ନଗରବାସୀମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ்ୟଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ; ଧର୍ମ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।” ଏହି ମଧୁର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାମ, ପଦ୍ମନୟନ, ନଗରବାସୀମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ସାଧୁମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଆତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ। ତାପରେ ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିଗ୍ୟାସା କଲେ, “ତୁମର ତପସ୍ୟା କି ସଫଳ ହେଉଛି? ୟଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ହେଉଛି କି? ତୁମେ ନିଜ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଭଲ ପାଉଛ କି? ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥା ଯଥା ସମ୍ମାନ ଦେଉଛ କି?” ଆଉ ଜିଗ୍ୟାସା କଲେ, “ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭଲ ସନ୍ତାନ ପାଇଛନ୍ତି କି? ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଶେଷରେ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳୁଛି କି?” ସାଧୁମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଶାସନରେ ଆମେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କର ଭଲ ଅବସ୍ଥା ଅଛି। ଆମେ ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ— ଆପଣଙ୍କ ମତ କଣ?” ତାପରେ ରାମ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେଥିରେ ଶିବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁ ଭଲ ହେଉଥାଏ। ତେଣୁ ଏଠାରେ ଖାଇବା ପରେ ଆପଣମାନେ ବିଦାୟ ନେବା ଉଚିତ।” ଏହିପରେ ସାଧୁମାନେ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ରାମ ମଧ୍ୟ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଉତ୍ତମ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। ରାମ ତ୍ରିଣ-ମୁକ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେଲେ। ଏହି କଥା ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୁଣିଥାଏ, ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଥାଏ ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କରିଥାଏ। ଏହି କଥା ଯେଉଁ ଲୋକ ସ୍ମରଣ କରିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ କେବେ ଅଶୁଭ ଘଟନା ଘଟେ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଯେଉଁ ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଲାଭ କରିଥାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀ ଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, କୁଳଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର। ନାରାୟଣ, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ଦେବୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ବିଜୟ କାମନା କରାଯାଏ। ସାଧୁମାନେ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, “ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆମେ ତୁମରୁ ସ୍ୱର୍ଗ-ଖଣ୍ଡ ର ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଛୁ। ଏବେ ଆମେ ଶ୍ରୀ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ସୂତ କହିଲେ, “ଏକବାର ବତ୍ସ୍ୟାୟନ ନାମକ ଉତ୍ତମ ଋଷି ସର୍ପମୁକ୍ୟ ଶେଷଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ବିଷୟରେ ପ୍ରସ୍ନ କରିଥିଲେ।” ଶ୍ରୀ ବତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ, “ତୁମରୁ ଆମେ ବିଶ୍ୱ ର ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶ, ତାରାମଣ୍ଡଳ ର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରାଜାମାନେ ର କଥା ଶୁଣିଛୁ। ସୂର୍ୟବଂଶୀ ରାଜାମାନେ ର ଅସ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କହିଛ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ କଥା ଅନେକ ପାପ ଦୂର କରିଥାଏ। ଆମେ ତୁମରୁ ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ୟଜ୍ଞ କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଶୁଣିଛୁ; ଏବେ ଏହି କଥା ଆମେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏହି କଥା ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୁଣେ, ମନନ କରେ, କିମ୍ବା କହେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ପାପ ଦୂର କରିଥାଏ, ଚାହିତା ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣିଥାଏ।” ଶେଷ କହିଲେ, “ଓ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମର ମନ ଏପରି ଭାବରେ ଲାଗିଛି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦର ଅମୃତ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ନିର୍ମଳ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥା ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ତୁମେ ମୋତେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା କୃପା ଦେଲା। ମୁଁ ଏହି ବିଶାଳ ରାମକଥା ର ନିମ୍ନ ମାଛି ଭଳି ଅଛି; ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ବୁଝି ପାରିନାହାନ୍ତି। ତଥାପି ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିବି; ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକାଶ ରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଉଡିଥାଏ। ରଘୁନାଥଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କୋଟି-କୋଟି ରେ ଅଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିଥାଏ। ରଘୁନାଥଙ୍କ ଶୁଭ କୀର୍ତି ମୋ ମନ କୁ ଶୁଧ କରିବ, ଅଗ୍ନି ମନ୍ଦି କୁ ଶୁଧ କରିଥିବା ଭଳି।” ସୂତ କହିଲେ, “ଏପରି କଥା କହି, ଶେଷ ମୁନି ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଏହି ଉତ୍ତମ କଥା ଅନୁଭୂତ କଲେ। ଭାବରେ କମ୍ପିତ ସ୍ୱର ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଚିହ୍ନିତ ଶରୀର ସହିତ, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା ପୁନି କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।” ଶେଷ କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଲଙ୍କାର ରାଜା ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରାଯିବାରେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ରୁ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଫେରିଗଲା। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉତ୍ସବ ମନାଇଲେ, ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ବନ୍ଦନା କଲେ। ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାରେ ରାଜା ଭାବେ ବସାଇ, ରାମ ସୀତା ସହ ପୁଷ୍ପକ ରେ ବସିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ହନୁମାନ, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ। ବିଭୀଷଣ ଲଙ୍କା ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗ ଦେଖିଲେ, ଦୁର୍ଗ ଓ ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗ ଦେଖି, ଅଶୋକବନ ଓ ସୀତା ର ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ଅଚେତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ଫୁଲିଥିବା ଶିମ୍ଶପା ଓ ଅନ୍ୟ ଗଛ, ହନୁମାନ ଭୟରେ ମୃତ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦେଖିଲେ। ଏସବୁ ଦେଖି ଶୀଘ୍ର ରାମ ନଗର ଦିଗକୁ ଆଗେଇବାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ବିମାନରେ ସାଥୀ ହେଲେ।