ହେ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଦାୟିନୀ ଦେବୀ, ଏବେ ତୁମେ ତିନିପ୍ରକାର ମହିମାର ରୂପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ପ୍ରଧାନା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ବିରଜା ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ବିରଜା ନଦୀ ବେଦମୂଳ ଅଙ୍ଗର ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଳରେ ପ୍ରବାହିତ। ଏହି ନଦୀ ପାର କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ଅଛି ଏକ ଶାଶ୍ୱତ, ତିନିପ୍ରକାର ତତ୍ତ୍ୱ। ସେଠାରେ ଅମର, ଶାଶ୍ୱତ, ଅନନ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସ ଅଛି; ଶୁଦ୍ଧ, ସତ୍ତ୍ୱ ରୂପୀ, ଦିବ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ—ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମନ୍ ର ନିବାସ। ସେଠାରେ ଅନେକ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ସମସ୍ତ ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ, ଶୁଦ୍ଧ, ସୃଷ୍ଟି-ଲୟ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ। ଅନେକ, ଅଜର, ଅମର, ଜାଗ୍ରତ-ସ୍ୱପ୍ନ-ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ରହିତ; ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ମୋକ୍ଷ ନିବାସ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ। ଏହି ନିବାସର କୌଣସି ସମାନ ବା ଉତ୍ତମ ନାହିଁ, ଆଦି-ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ଶୁଭ ଓ ଚମତ୍କାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆନନ୍ଦର ସାଗର। ଆଦିକାଳରୁ ଏହି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସ, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ବା ଅଗ୍ନି ଆଲୋକ ଦେଇପାରେନାହିଁ। ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣି ଫେରିଆସନ୍ତିନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି ହରିଙ୍କର ପରମ ନିବାସ। ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶାଶ୍ୱତ, ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ ନିବାସ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିହେବ ନାହିଁ। ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା ବା ମହାମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ହରିଙ୍କର ନିବାସକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବିନାହିଁ। ସେଠାରେ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ବସନ୍ତି; କିଏ ଜାଣେ କିମ୍ବା ନାଜାଣେ, ଏହି ଏଭଳି ଅଛି। ଏହି ଅବିନାଶୀ ବେଦ ରହସ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି—ଯିଏ ଏହାକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ମନ୍ତ୍ରପାଠ କରି କ'ଣ ପାଇବ? ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଏକାଠି ବସନ୍ତି। ମୁନିମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସକୁ ଦେଖନ୍ତି; ଅବିନାଶୀ, ଶାଶ୍ୱତ, ଦିବ୍ୟ, ଦେବୀ, ଏହା ଚକ୍ଷୁ ଭଳି ବିସ୍ତୃତ। ଏହି ନିବାସକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ବା ଅନ୍ୟ ଦେବତା ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖନ୍ତି। ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦ ର ଅର୍ଥ ବିଚାର କରି, ଏବେ ମୁଁ ଏହାକୁ କହିବି, ହେ ଧର୍ମମୟେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସ, ଯାହାକୁ ଶୁଭ ନିବାସ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ଅପାର ଶୂଙ୍ଗ ଥିବା ଗାଈ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ଲୋକମାନେ ବସନ୍ତି। ଏଠି, ଧନୁର୍ଧାରୀ ଗୋପାଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିବାସ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଛି, ଗାଈ ଓ ଗୋପମାନେ ଭରିଥିବା ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସକୁ ସୁଖ ନିବାସ କୁହାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଙ୍ଗର, ଅନ୍ଧକାର ତାରି, ଅବିନାଶୀ ଜ୍ୟୋତି, ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଡ ର ଆଧାର, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଶାଶ୍ୱତ। ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଭୂମିରେ, ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସରେ, ଦୁଇ ଅଜର ଯୁବକ ସଦା ଜାଗ୍ରତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ଯାଁଠାରୁ ସେମାନଙ୍କର ଭଉଣୀମାନେ, ଯୁବତୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏଠି ପୁରାତନ ସାଧ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତା ବସନ୍ତି। ସେମାନେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଶୁଭ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଗ୍ରତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଛନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ଆଶା କରି, ସେହି ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସକୁ ମୋକ୍ଷ କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁଖ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁଣି ଫେରନ୍ତିନାହିଁ—ଏହିପରି ତାହାକୁ ମୋକ୍ଷ କୁହାଯାଏ। ମୋକ୍ଷ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା, ଦିବ୍ୟ, ଅମର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସ; ଅବିନାଶୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକ, ଶାଶ୍ୱତ ବୈକୁଣ୍ଠ। ଏହା ଶାଶ୍ୱତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ, ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଓ ପୁରାତନ; ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସର ପର୍ଯ୍ୟାୟବାଚୀ। ଏବେ ମୁଁ ତିନିପ୍ରକାର ପ୍ରଭାବର ରୂପ ବିସ୍ତୃତଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଏହିପରି ଗୌରବମୟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣରେ, ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ୫୫,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ଅଂଶରେ, ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଲୋଚନାରେ, ଏହି ହେଉଛି ୨୨୭ତମ ଅଧ୍ୟାୟ—'ତିନିପ୍ରକାର ପ୍ରଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା'। ଏଠାରୁ ଏକ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ହେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ। ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ପୂର୍ବ ନାମ ଥିଲା ଜୟ ଓ ବିଜୟ। ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଏହି ଦୁଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସନକ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ। ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଦୁଇଁ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ମୁନିମାନେ ରାସ୍ତା ଅଟକାଇଲେ, ଏହିପରି କରିଥିବାରୁ ସେମାନେ ଶାପ ଦେଲେ। ସନକ ଓ ତାଙ୍କ ସହୋଦରମାନେ କହିଲେ: ଏହା ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଦେବଙ୍କର ଦାସ ହେବ। ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ମହାମୁନିମାନେ ସେଠାରେ ରହିଗଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଜାଣି, ଭଗବାନ ତାଁଠାରେ ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ତାପରେ, ସେଠାରେ ଉଠି, ଭଗବତ୍ ସ୍ୱୟଂ ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ: ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିଛ। ଏହି ଶାପ ତୁମେ ଟାଳିପାରିବ ନାହଁ। ଏହିପରି ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ, ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତ ହୋଇ ଦାସତ୍ୱ କରିବ। ଅଥବା, ତିନି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ, ମୋତେ ପୂଜିଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।