ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦର ସହିତ କହିଲେ— ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବେ, ଶିବଙ୍କ ପୂଜାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବାନର ସେନା ସହ ମହାସାଗର ଅଟିବେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ। ଏହା ପରେ ରାମ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରି, ଅନେକ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରିବେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଗି ରହିବ, ଏବଂ ଶିବ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ସହ ବାସ କରିବେ। ରାମ ଭଲ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ମହାନତାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବେ, ଏବଂ ଗୁଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଦଶରଥ ରାମଙ୍କ ଗୁଣ ସ୍ମରଣ କରି, ସଦା ବୋଲୁଥିଲେ— “ମୋ ପାଇଁ ରାମଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦ ଦେଖିବାଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।” ଏହା ପରେ ରାମ ମା, ବାପା, ଗୁରୁ ବସିଷ୍ଠ ଓ ବାପାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଷ୍ଟ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅରଣ୍ୟ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଉଁଠାରେ ଏକ ଦିନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଥାଇ, ରାମ ଜଟା ବାନ୍ଧିଲେ, ବକଳଧାରଣ କଲେ, ଏକ ଜନ୍ୟ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଲେ, ଦାନ୍ତ ମାଜିଲେ, ଏକ ତାଗଦ୍ୱାରା ଜଟା ବାନ୍ଧି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଲେ, ଭସ୍ମରୁ ଦେହ କଠିନ ହୋଇଗଲା, ଗଳାରେ ମୁକ୍ତା, ମଣି ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ, ହଳକା ଭାବେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଅରଣ୍ୟ ଗଭୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଉଁଠାରେ ଶିବଙ୍କ ପରି ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ଯେପରି ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ଶିବଙ୍କ ସହ ଘଟିଥିଲା, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଘଟିଲା। ଏହା ପରେ ରାମ ରିଶ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ଘନ ଛାୟା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆମ୍ବ ଗଛ ତଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ବସିଲେ; ଧନୁଷ ଗଛରେ ରଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆପଣଙ୍କ ଆଉଠିରେ ରଖି, ମୃଗଚର୍ମ ବିଛାଇ ଶୁଇଥିଲେ। ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣୁଥିଲେ, ଫଳ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହି ମହୁର୍ତ୍ତରେ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ପିତାମ୍ବର ରଙ୍ଗର, ତୁଷ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ବାନ୍ଧିଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଉପବୀତ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ, ମୁଁହେଁ ଫଳ ରଖୁଥିବା, ଫୁଲ ଛଡାଉଥିବା, ଗୀତ ଅନୁକରଣ କରୁଥିବା, ରାମଙ୍କୁ ପଙ୍ଖା ଝାଲି ଦେଉଥିବା, ଏବଂ ମାଛି ଫଳ ବାନ୍ଧିଥିବା ଏକ ବାନରକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ବାନର କିଏ?” ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, ସେଉଁଠି ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ରାମ ସେଉଁଠିକୁ ଡାକି, ପଚାରିଲେ— “ତୁମେ କାହାର? ତୁମ ନାମ କଣ?” ସେଉଁଠି ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ହନୁମାନ୍।” ଏହା ପରେ ହନୁମାନ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ— “ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଦିବ୍ୟ ନାରାୟଣ, ଯୁବା, ମେଘ ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ଜଟାଧାରୀ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।” ତା’ପରେ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଗଛ ତଳେ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କର କଥା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଦ୍ରୁତ ଉଠି, ଫୁଲ, ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରଣ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ, ପାଦ୍ୟାଦି ପୂଜା କରି, ଫଳ ଦେଇ ନିଜ ଅନୁରୋଧ ରଖିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ପଚାରିଲେ— “ତୁମେ କିଏ, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ହେ ତାପସ?” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମାଧ୍ୟମରେ କହିଲେ— “ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନିବାରଣ ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛୁ।” ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ— “ମନେ ହୁଏ ଆମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସହଯୋଗ କିମ୍ବା ବିରୋଧ ଅଛି। ନୂହେଲେ ତୁମେ ସେନା ନେଇ ଏଠାରେ ଆସିବେ କାହିଁକି?” ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ— “ଏଉଁଠି ଅନ୍ୟ କଥା ଅଛି— ତାଙ୍କର ଷ୍ଟ୍ରୀ କାହାରୋ ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯାଇଛି, କିଏ ନେଇଛି ଜଣାନାହିଁ; ଆମେ ସେଉଁଠିକୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଆସିଛୁ। ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ପ୍ରଧାନ, ଅନ୍ୟ ସବୁ ଦ୍ୱିତୀୟ। ଏହିପାଇଁ ସମୁଦ୍ର ଅଟିବା, ପାତାଳକୁ ଯିବା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଢ଼ିବା, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିବା, କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ବଧ କରିବା— ଯାହା ଦରକାର, ଆମେ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।” ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ— “ଯେବେ ସୀତାଙ୍କୁ ରାବଣ ନେଉଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ଅଳଂକାର ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ମୁଁ ଉଠାଇଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖେଇବି।” ଏହିପରି କହି, ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ନେଇ, ଅଳଂକାର ଦେଖେଇଲେ। ରାମ ସେଉଁଠି ଅଳଂକାର ଦେଖି, ଚିହ୍ନି, ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ପଚାରିଲେ— “ରାବଣ କେଉଁଠି ଗଲେ?” ସୁଗ୍ରୀବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ।” ତା’ପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା କରି, ପଚାରିଲେ— “ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାରେ, ଷ୍ଟ୍ରୀ ବିହୀନ?” ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ— “ମୋ ଭାଇ ବାଲି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ, ମୋ ଷ୍ଟ୍ରୀ ଓ ରାଜ୍ୟ ନେଇଛି, ଏବଂ କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ବସିଛି। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ପରାଜିତ। ମୋର ମନେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରତି ଚିନ୍ତା। ଯେପରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବ, ସେପରି ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ଅଟି ତୁମ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବି, ଯିଏ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇ ଲଙ୍କାର ପାରେ ଅଛନ୍ତି।” ଏହିପରି ଶପଥ ଦେଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଡାକିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାମ ସନ୍ଦେହ ହେତୁ ବାଲିକୁ ସେତେବେଳେ ବଧ କଲେନାହିଁ। ସୁଗ୍ରୀବ ପଳାଇ ଆସି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଜାଣିନଥିଲି, ଏହିପରି ମୃତ୍ୟୁ ପଥେ ଗଲିଥିଲି।” ରାମ କହିଲେ— “ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣକୁ ଚିହ୍ନିପାରିନଥିଲି, ଏହିପାଇଁ ଚୁପ୍ ରହିଥିଲି; ଏବେ ଚିହ୍ନ ଦେଇଛ, ମୁଁ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳିବି।” ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବ ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ବାଲିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡାକି, ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତାରା ବାଲିଙ୍କୁ କହିଲେ— “ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ସହଯୋଗୀ ଅଛି, ନହେଲେ ଏପରି ଡାକିବେନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଜାଣିଛି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଏଠିକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହଯୋଗୀ।