ମୁଁ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପଦ୍ମପୁରାଣର ଏହି ଶ୍ରେଣୀ ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକୁ ଏକ ଏକତାମୟ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାମୟ ଓଡ଼ିଆ କଥାରୂପରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି: ମୋ ଭାଗ୍ୟ ଏତେ ଦୁଃଖଦାୟକ, ଯେ ମୋର ନିଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ପାପକୁ ଦୂର କରିବାରେ ଏକ ଉତ୍ସାହ ଭାବରେ କାମ କରେ; ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚରଣକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସୁମନ୍ତ। ଏହି ଜଗତରେ ସୁମିତ୍ରା ନିଷ୍କପଟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ସେ ଏକ ନୀତିଶୀଳା, ପତିପରାୟଣ ମାତା, ଯାହାର ପୁଅ ପ୍ରତିଦିନ ରାମଙ୍କ ଚରଣ ସେବା କରେ। ସେହି ଗ୍ରାମରେ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାରତ, ଭାଇପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରରେ ବିଲାପ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛନ୍ତି; ସେ ଗ୍ରାମକୁ ଦେଖିଥିଲେ। ଏହି ପରେ ଶେଷ ଆଗକୁ କହୁଛନ୍ତି—ଭାରତଙ୍କ ହୃଦୟ ମିଳନ ପାଇଁ ଆଶାରେ ବିକଳ, ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କର ଭାଇକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏବଂ ସେ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଯିଏ ବାୟୁପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହାର ଦାନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଶିଳା ପରି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ: “ହନୁମାନ! ମୋ ଭାଇର କଥା ଶୁଣ, ଯେଉଁ କଥା ଦୀର୍ଘ ବିଚ୍ଛେଦରୁ ଭୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ମୋର ଭାଇ ଗଭୀର ଭାବରେ କହିଥିଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର! ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ, ଯିଏ ବିଚ୍ଛେଦରେ ଦୁଃଖିତ, ଶରୀର ଦୁଃଖରେ ଶକ୍ତିହୀନ, ଏକ କ୍ଷୀଣ ଦଣ୍ଡ ପରି ଲାଗେ। ସେ ଚାଲିକା ଚେରାପରି ଜଟା ଚୁଡ଼ା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଫଳ ମଧ୍ୟ ଖାଉନାହାନ୍ତି, ବିଚ୍ଛେଦରେ ଅତିବ୍ୟଥିତ। ଯିଏ ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ମାତାପରି ଦେଖେ, ସୋନାକୁ ମାଟିପରି ଦେଖେ, ନିଜ ପ୍ରଜାକୁ ପୁଅପରି ରକ୍ଷା କରେ—ସେ ମୋ ନିକଟାତ୍ମୀୟ, ଧର୍ମରେ ପାଣ୍ଡିତ। ମୋର ବିଚ୍ଛେଦର ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଛି, ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ମୋର ଫେରିବା ଖବରର ଆନନ୍ଦର ବର୍ଷା ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଶିତଳ କର। ରାମ, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ, ବିଭୀଷଣ ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଆସିଛନ୍ତି; ଏହି ଆସିବାରେ ମୋର ଭାଇ ଶୀଘ୍ର ଆନନ୍ଦ ପାଇବେ। ହନୁମାନ ଏହି ରଘୁବଂଶୀର ପ୍ରଜ୍ଞାମୟ କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ଭାରତଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ, ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କଲେ। ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ପହଞ୍ଚି, ଜେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ; ଭାରତ, ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାଇର ବିଚ୍ଛେଦରେ ଶକ୍ତିହୀନ ଦେଖାଗଲେ। ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ, ଭାରତ ଜେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରାମଙ୍କ କଥା କହୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଭାଷା ରାମଙ୍କ ଚରଣପଦର ଭକ୍ତିର ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ହନୁମାନ ଭାରତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମର ଦୂତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ପବିତ୍ରତାରେ ଗଠିତ। ଭାରତ ଦେଖି ବେଗରେ ଉଠି, ହାତ ଜୋଡି ସ୍ବାଗତ କହିଲେ: “ରାମ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି?” ଏପରି କହିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଦାହିନା ହାତ କମ୍ପିତ ହେଲା, ଦୁଃଖ ହୃଦୟରୁ ଦୂର ହେଲା, ମୁହଁ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା। ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ବାନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ କହିଲେ: “ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିକଟରେ ଆସିଛନ୍ତି।” ରାମଙ୍କ ଆଗମନର ଖବର ଅମୃତରେ ଭାରତଙ୍କ ଶରୀର ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ରାବଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ। ଭାରତ କହିଲେ: “ମୋର କିଛି ମଧ୍ୟ ତୁମର ନୁହେଁ; ମୁଁ ଜୀବନପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ଦାସ, ରାମଙ୍କ ସନ୍ଦେଶବାହକ।” ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଜେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ହନୁମାନ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସିଥିବା ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଆସୁଛନ୍ତି। ରାମ ଦେଖିଲେ, ଭାରତ ପଦଯାତ୍ରାରେ ଆସୁଛନ୍ତି, ଜଟା ଚୁଡ଼ା, ଚାଲିକା ଚେରା, ଶୋଭା ଧାରଣ କରି; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭାଇପରି ଭୂଷିତ, ଜଟା ଚୁଡ଼ା ଓ ଚାଲିକା ଚେରା ପିନ୍ଧି, ତପସ୍ୟାରେ ଶରୀର କ୍ଷୀଣ। ରାମ ଏପରି ରାଜାକୁ ଦେଖି ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଏହି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାର ରାଜା। ମୋ ପୁଅ, ପଦଯାତ୍ରାରେ, ଜଟା ଚୁଡ଼ା ଓ ଚାଲିକା ଚେରାରେ—ଏପରି ବନରେ ଦୁଃଖ ଆଉ କୌଣସି ନାହିଁ। ବିଚ୍ଛେଦରେ ଯେପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଯାଇଛି—ଆହା, ମୋ ଭାଇ, ଜୀବନଠାରୁ ବଡ଼, ପ୍ରିୟ ସଖା। ମୋ ଆଗମନର ଖବର ଶୁଣି, ଜେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ, ବଶିଷ୍ଠ ସହିତ, ଭାରତ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।” ଏପରି କହି, ରାଜା ବିଭୀଷଣ, ହନୁମାନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆଦର ଦେଇ, ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପକ ରଥରୁ ଶୀଘ୍ର ଉତରିଲେ। ବିଚ୍ଛେଦର ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିବା ମନ ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ରଥରୁ ନମିଲେ, ପୁନଃପୁନଃ “ଭାଇ, ଭାଇ, ଭାଇ, ଭାଇ” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ, ବିଚ୍ଛେଦରେ ଅତିବ୍ୟଥିତ ଭାରତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ଶିର ଚୁଆଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ରଘୁନାଥ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପ୍ରଣାମ କରିଥିବା ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁ ଜ୍ଵଳି, ବାହୁ ଦେଇ ଉଠାଇଲେ। ଉଠିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାରତ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମରେ ରହିଲେ, ପୁନଃପୁନଃ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ରାମଙ୍କ ଚରଣକୁ ଚାପି ଧରି ରହିଲେ। ଭାରତ କହିଲେ: “ହେ ରାମ, ଦୟାମୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୟାର ସାଗର, ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କର; ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ, ପାପୀ, ନିଚ ଚରିତ୍ର।” “ଯାହା ହାତର ସ୍ପର୍ଶକୁ ତୁମେ ଏକଥା ଅସହ୍ୟ ଭାବିଥିଲେ, ସେହି ଚରଣ ମୋ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଚାଲିଲା।” ଏପରି କହି, ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ, ପୁନଃପୁନଃ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ଦାଉଁ ହେଲେ। ରଘୁନାଥ, ଦୟାର ଧାମ, ଭାଇକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇ, ତାଙ୍କର କୁଶଳ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଭାଇ ଭାରତ ସହିତ ବସି, ଭାରତ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର। ଭାରତ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏହି ଜନକନନ୍ଦନୀ, ପତିପରାୟଣା, ଅନସୂୟା (ଅତ୍ରିଙ୍କ ପତ୍ନୀ) ବା ଲୋପାମୁଦ୍ରା (ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ) ପରି ଅଟୁଟ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ନାମ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହିପରି, ଭାରତ ଓ ରାମଙ୍କ ଭାଇପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ବିଚ୍ଛେଦର ଦୁଃଖ, ଆଗମନର ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ପରସ୍ପର ଦୟା ଓ ଦୂତୀୟ ଭାବରେ ଏହି ଅମୃତମୟ ମିଳନ ଘଟିଲା।