ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ, ବିଭୀଷଣ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ତୃତୀୟ ନୀତିକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ସମୟ। ଚତୁର୍ଥ ନୀତିକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ବିରୋଧୀ ଓ ଧର୍ମ ଚାହୁଁଥିବା ପାଇଁ ଅନୁଚିତ। ଶତ୍ରୁ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ବୁଝି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅଧିକ ଥିଲେ ଯୁଦ୍ଧ ଉଚିତ, ନାହିଁ ଅନ୍ୟଥା ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ହେବ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏହି ଭଳି ଏକା ଅଗ୍ରବାଣିରେ ବାଲିଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ଘଟଣା ତୁମେ ଜାଣିଛ। ମାରୀଚକୁ ଏକା ଅଗ୍ରବାଣିରେ ଘାୟଳ କରିବାବେଳେ ତୁମେ ନିଜେ ଭାଗିଥିଲା; ରାକ୍ଷସ ଶୂରମାନେ ମରିଗଲେ, ତୁମ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ତିନିଟି ଦାନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲଭିନାହିଁ; ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ ଦାସ୍ୟତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କର କିମ୍ବା ସୀତାକୁ ଫେରାଇ ଶାନ୍ତି ପା। ରାମ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଦାରୁକୁ ଏକା ଅଗ୍ରବାଣିରେ ପଞ୍ଚ ଖଣ୍ଡ କରିଥିଲେ; ଏମିତି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମରିବା। ତୁମ ପାଇଁ ଅନେକ ଲୋକ ନାଶ ହୋଇଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହେବେ; ଶୁଭ ଲାଭ ପାଇଁ ଏକ ନ୍ୟାୟ ମାର୍ଗ ଅଛି, ମୂଢ଼ତା ନୁହେଁ, ଭାଇ। ଏକ ମାନବୀୟ ଜୀବନୀ, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅନିଚ୍ଛାପୂର୍ବକ ଏବଂ ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍—ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଫେରାଇ ଦିଅ, ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। ଅନିଚ୍ଛାପୂର୍ବକ ଏକତା ଦୁଃଖର ଶୃଂଖଳା ଆଣିଦିଏ; ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଅଶୁଚି ଅନ୍ତର୍ଗତ ନାରୀ ସହ ଏକତା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ନିର୍ବିକ୍ତି ଉଦୟ ହେଲେ, ବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖ ଆଣିଦିଏ; ଆସକ୍ତି ରହିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ନରକ ମିଳେ। ଏବେ ସୀତା ସହ ଏକତାରେ ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ଅନର୍ଥ; ଏକ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ପାଇଁ ବିରାଗ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଉଚିତ। ଏପରି ଅନେକ ଉପାୟରେ ଦୁର୍ଗତି ଆସିବ; ଆଉ ଏକ ଉପକାରୀ ଶବ୍ଦ କହିବି। ରାମଙ୍କୁ ଯାଉ, ଶୀର୍ଷ ନମାଇ, ସ୍ତୁତି କର, ଏବଂ ରାଘବଙ୍କୁ କୁହ: ‘ମହାବୀର, ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ରକ୍ଷକ, ମାନ କର।’ ଆମେ ଏହି ତମସିକ ଦାନବ, ଅତି ପାପୀ; ସୀତା ଚୋରିର ଦୋଷ ଛାଡି ଆମକୁ ତୁମ ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର। ଆମେ ତୁମ ଅଧୀନ; ରକ୍ଷ କିମ୍ବା ମାରିଦିଅ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା। ଏପରି କହି ଆମେ ରଘୁବଂଶୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲୁ। ଏହା ଶୁଣି ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କହିଲେ: “ଆହ! ତୁମେ ରାକ୍ଷସ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଶୂର ନୁହେଁ, ରାଜଧର୍ମ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ଜାଣନାହିଁ; ଅନ୍ୟର ଜନନୀ, ଧନ, ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ଲୋଭ କରିବା ଅନୁଚିତ। ଶୂରମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ଅନୁସରିବେ, ତୁମେ ମୂଢ଼ ହେବାରୁ ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ରାଜା ଚାହିଲେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷ ଛାଡି ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ।” ଏହାପରେ ବିଭୀଷଣ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଲେ। ତାପରେ ରାବଣ ନଗର ଛାଡି ବାହାରି ଆସି ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବାନରମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ରାମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖି ଚିହ୍ନ ଚିନି, ଏକା ଅଗ୍ରବାଣିରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ। ତାପରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ଗଦା ନେଇ ଅନେକ ବାନରକୁ ଭକ୍ଷିଲେ, ରାମଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଗଦାରେ ଘାତ କଲେ। ରାମ ଶତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ। ବିଭୀଷଣ ରାବଣ ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଦି କ୍ରିୟା କଲେ; ରାବଣଙ୍କ ନାମରେ ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କଲେ; ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ସୀତା ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ପୁରହରା ଦ୍ୱାରା ଅମୃତ ଶକ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିଆଗଲା; ଶୋଭାମୟ ପୁଷ୍ପକରେ ଚଢ଼ି ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦେଖାଇ ସମୁଦ୍ର ପାର କରି ସେନାକୁ ତୀରରେ ରଖିଲେ; ଏଠାରେ ଏକ ଶିବ ସ୍ଥାପନା କଲେ; ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ପୂଜିଲେ; ରାମ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ଭରତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହ, ନାଗରିକମାନେ ଓ ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ନିଜେ ଆସି ରାମଙ୍କୁ ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ; ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ଜଟା ଖୋଲି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ; ରାବଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ଆମକୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଛ; ସଦା ରକ୍ଷା କର। ପ୍ରାଚୀନ ନାରାୟଣ ଭାବରେ ତୁମେ ଅଧର୍ମୀମାନେ ଦଳନ କରିବାକୁ ଅବତରିଛ; ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ହତ କରି ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ; ଶୁଭ ରହ, ଏହିପରି କହି ଦେବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।” ଏପରି ଆୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଆନନ୍ଦ ଭରା କଣ୍ଠରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେ ହତ କରି ଫେରିଛ; ତୁମକୁ ଦେଖି ଆମେ ଶୁଭ ଲାଭ କଲୁ; ଭାଗ୍ୟବଶତ ତୁମେ ରାଜ୍ୟ କରୁଛ; ଭାଗ୍ୟବଶତ ଲୋକମାନେ ରକ୍ଷା ପାଉଛନ୍ତି। ତୁମେ ବଳି କରିବେ; ଧର୍ମ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।” ନାଗରିକମାନେ ଏପରି କହିବାପରେ, ପଦ୍ମନୟନ ରାମ— ସମ୍ବଲ୍ପାଇ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ତୁମର ତପସ୍ୟା ବଢ଼ୁଛି କି? ବଳି ନିୟମିତ କରୁଛ କି? ନିଜ ପତ୍ନୀମାନେ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖୁଛ କି? ଲୋକପାଳଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଉଛ କି? ପତ୍ନୀମାନେ ଶୁଭ ସନ୍ତାନ ପାଇଛନ୍ତି କି? ସବୁ କି ଶେଷରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣୁଛି?” ଋଷିମାନେ କହିଲେ: “କକୁତ୍ସ୍ଥ, ରାଜା, ତୁମ ଶାସନରେ ତପସ୍ବୀମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି। ଆମେ ଏଠାରୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ?” ରାମ କହିଲେ: “ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଶିବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ; ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେଉଁଠି ସବୁ ଭଲ ହେବ।” ତେଣୁ, ଏଠାରେ ଭୋଜନ କରି ଯିବା ଉଚିତ। ଏପରି କହି ଋଷିମାନେ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ କରି ଆଶିର୍ବାଦ ଦେଇ ନିଜ ଘରକୁ ଖୁସିଖୁସି ଚାଲିଗଲେ। ରାମ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ ପତ୍ନୀ ଓ ଭାଇ ସହ ରହିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୋଇ ରାମ ରାଜ୍ୟରେ କଣ୍ଟକ ନଥିବା ଶାସନ କଲେ। ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ କେବେ ଅନର୍ଥ ଆସେ ନାହିଁ।