ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ପଦ୍ମପୁରାଣର ଏକ ଅତି ମଧୁର ଅନ୍ତର୍ଗତ କଥା ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ। ଏଠାରେ ଏକ ଦୂତ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଖବର ନେଇ ଆସିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମାତା ଏହି ଖବର ଶୁଣି କିପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କଣ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଗଲା, ଏବଂ ଦୂତକୁ କଣ କହିଲେ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଜିଜ୍ଞାସାକୁ ସମାଧାନ କରିବାକୁ, ଏବଂ ରଘୁନାଥଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଶେଷ ନାଗ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ। ଏବେ ଆମେ ଏହି କଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ।” ସେମାନେ ଦୂତର ମୁଖରୁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଗମନର ଖବର ନିରନ୍ତର ନେକ୍ତର ପରି ପାନ କରି, ମାତା ଏତେ ଭାବବିହ୍ବଳ ହେଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଏକାଉଁ ହେଇଗଲା। ତାଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହା କଣ ମୋ ପାଇଁ ସ୍ୱପ୍ନ? କିମ୍ବା ଏହି ଶବ୍ଦ ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ? ଏତେ ଅଭାଗି ହେବା ପରେ, ମୁଁ କିପରି ରାମକୁ ଦେଖିପାରିବି?” “ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି ଏହି ପୁଅକୁ ଲାଭ କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମୋ କୌଣସି ପାପରେ ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ହରାଇଲି।” “ସୁମନ୍ତ କି ଭଲ ଅଛନ୍ତି? ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କି ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି? ଏହି ନାୟକ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି, ମୋ ପ୍ରତି କିପରି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି?” ଏପରି ରଘୁନାଥଙ୍କର ସ୍ମୃତିରେ ଲିନ ହୋଇ, ମାତା ବିଫଳ ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରିବା ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଅନୁଭୂତି କିମ୍ବା ନିଜର ଅନୁଭୂତି ବ୍ୟକ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ସୁମୁଖ ମାତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ମାତାକୁ ଝଲାଇଲେ, ଯେପରିଏ ତାଙ୍କର ଚେତନା ଫେରିଆସିଲା। ପୁନଃ ପୁନଃ ମାତାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦ କହିଲେ। ସେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଫେରିବା ସ୍ମୃତିକୁ ମନେ ପକାଇ, ମାତାକୁ ଆନନ୍ଦ କରାଇଲେ—“ମା, ଜାଣ, ରଘୁନାଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଘରକୁ ଫେରିଆସିଛନ୍ତି।” “ସୀତା ସହ ତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ଏବଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ।” ସୁମୁଖଙ୍କର ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ମାତା ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ତାହା ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଉଠି ଗୃହଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କର କେଶ ଅପାର ଆନନ୍ଦରେ ଲାଗି ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଶରୀର ଆନନ୍ଦରେ କମ୍ପିତ ହେଲା, ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ସମୟରେ ରାମ ରାଜା ଚଢ଼ି ଗୃହକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମାତାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କୈକେୟୀଙ୍କର ଜ୍ଞାନୀ ଉପଦେଶ ଆଗରେ ଥିଲା; ଏବଂ କୈକେୟୀ ଲଜ୍ଜାରେ ଭାରିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭୁଲେ। ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଆବୃତ ହେଲେ; ରାମ, ସୂର୍ୟବଂଶୀ ଧ୍ୱଜ, ମାତାଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜିତ ଦେଖି, ମୃଦୁ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା କହିଲେ—“ମା, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲି ତୁମ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କାମ କରିଛି। ଏବେ ତୁମ ଆଦେଶ ବିନା ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ କିପରି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁନାହିଁ?” “ଭରତକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ, ଏବଂ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦେଖ। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ମୁଖ ନମ୍ର ଭାବରେ ନମି ଥିଲା, ସେ ଧୀରେ ଓ ମୃଦୁ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ରାମ, ତୁମେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଉ।’ ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ନମସ୍କାର କରି ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଦୟାର ସାଗର। ସୁମିତ୍ରା, ମହାନ ଚିତ୍ତ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ସହ ରାମକୁ ଦେଖି, ‘ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଦୀର୍ଘାୟୁ!’ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ରାମ, ଉତ୍ତମ, ମାତାଙ୍କ ପାଦେ ନମସ୍କାର କଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ—‘ମୋ ରତ୍ନଗର୍ଭ ଭାଇ କୌଣସି କାମ କରିନାହିଁ, ଯେପରି ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଛି।’ ‘ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ସୀତା ଅପହୃତ ହେଇଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଲାଭ କରିଛି। ମା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ କଥା ଜାଣ।’ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ମୁଣ୍ଡରେ ନେଇ, ରାମ ନିଜ ମାତାଙ୍କ ଘରକୁ ଦେବମାନେର ଘେରାରେ ଗଲେ। ମାତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଦେଖି, ହରି ନିଜ ଯାନରୁ ଶୀଘ୍ର ଉତରି ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ। ମାତା, ନିଜ ପୁଅକୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ମନ ଭରି, ପୁନଃ ପୁନଃ ରାମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କଲେ। ତାଙ୍କର ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା, ଶବ୍ଦ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା, ତାଙ୍କର ଚକୁ ରୁ ତାପ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଧାରା ଝରିଲା। ମାତାଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ, କଣ୍ଠ ନାହିଁ, ହାତ ପା ଅଲଙ୍କୃତ ନାହିଁ, ଏପରି ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅପେକ୍ଷା କରିଲେ—ଏହି ସମୟ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ସେ ମାତାକୁ କହିଲେ— “ମା, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁଁ ତୁମ ପାଦସେବା କରିନାହିଁ। ତେଣୁ ମୋ ଅଭାଗି ପୁଅର ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର। ଯେ ସନ୍ତାନ ମାତାପିତାର ସେବାରେ ଉତ୍ସୁକ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ତୁମେ ଜଣା, ମା, କେବଳ ଶୁକ୍ରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କୀଟ ପରି।" “ମୁଁ କି କରିପାରିଥିଲି? ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସରି ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲି। ଏଠି ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ମୁଁ ଦୁଃଖର ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲି।" “ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ, ଲଙ୍କାରୁ ପୁନଃ ଆଣିଲି। ତୁମ ଦୟାରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇଲି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାକୁ ହତ କରି।" “ଏଠି ସୀତା, ତୁମ ପାଦେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏକ ପତିବ୍ରତା; ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସମ୍ମାନ କର, ସେ ଉତ୍ସୁକ ଅଛନ୍ତି, ମନ ତୁମ ପାଦରେ ନିବେଶ କରିଛନ୍ତି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମାତା ନିଜ ଝିଅଁ-ଅନୁଷ୍ଠାନୀକୁ ପାଦେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—“ସୀତା, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଅ, ପତି ସହ ରହ, ଶୋଭାବନ୍ତି। ପୁଅ ସନ୍ତାନ ଦିଅ ଏବଂ ଏହି ବଂଶକୁ ପବିତ୍ର କର, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟବନ୍ତି।" "ତୁମ ପରି ପତିବ୍ରତା ନାରୀ, ଯେଉଁମାନେ ପତି ସହ ଦୁଃଖ-ସୁଖ ଭାଗ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ଦୁଃଖ ତିନି ଲୋକରେ ଦୁର୍ଲଭ।" "ଓ ବିଦେହ ଝିଅଁ, ତୁମେ ନିଜ ପରିବାରକୁ ପବିତ୍ର କରିଛ; ରାମଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଅନୁସରି ମହାବନକୁ ଗଲା।" "କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଯେପରି ଏକ ଶୁଭାର୍ଥିନୀ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ଘରେ ଥିଲେ, ପୁରୁଷ ଅନେକ ଶତ୍ରୁ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ ଘରରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥାନ୍ତି।