲା, ମାଟି ସଦା ଅନେକ ଧାନ ଦେଉଥିଲା। ପୁଅ, ପୋତା, ନାତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହ ଏକତାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ବିୟୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣା ରହିନଥିଲା। ସେମାନେ ସଦା ରଘୁନାଥଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, ଏବଂ କେବେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ମନ୍ଦ କଥା କହିନଥିଲେ। ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଦୁଷ୍ଟତା କରିନଥିଲେ, ରଘୁନାଥଙ୍କର ଦଣ୍ଡର ଭୟରେ। ସେମାନେ ସିତାପତିଙ୍କର ମୁହଁକୁ ନିର୍ଘନ୍ତି ଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ସଦା କୃପାମୟ ଥିଲେ। ସେ ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ନଥିଲା, ପ୍ରଚୁର ସେନା, ଯାନ ଥିଲା, ରାଜ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଭର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ରହୁଥିଲେ, ସୁବৰ্ণ ଭୂଷଣରେ ରାଜ୍ୟ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଚାରିପାଖରେ ଚାରିତ୍ରିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ରହୁଥିଲେ, ଏହି ଭୂମି ସଦା ଫସଲରେ ଧନୀ ଓ ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଶୀର୍ବାଦିତ ଥିଲା। ଏହି ଭୂମି ଉତ୍ତମ ଥିଲା, ଲୋକମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥ ଥିଲେ, ସୁନ୍ଦର ଘାସ, ଅନେକ ଗାଈ ଥିଲା, ଦେବମନ୍ଦିର ଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା। ଗ୍ରାମମାନେ ସଦା ଭର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ଅନେକ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିଲେ, ସୁନ୍ଦର କୃତ୍ରିମ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଫଳଭରା ଗଛ ଥିଲା। ପ୍ରଦେଶ ହାଉଥିଲା ଅନେକ ପଦ୍ମ ଭରା ପୋଖରି ଓ ଝିଲି, ନଦୀମାନେ ସଦା ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା, କେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟର ଅଭାବ ନଥିଲା। କୁଳୀନ ବଂଶମାନେ ସଦା କୁଳୀନ ଥିଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଣୀମାନେ କେବେ ଦରିଦ୍ର ହେଇନଥିଲେ; ନାହିଁ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଅସ୍ଥିର ହେଇନଥିଲେ, ନାହିଁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅସମ୍ଭ୍ରମ ହେଇନଥିଲେ। ନଦୀମାନେ କେବେ ବାକା ହେଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଇନଥିଲେ, ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ଲୋକମାନେ କେବେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବି ଯାଇନଥିଲେ, ଏବଂ ରାତିରେ କେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ। ନାରୀମାନେ କେବେ ଅତି ଅଭିଲାଷାରେ ନିଆଁ ହେଇନଥିଲେ, ପୁରୁଷମାନେ ଅଧର୍ମରେ ଅନ୍ଧ ହେଇନଥିଲେ; କେଉଁଠି ଅଧିକ ଧନ କିମ୍ବା ଭୋଜନରେ ଅନ୍ଧ ହେଇନଥିଲେ। ଅନ୍ୟାୟ ରଥ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁତା ର ସେବକ କେବେ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ; ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା କୁଲା ଓ ପଙ୍ଖା ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ପଡ଼ୁନଥିଲା। ଉମ୍ବ୍ରେଲା ତଳରେ କେବେ କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ବିଘ୍ନ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଦ୍ୱିତିୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କ୍ରିଡା ଛଡି କେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା। ଚଉଁଡି ଖେଳୁଥିବା ଲୋକମାନେ କେବେ ଚଉଁଡି ହାତରେ ରଖି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଆଳସ୍ୟ କେବେ ଜଳରେ କଥା ହେଉଥିଲା; ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଯେଉଁଠି ନାରୀମାନେ କଠୋର ହୃଦୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; କୁଷ୍ଠ ରୋଗ କେବେ ଔଷଧରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ନୁହଁନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ମଣିରେ ଦୋଷ ଥିଲା, ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଥିଲା, ଶୁଧ୍ଧ ଭାବରୁ କମ୍ପନ ଆସୁଥିଲା—ଭୟରୁ ନୁହଁ—ସେଉଁଠି, କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଯେଉଁଠି ରୋଗ ଅଭିଲାଷା ଓ ଦରିଦ୍ରତାର ଅପବିତ୍ରତାରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଥିଲା, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜିନିଷ ଲାଭ ସଦା ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ହାତୀମାନେ ଅସ୍ଥିର ଥିଲେ; ଜଳରେ କେବଳ ତରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଦାନର ହାରାଇବା କେବଳ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ କଣ୍ଟା ସଦା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଥିଲା। ବାଣରେ କେବଳ ତାର ଭିନ୍ନ ହେଉଥିଲା; ପୁସ୍ତକରେ କେବଳ ବନ୍ଧନର କଥା ଦୃଢ଼ ଥିଲା; ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ବିସର୍ଜନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ନିଜ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ନୁହଁ। ରାମ ଏହି ଭୂମିକୁ ଶାସନ କରି, ଆଦର ଦେଇ ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରତି ଚିନ୍ତା କରି, ଧର୍ମକୁ ଭୂମିରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଉପରେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଭଳି ଶାସନ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଧର୍ମରେ ଭୂମି ଶାସନ କରି, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ହଜାର ଏଗାର (୧୦୧୧) ଅବଧି ବିତିଗଲା। ଏଠାରେ, ଏକ ନିମ୍ନ ଲୋକରୁ ସିତାଙ୍କର ଅପମାନ ଓ ଏକ ଧୋବି ଦ୍ୱାରା ନିଜର ନିନ୍ଦା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ସିତାକୁ ବିସର୍ଜନ କରିଦେଲେ। ସେ ସମୟରେ, ରାଜା ଧର୍ମରେ ଭୂମି ଶାସନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସିତା ଏକା ହେଇ, ଆଜ୍ଞାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଥିଲେ। ଏକଦିନ, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ଅସେମ୍ବ୍ଲିରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଆଗସ୍ତ୍ୟ ଆସିଲେ। ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ଭାସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ଉଠିଲେ; ମହାରାଜା, ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ସମୁଦ୍ର ଶୋଷଣ କରିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଉତ୍ତମ ଆଦର ଦେଇ, ତାଙ୍କର କୁଶଳ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ; ଋଷି ବସି ଶାନ୍ତି ନେଇଥିବା ବେଳେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି, ସ୍ୱାଗତ ସହିତ ତୃପ୍ତ ହୋଇଥିବା ତପସ୍ୱୀ ଋଷି ଆଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ, ଜଗତର ଶିକ୍ଷକ ଓ ତପସ୍ୟାର ଧନ, ଜ୍ଞାନୀ ନାୟକ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। "ଓ କୁମ୍ଭୟୋନି, ତୁମେ ମହାନ, ତପସ୍ୟାର ଧନ; ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ଆମେ ଓ ଆମ ପରିବାର ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଛୁ। ତୁମ ଚିତ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲଗିଛି କି? ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ତୁମ ତପସ୍ୟାର ବିଘ୍ନ ନାହିଁ। ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋପାମୁଦ୍ରା, ତୁମ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ତାଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ଶୁଭ ହୁଏ। ଏହି ଦୟାମୟ ଋଷି, ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, କୃପାର ସାଗର, ଆମ ପାଇଁ କି କରିବି, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ତୁମ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ସବୁ କିଛି ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ; ତଥାପି, ମହାନ ଋଷି, ମୋ ପାଇଁ ଦୟା ଦେଖାଇବାକୁ ଦୟା କର।