ରାମ, ଧନୁଷରେ ତାଣି ଲଗାଇବା ପାଇଁ ନମି, ଏକ ହାତରେ ଧନୁଷକୁ ଧରି, ତାଙ୍କର ଘୁଂଟି ଉପରେ ଗୋଡ଼ ରଖି, ଧନୁଷର ଟିପ୍କୁ ତାଣି ମୋଡିଲେ। ସମସ୍ତେ ଚମତ୍କାର ଭାବରେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଧନୁଷ ତାଣି ଲଗାଯାଇଛି, ତେଣୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନାକର ଟିପ୍କୁ ଆଙ୍ଗୁଠି ରଖିଲେ। ରାମ ଧନୁଷର ତାଣିକୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ଶୋଣାଇଲେ, ଏହି ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା। ସମସ୍ତେ ଚାରିପାଖରେ କହିଲେ, "ଧନୁଷ ରାମ ତାଣିଛନ୍ତି।" ତାପରେ ଜନକ ଶୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଲେ, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ରାମ ରାଜାଙ୍କର ଅନୁମତି ପାଇଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଯେ, "ରାମ ରାଜା ହେବେ।" ଏହି ସମୟରେ, କୈକେୟ ଦେଶର ରାଜାଙ୍କର ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭୂଷିତ କନ୍ୟା, କୈକେୟୀ, ରାମଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ଅସହ୍ୟ ହେଇ, ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏବେ ମୋର ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ପାଇଁ ସମୟ ଆସିଛି।" ଦଶରଥ ଚିନ୍ତା କରିଲେ କି ଦେବା ଉଚିତ। ରାଣୀ କହିଲେ, "ରାମ ଚୌଦ ଅବର୍ଷ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉ ଓ ଭରତ ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତୁ।" ଦଶରଥ ନିଜ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଭୟରେ, କିପରି ହେଉ ନିଜେ ମନେ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ମନ ଭୟାନକ ଅସ୍ଥିର ହେଇ, ତିନି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଏହାର ଫଳ କ’ଣ? ଆଶୁଭ କି ଶୁଭ କି? ବିଚାର କରି କହନ୍ତୁ।" ବସିଷ୍ଠ ବିଚାର କରି ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, "ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବେ, ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରିବେ, ଶୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରାଯିବାରୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ବାନର ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ।" "ପୁନଃ ରାମ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରି, ବହୁ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରିବେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ, ଶିବ ତାଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିବେ। ଉତ୍ତମ ପୁଅ ପାଇବେ, ବହୁ ଯଜ୍ନ କରିବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ।" ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଦଶରଥ ରାମଙ୍କର ଗୁଣ ସ୍ମରଣ କରି, ସଦା କହୁଥିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ରାମଙ୍କ ବିଦାୟ ଦେଖିବାଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।" ତାପରେ ରାମ ନିଜ ମା, ବାପା, ଗୁରୁ ବସିଷ୍ଠ ଓ ବାପାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗନାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅରଣ୍ୟ ପଥରେ ଯାଇଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏକ ଦିନ ଉଦ୍ୟାନରେ ରହି, ରାମ ଜଟା କରି, ଚିର ଚିରା କପଡ଼ ପିନ୍ଧି, ଏକ ଜନ୍ୟୂ ଧାରଣ କରି, ଦାନ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରି, ଜଟାକୁ ଏକ ତାଣିରେ ବାନ୍ଧି, ଶରୀରକୁ ଭସ୍ମରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି, ମୁଣ୍ଡା ଭସ୍ମରେ ଖରା, ମୁଣ୍ଡାରେ ମୁକ୍ତା, ରତ୍ନ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ସାଧାରଣ ଭୂଷଣରେ ଅରଣ୍ୟ ଗଭୀରକୁ ଶୀତା ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ଶିବଙ୍କ ପରି ବହୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ଶୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ଶିବଙ୍କ ଦେଖାରେ ଯେପରି ଘଟିଲା। ପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରେ ଗଲେ, ଏକ ଘନ ଆମ୍ବ ଗଛ ତଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବସିଲେ। ଧନୁଷ ଗଛରେ ରଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆପଣଙ୍କ ଆଉପରେ ରଖି, ମୃଗଚର୍ମର ଶୟନରେ ଶୁଇ, ପକ୍ଷୀର ଗୀତ ଶୁଣି, ଫଳ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ବାନର ଦେଖିଲେ—ଓଡ଼ିଆ ମଣି, ପୀତ-ସୁନା ରଙ୍ଗ, ତୀବ୍ର ଚଞ୍ଚଳ, ଗ୍ରାସ କରି ଫଳ ଖାଉଥିଲା, ଫୁଲ ଛଟାଇ ଦେଉଥିଲା, ଗୀତ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲା, ପଙ୍ଖା ଦେଉଥିଲା, ଶାଖାରେ ଚଢ଼ି ଆଉ ଦେଉଥିଲା, ଗାଠି ଆମ୍ବ ଫଳ ରଖିଥିଲା। ଏହା ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ବାନର କିଏ?" