ଏହି ଉତ୍ତମ କଥାରେ, ମହାମୁନିମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଯାହା ଅବିନାଶୀ, ଶାଶ୍ୱତ, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ସମାନ ବିସ୍ତୃତ ଅଟୁଟ ରହିଛି । ହେ ଦେବୀ, ସେଇ ପରମ ଧାମକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଧାମକୁ ଗ୍ୟାନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ମାର୍ଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି । ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିନାହିଁ । ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦ୍ର ତାତ୍ପର୍ୟ ବିଚାର କରି, ମୁଁ ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ହେ ଧର୍ମଶୀଳେ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ "ମଙ୍ଗଳମୟ ଧାମ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ଗାଈମାନେ ବସୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଅଛନ୍ତି । ସେଠାରେ, ଧନୁର୍ଧାରୀ, ଗୋପାଳକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଧାମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଟୁଟ ରହିଛି; ଏହି ଧାମକୁ "ସୁଖ ଧାମ" କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈ ଓ ଗୋପମାନେ ରହନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ରଙ୍ଗର, ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଅତିତ, ଅବିନାଶୀ ଜ୍ୟୋତିର ଏହି ଧାମ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆଧାର, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ । ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଭୂମିରେ, ସେଇ ପରମ ଧାମରେ, ଦୁଇ ଜଣ ଶାଶ୍ୱତ ଯୁବକ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପୁରାତନ ଭାବରେ ଉଭୟେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ଭଉଣୀମାନେ, ଯୁବତୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଏଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ପୁରାତନ ସାଧ୍ୟମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତାମାନେ ବସୁଛନ୍ତି । ସେମାନେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଶୁଭ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏଠାରେ, ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଗ୍ରତ ରହି, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି । ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ଆଶା କରି, ସେଇ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ "ମୋକ୍ଷ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁମାନେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ସେଇ ସୁଖ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ପୁଣି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେଇଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ମୋକ୍ଷ ବୋଲାଯାଏ । ମୋକ୍ଷ ହେଉଛି ପରମ ଅବସ୍ଥା, ଦିବ୍ୟ, ଅମୃତ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମ; ଏହା ଅବିନାଶୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରାଜ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ ବୈକୁଣ୍ଠ । ଏହା ଶାଶ୍ୱତ, ପରମ ଆକାଶ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ପୁରାତନ; ଏହି ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପରମ ଧାମର ପର୍ୟାୟବାଚୀ । ଏବେ, ମୁଁ ସେଇ ତିନି ପ୍ରକାର ମହାମୂର୍ତ୍ତିର ରୂପକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି । ଏହିପରି ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ପଦ୍ମପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାର୍ତ୍ତାଳାପ ହେଉଛି, ଏହା ହେଉଛି "ତିନି ପ୍ରକାର ମୂର୍ତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା" ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟ । ଏହି ବିଭୂତି କଥା ପରେ, ଶ୍ରୀରୁଦ୍ର କହିଲେ—"ହେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ତୁମେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦିତିର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବଳଶାଳୀ ଦାଇତ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ଦାଇତ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ ଅଟୁଟ ଶୌର୍ୟ ଧାରଣ କର । ତୁମେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଜୟ ଓ ବିଜୟ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲ । ସ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ତୁମେ ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଗଲା । ସେଠାରେ, ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ସନକାଦି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଲ ।" "ହେ ଦେବୀ, ସେଇ ଦୁଇ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୁନିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଶାପ ପାଇଲେ । ସନକାଦି ମହାମୁନିମାନେ କହିଲେ—'ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଏଠି ପୃଥିବୀରେ ଦେବତାଙ୍କ ସେବକ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।' ଏହିପରି ଶାପ ଦେଇ, ମହାମୁନିମାନେ ସେଠି ରହିଗଲେ ।" "ତାପରେ, ଭଗବାନ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣି, ସେଇ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ । ସେଠାରେ, ସେମାନେ ଉଠି ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । ଭଗବାନ କହିଲେ—'ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିଛ । ଏହି ଶାପ ତୁମେ ଟାଳିପାରିବ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ । ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ମୋର ନିଷ୍ପାପ ଭକ୍ତ ଭାବେ ଦାସତ୍ୱରେ ରହିପାରିବ, କିମ୍ବା ତିନି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଥାଇ ମୋ ପୂଜା କର ।'" "ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଜୟ ଓ ବିଜୟ କହିଲେ—'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପୃଥିବୀରେ ରହିପାରିବୁନାହିଁ; ଏହିପାଇଁ ଆମେ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ତିନି ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ । ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ଵଂସ ହୋଇ, ଆମେ ପୁଣି ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।'" "ଏହିପରି କହି, ସେଇ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ପ୍ରଥମେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ, ଦିତିର ଗର୍ଭରେ ଦାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ବଡ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଛୋଟ । ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ବିଶାଳ ଦେହ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଭିମାନୀ ଥିଲେ ।" "ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ହଜାର ହଜାର ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଉପଡ଼ି ନେଲେ । ସେଠାରୁ ଉଠାଇ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ତେବେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ।" "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଜାଣି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବରାହ ଆକାର ଓ ବିଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହାର ଦେହର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଶକ୍ତି ସେଠି ।" "ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହାତ ଓ ଚକ୍ଷୁ, ବଡ଼ ଦାଢ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ସହିତ, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର ଏକ ଦାଢ଼ ଦ୍ୱାରା ଦାନବକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ । ଦିତିର ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଦେହ ଭାଙ୍ଗି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ପୃଥିବୀକୁ ଗିରିପଡ଼ି ଦେଖି, ସେଇ ପରି ଦାଢ଼ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇଲେ ।" "ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ; ତାପରେ କୁର୍ମ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ । ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ବରାହ ରୂପ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାନ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୁତି କଲେ ।" ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—"ଯଜ୍ଞବରାହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶତ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ବିଶ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ।