ଯେଉଁଠି ଏହି ପବିତ୍ର କଥାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପାଠ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଏଉଁ କଥା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ଶ୍ରୀ ଗଣେଶଙ୍କୁ, କୁଳଦେବତାଙ୍କୁ, ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଏ। ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ, ଦେବୀଙ୍କୁ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଏବଂ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଜୟଘୋଷ କରାଯାଏ। ଏହାପରେ ଋଷିମାନେ କହିଲେ: “ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମଠାରୁ ଆମେ ମଧୁର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡ କଥା ଶୁଣିଛୁ। ଏବେ ଆମେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।” ସୂତଜୀ କହିଲେ: “ଏକଦା ବତ୍ସ୍ୟାୟନ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ନାଗରାଜ ଶେଷଙ୍କୁ ଏହି ଅତି ପବିତ୍ର ରାମକଥା ବିଷୟରେ ପଚାରିଥିଲେ। ବତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ: “ହେ ଭଗବନ୍, ତୁମଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଚରିତ୍ର, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ, ତାରାମଣ୍ଡଳର ବିନ୍ୟାସ—ସବୁ ଶୁଣିଛି। ତୁମେ ମହାଭୂତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛ, ବିଭିନ୍ନ ରାଜାମାନଙ୍କର କଥା କହିଛ। ତୁମେ ସୂର୍ୟବଂଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କଥା ମଧ୍ୟ କହିଛ; ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରୁ ରାମଙ୍କ କଥା ମହାପାପ ଦୂର କରେ। ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ୟଜ୍ଞ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣିଛି, ଏବେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି କଥା ଯେଉଁଠି ଶୁଣାଯାଏ, ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ କିମ୍ବା କହାଯାଏ, ସେଉଁଠି ମହାପାପ ନାଶ ହୁଏ, ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।” ନାଗରାଜ ଶେଷ କହିଲେ: “ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ମନ ଏପରି ଭାବରେ ରଖିଛ, ରଘୁବୀରଙ୍କ ଚରଣକମଳର ଅମୃତ ଆଶା କରୁଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଧନ୍ୟ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଏଠାରେ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଶୁଣିଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ତୁମେ ମୋତେ ଫେରି ରାମଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଦେଇ ଦୟା କରିଛ; ଯାହାଙ୍କର ପଦକମଳ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁକୁଟରେ ଶୋଭା ପାଉଛି। ମୁଁ ଏତେ ଛୋଟ, ଏକ ମଶାପରି, ଏଠି ରାବଣଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅପାର କଥାସମୁଦ୍ର ପାଖରେ; ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି। ତଥାପି, ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କହିବି; ଯେପରି ଚିଡ଼ିଆ ଆକାଶରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଉଡ଼େ। ରଘୁନାଥଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କୋଟିକୋଟି ଅସୀମ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ତାଙ୍କର ବୁଝିବା ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଏହାକୁ କହନ୍ତି। ରଘୁନାଥଙ୍କ ପବିତ୍ର କୀର୍ତି ମୋର ମନକୁ ପବିତ୍ର କରିଦେବ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସୁନାକୁ ସଫା କରେ।” ସୂତଜୀ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ଶେଷ ମହାର୍ଷି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମଙ୍ଗଳମୟ ଅତିପାବନ କଥାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ। ଭାବେ ଭରିତ କଣ୍ଠ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ କମ୍ପିତ ଅଙ୍ଗରେ, ସେ ଏମିତି ଭାବରେ ପୁନି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କ ଚିତ୍ର ଚରିତ୍ର କଥାକୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ନାଗରାଜ ଶେଷ କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ଲଙ୍କାପତି ରାବଣ ବଧ ହେଲେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତେବେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମୁହଁର ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପୁନଃ ଫିରିଲା। ତା’ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଖୁସି ପାଇଲେ, ପ୍ରଣାମ କରି, ରାମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ରାମ, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଥିରେ ସୁଗ୍ରୀବ, ହନୁମାନ, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଯାଉଥିଲେ। ଏହା ସମୟରେ ବିଭୀଷଣ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ—ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା କୋଟଦ୍ୱାର, ଅଶୋକବନରେ ସୀତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଦେଖି ଅଚେତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ଫୁଲିଥିବା ସିଂଶପା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛ, ମଞ୍ଜରୀରେ ଭରିଥିଲା, ହନୁମାନଙ୍କ ଭୟରେ ମୃତ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଏହି ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ବିମାନରେ ଥିବାବେଳେ ସହିତ ସହରକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଠି ଦେବବାଦ୍ୟର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ଦେଖି, ରଘୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ରାସ୍ତାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଆଶ୍ରମ, ଋଷି, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଏବଂ ପତିନିଷ୍ଠା ଋଷିପତ୍ନୀମାନେ ଦେଖାଇଲେ। ଯେଉଁଠିଠି ରାମ ଏପୂର୍ବରୁ ବାସ କରିଥିଲେ, ସେଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସବୁ ଦେଖାଇଲେ। ଏଭଳି ଦେଖାଇ ଦେଖାଇ, ରାମ ନିଜ ସହର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାଥରେ ଆଣିଲେ; ତାହା ପାଖରେ ଥିଲା ନନ୍ଦିଗ୍ରାମ ଗ୍ରାମ। ସେଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରତ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଭାଇ ରାମଙ୍କ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲେ। ଭୂମିରେ ଶୋଇ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଜଟା ଓ ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି, ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ରାମକଥା ପଢ଼ୁଥିଲେ। ସେ ଯବ ଖାଉନଥିଲେ, ପାଣି ମଧ୍ୟ ବେଶି ପିଉନଥିଲେ; ଉଦୟମାନ ସୂର୍ୟକୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହୁଥିଲେ: “ହେ ବିଶ୍ୱର ନୟନ, ଦେବମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ମୋର ମହାପାପ ଦୂର କର; କାରଣ ମୋ ପାଇଁ ସେଇ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତେ ପୂଜିତ, ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ସୀତା, ଯାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ସୁକୁମାର, ତାଙ୍କ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସୀତା ଫୁଲ ଶଇଁ ଶୋଇ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ କେବେ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ, ସେଇ ସୀତା, ମୋ ପାଇଁ ଏବେ ଅରଣ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି—ହାୟ, ଜାନକୀ! ରାଜସଭା ଯାଁକୁ କେବେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇନଥିଲେ, ସେଇ ସୀତା, ଏବେ ଶିକାରୀ, ମୃତ୍ୟୁସମ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ଯିଏ କେବେ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ, ସେଇ ସୀତା ଏବେ ଅରଣ୍ୟର ଫଳ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି।” ଏପରି ଭାବରେ, ପ୍ରତିଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପରେ, ମହାରାଜ ଭରତ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଗାଧ ଭକ୍ତି ସହିତ, ପ୍ରତି ସକାଳ ଏହି ଶୋକବାଣୀ କହୁଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ନିପୁଣ, ନୀତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯେତେବେଳେ ଭରତଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ: “ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ପରି ଅପରାଧୀ ଓ ନିମ୍ନ ଲୋକକୁ କହୁଛ? ମୋ ଦ୍ୱାରା, ମୋର ଭାଇ ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।