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ କହିଲେ ତାଙ୍କୁ ଜଣାନାହିଁ। ତାପରେ ରାମ ବାନରକୁ ନିକଟକୁ ଡାକି ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କାହା, ତୁମର ନାମ କ’ଣ?" ସେ ଉତ୍ତର କଲା, "ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ହନୁମାନ।" ହନୁମାନ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ଏହି ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଦିବ୍ୟ ନାରାୟଣ ନିଜେ—ଯୁବ, ବାଦଳ ପରି ଶ୍ୟାମ, ଜଟା, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ଏବଂ ଏକ ରୂପ କିରଣ ମାନ୍ୟ ପୁରୁଷ ସହ ଆସିଛନ୍ତି।" ତାପରେ, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଗଛ ତଳେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅ," ଏଭଳି ସୁଗ୍ରୀବ ଜଣାଇଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ତ୍ୱରିତ ଉଠି, ଫୁଲ, ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଇ, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଚାର କରି, ଫଳ ଦେଇ, ନିଜ ଅନୁରୋଧ ରଖିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ, କି କାରଣରେ ଆସିଛ, ରାଜପୁତ୍ର, ତପସ୍ବୀ?" ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମାଧ୍ୟମରେ କହିଲେ, "ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛୁ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ।" ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, "ମନେ ଲାଗୁଛି ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସହଯୋଗ କି ଅନ୍ୟ କିଛି ହେବାକୁ ଯାଉଛି।" ନହେଲେ, ତୁମେ ସେନା ସହ ଏଠାକୁ ଆସିନଥାନ୍ତ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, "ଅନ୍ୟ କଥା ଅଛି: ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କିଏ ନେଇଛି ଜଣାନାହିଁ; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଆସିଛୁ। ଏହା ଆମର ମୁଖ୍ୟ କାମ, ଅନ୍ୟ ସବୁ ଦ୍ୱିତୀୟ। ଏହିପାଇଁ, ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରିବା, ପାତାଳକୁ ଯିବା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିବା, ମହେନ୍ଦ୍ରକୁ ହଟାଇବା, ବଳିଆଙ୍କୁ ବଧ କରିବା—ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସେ କରିବା।" ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, "ଶୀତାଙ୍କୁ ରାବଣ ନେଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଗହଣା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ମୁଁ ଉଠାଇଛି। ତୁମକୁ ଦେଖାଇବି।" କହି, ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇ, ଗହଣା ଦେଖାଇଲେ। ରାମ ଦେଖି, ଚିହ୍ନି, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି, ପଚାରିଲେ, "ରାବଣ କେଉଁଠି ଗଲା?" ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, "ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲା।" ତାପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ପ୍ରେମ ନିବନ୍ଧ କରି, ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ, ତୁମର ପତ୍ନୀ କାହିଁକି ନାହିଁ?" ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, "ମୋ ଭାଇ ବାଲି, ବହୁ ବଳଶାଳୀ, ମୋ ପତ୍ନୀ ଓ ରାଜ୍ୟ ନେଇ, କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ରହୁଛି। ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଛି। ମୋର ଚିନ୍ତା ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ। ତୁମେ ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରିବା, ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ମେଳି ତୁମର ଶୀତାକୁ ଫେରାଇ ଦେବି, ଯିଏ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇ ଲଙ୍କାର ପାରେ ରହୁଛନ୍ତି।