ଭାର୍ଗବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାମଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା—“ତୁମେ ଏହି କାଠକୁ ଏକ ଏକାଗ୍ର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ କାଟ। ତାପରେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଜାଣି, ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ।” ଏହା ଶୁଣି ରାମ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ତାଙ୍କ ବାଣ ଧନୁଷରେ ସଜାଇଲେ। ହନୁମାନ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଚେତାବନି ଦେଲେ। ରାମ ହସ୍ତସ୍ପର୍ଶରେ ଧନୁଷ ବାନ୍ଧି, ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ବାଣ ବିମୁକ୍ତ ହେବା ସହିତ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ତାହାର ଗତି ଦେଖୁଥିଲେ। ବାଣ ଦ୍ୱାରା କାଠ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ କଟିଯିବା ଦେଖି, ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ଆମ ପିଲାମାନେ ତୁମର ସୁରକ୍ଷାରେ ରହୁନ୍ତୁ।” ରାମ କହିଲେ—“ତଥା ହେଉ”—ଏବଂ ସେମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ପାଦ, ହାତ, ଗୋଡ଼, ପିଠି ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ପରିସରକୁ ସମତଳ କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାଚୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାବଣ ଆସି, ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚିଥରାଇ, ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ଏବେ ସେ ରାମଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ମାରିଲେ। ତାପରେ ରାମ ଦଶଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କୁ ଆହତ କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାବଣ ଦଶଟି ବାଣ ମାରିଲେ। ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସ ଭାଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ବାନରମାନେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କରୁଥିଲେ। ପରେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ବିଭୀଷଣ ଚିନ୍ତା କରି ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ସମୟରେ ତୃତୀୟ ନୀତି ଅନୁସରଣ କର, ଚତୁର୍ଥ ନୀତି ଭଳି ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅନୁଚିତ। ଶତ୍ରୁ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ବୁଝି, ନିଜର ଶକ୍ତି ବେଶି ଥିଲେ ଯୁଦ୍ଧ ଉଚିତ, ନାହିଁ ହେଲେ ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ସହିତ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ଭଳି ବାଣରେ ବାଳି ବଧ ହୋଇଥିଲେ। ତୁମେ ମାରୀଚକୁ ବାଣରେ ବଧ ହୋଇ ଭାଗିଥିଲ; ଏବେ ତୁମ ଶୂର ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ତୁମ ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ମୃତ। ତୁମେ ମିଳିଥିବା ତିନି ବର ରାମ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ମିଳିନାହିଁ; ତେଣୁ ଦାସତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କର କିମ୍ବା ସୀତାକୁ ଫେରାଇ ଶାନ୍ତି ପାଅ। ଯିଏ ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ଦାରୁକୁ ବାଣରେ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ କାଟିଦେଇଥିଲେ, ସେଇ ରାମ ତୁମକୁ ବି ମାରିଦେବେ। ତୁମ ପାଇଁ ଅନେକ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଆଉ ଅନେକ ହେବେ; ଏକମାତ୍ର ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଶୁଭ ପଥ ଅଛି, ମୂର୍ଖତା ନୁହେଁ, ଭାଇ। ଏକ ମାନବୀୟ ଜନାନୀ, ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ବନ୍ଧିତ ଏବଂ ପତିପ୍ରତିବ୍ରତା, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ତୁମେ ଫେରାଇଦିଅ, ଯଦିଓ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଅନିଚ୍ଛାରେ ଯୁଗଳତା ଦୁଃଖର ସ୍ରୋତ ଆଣେ; ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଅଶୁଚିତାରେ ପ୍ରଭାବିତ ନାରୀ ସହ ବନ୍ଧୁତା ତ୍ୟାଗ କର। ଯଦି ବିରକ୍ତି ଆସିଛି, ତେବେ ବିପରୀତ କାମ କଲେ ଦୁଃଖ; ଯଦି ଆସକ୍ତି ରହିଛି, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ନରକ ନିଶ୍ଚିତ। ସେଇ ଜନାନୀ ସହ ଏବେ ଏକତା ରଖି ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ଅର୍ଥହୀନ; ଏହି ଦିନ ଅନୁସାରେ ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ନ୍ୟାୟ। ଏପରି ଅନେକ ଭାବରେ ଦୁର୍ଗତି ଆସିବ; ଆଉ ଏକ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳମୟ। ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ଶିର ନମାଅ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କର, ଏବଂ କୁହ—‘ହେ ରାମ, ମହାବୀର, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଆମକୁ କ୍ଷମା କର।’ “ଆମେ ସମସ୍ତ ତାମସିକ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ; ସୀତା ଅପହରଣର ଦୋଷ ଛାଡ଼ି ଆମକୁ ତୁମ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର। ଆମେ ତୁମ ଅଧୀନ, ରକ୍ଷା କର କିମ୍ବା ବଧ କର—ଯାହା ଇଚ୍ଛା। ଏପରି କୁହି, ଆମେ ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲୁ। ଏବେ ଆମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସ୍ଥିର ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିବୁ, ଦଶମୁଖୀ। ତେବେ ମୁଁ, ରାବଣ କହିଲି—‘ହଁ! ତୁମେ ରାକ୍ଷସ ନୁହଁ। ତୁମେ ଶୂର ନୁହଁ, ରାଜଧର୍ମ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ଜାଣ ନାହଁ; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀ, ଧନ ଓ ରାଜ୍ୟ ଅନ୍ବେଷଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା। ଶୂରଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ, ତୁମ ଭଳି ନପୁଂସକଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହଁ; ରାଜା ଚାହିଲେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କର।" ତାପରେ ବିଭୀଷଣ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶରଣ ନେଲେ। ପୁନର୍ବାର ରାବଣ ସହରୁ ବାହାରି, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବାନର ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି, ଚିହ୍ନ ପ୍ରମାଣରେ ଜାଣି, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଘାତ କରି ବଧ କଲେ। ତାପରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ଗଦା ନେଇ, ବହୁ ବାନର ଖାଇଦେଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଗଦା ଘାତ କଲେ। ରାମ ଶତ ବିଧ୍ୱଂସୀ ବାଣ ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ପରେ ବିଭୀଷଣ ଦ୍ୱାରା ରାବଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିଲା; ତାଙ୍କ ନାମରେ ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହେଲା; ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାଜା କରାଯିଲେ; ସୀତା ଅଗ୍ନିପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ପୁରହରାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅମୃତବଳ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିଆଯିଲା; ଶ୍ରୀମୟ ପୁଷ୍ପକ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେନା ସମୁଦ୍ରତୀରେ ବସିଲା; ସେଠି ଶିବସ୍ଥାପନା କରାଯିଲା; ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ପୂଜା କଲେ; ରାମ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଗଲେ। ତାପରେ, ଭରତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ, ନାଗରିକ, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଋଷିମାନେ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ନିଜେ ଆସି, ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ; ବାନରମାନେ ବି ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ଜଟା ଖୋଲି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯିଲା; ରାବଣ ବଧରେ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଆମକୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛ; ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ଆଦି ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛ; ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ବଧ କରି, ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ। ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟରେ ଖୁସି ରୁହ, ଏହିପରି କହି ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଅଯୋଧ୍ୟାବାସୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଶତ୍ରୁମାନେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ଫେରିଛ; ତୁମକୁ ଦେଖି ଆମେ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଛୁ।