ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବ୍ୟାସ ଋଷି ତିନି ବର୍ଷ ଧରି ଉତ୍କଳନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ—ଏହି ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷି ମହାଭାରତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥକୁ ଶୁଣିବା ପରେ ଉପଦେଶ କରନ୍ତି। ଏହି ମହାଭାରତର ଉପଦେଶକୁ ଛଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମହାୟୋଗୀ ଏବଂ ମହାଭାରତ ଉପଦେଶ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକା ନମସ୍କାର ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିୟମିତ ଭାବେ ମହାଭାରତ କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ପଠନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରନ୍ତି ଏବଂ ମାନବତାକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ଏକ ଅଂଶ କିମ୍ବା ଅନେକ ଅଂଶ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତା ଓ ପିତୃ ପୂଜାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକା ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ, ପ୍ରତିଦିନ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ୟାଖ୍ୟା ସମୟରେ ବିଧିମାନ୍ୟ ଭାବେ ଜମା କପଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଆଦିପର୍ବ ଶେଷରେ ତିନିଟି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ; ସଭାପର୍ବ ଶେଷରେ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ଅନୁଶାସନ, ଆରଣ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ପର୍ବରେ ଆଦିପର୍ବର ପୂଜା ପୁନଃ କରିବା ଉଚିତ। କର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱମେଧ, ବିରାଟ, ଶଲ୍ୟ, ଦ୍ରୋଣ ପର୍ବରେ ତିନିଟି ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପପର୍ବରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେବା ଉଚିତ; ହରିବଂଶରେ ତିନି ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେବା ଉଚିତ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତ ପଠନ ଶେଷରେ ଜମି ଦାନକାରୀ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ; ରାମାୟଣ ପଠନ ଶେଷରେ ପ୍ରତି ଅଂଶରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି ଜମି ଦେବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେବା ଉଚିତ; ଉପଦେଶକ ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଶବ୍ଦ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ହେ ରାଜା, ଧନ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ସବୁ ଶୁଣିବା ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପାପ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଏହି ଏକ ବାର ଶୁଣିଲେ ମାନବ ଭୂମିରେ ଅଶୁଣିବା ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ। ସେ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାରୀକୁ ଯାନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଉପଦେଶକ ସଂଚିତ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଉପଦେଶ କରିଥିବା ଉଚିତ; ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କ ପାପ ନଷ୍ଟ ପାଇଁ, ବିଶେଷ କରି ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାରୀ ପାଇଁ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଶବ୍ଦାନ୍ତ ଛତିଶି ପୁରାଣ ପଠନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେ କେବେ ମନରେ କ୍ଷୋଭ ଅନୁଭବ କରିବେ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣ ପ୍ରଥମ, ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଦ୍ୱିତୀୟ, ବୈଷ୍ଣବ ପୁରାଣ ତୃତୀୟ, ଶୈବ ପୁରାଣ ଚତୁର୍ଥ। ପଞ୍ଚମ ଭାଗବତ, ଷଷ୍ଠ ଭବିଷ୍ୟ, ସପ୍ତମ ନାରଦ ପୁରାଣ। ଅଷ୍ଟମ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ନବମ ଆଗ୍ନେୟ, ଦଶମ ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତ। ଲୈଙ୍ଗ, ବାମନ, ସ୍କାନ୍ଦ, ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବାରାହ, ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ଏହିପରି ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏହି ଅଠାର ପୁରାଣକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଚିହ୍ନନ୍ତି। ଏବେ ଉପପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବି। ପ୍ରଥମ ସନତ୍କୁମାର, ଦ୍ୱିତୀୟ ନରସିଂହ, ତୃତୀୟ ଆଣ୍ଡ, ଚତୁର୍ଥ ଦୌର୍ବାସସ। ପରେ ଅନ୍ୟ ନାରଦ, କାପିଳ, ମାନବ, ବୈଷ୍ଣବ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ। ବାରୁଣ, କାଳିକା, ମାହେଶ, ସାମ୍ବ, ସୌର, ପାରାଶର, ମାରୀଚ, ଭାର୍ଗବ। କୌମାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପପୁରାଣ ଏହିପରି ଅଠାର ଉପପୁରାଣ ହୋଇଥାଏ; ମନୁ ଏହି ଅଠାର ପୁରାଣର ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାରୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହିପରି ଉତ୍କଳନୀୟ 'ପୁରାଣମାହାତ୍ମ୍ୟ' ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ଶିବ ଓ ରାଘବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାତାଳ ଖଣ୍ଡର ପାଦ୍ମ ପୁରାଣର ଆଲୋଚନା। ଏହା ପରେ, ସୂତ କହିଲେ—ରାମ ଋଷିଙ୍କୁ ସନ୍ଧିପୂଜାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଥା କହିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବେଳେ ଅସ୍ତ ହେଉଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଫେରିଯାଉଥିଲେ। ଆପଣେ ସନ୍ଧିପୂଜା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ଯାନ ଛାଡ଼ି; ଗାୟକମାନେ, ଚାରଣମାନେ 'ହା ହା' ଓ 'ହୁ ହୁ' ର ଉଚ୍ଚ୍ୱାସରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ଗୌତମୀ ନଦୀ ତୀରକୁ ପହଁଚି, ରାଘବଙ୍କ ପାଦ ପବନ-ସୁତ ହନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ପରିଷ୍କୃତ ହେଉଥିଲା, ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦୁଇ ହାତରେ କୁଶାଧାନ୍ୟ ଧରି, ରାଘବ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ, ଭଲ ବରୁଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ; ତାରିତ୍ରିକ ନିୟମରେ ତିନି ବାର ଜଳ ଅର୍ପଣ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଚମକୁଥିବା କେଶ ସହିତ ମନରେ ମନ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତନ କଲେ। ବରୁଣଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରି, ରାଘବ ଶମ୍ଭୁ ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ପଥରେ ମନ ଲଗାଇ, ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଦ ପରିଷ୍କୃତ, ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରି, ଗାୟକ ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେ ବାହାରେ ଆସିଲେ। ଆକାଶ ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣରେ ଅମୃତ ଲିପିତ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଦୀପ୍ତ ତାରାମାଳାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଛାତା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପରେ, ବୟସ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ବଡ଼ ହଲରେ ଗଲେ; ରାଜା ବିଭିନ୍ନ ଆସନ ଦିଆଯାଇଥିବା ସଭା ହଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ, ରାଘବ ଋଷିଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଲେ, ନିଜେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ନେଲେ; ବିଶାଳ ଦେହ ଥିବା ବନର ଦଳ ଚାରିପାଖରେ ଶୃଙ୍ଗାଟି ହେଲେ। ରାଜାକୁ ସୁବିଧାଜନକ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଦ୍ୱିଜ ଶମ୍ଭୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କହିଲେ: "ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ—ଗୁହାରେ ଏହି କଥା କିପରି ଘଟିଲା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା?" ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ଏହି ଗଥା ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ; ସେ ଉପସ୍ଥିତ ସମୟରେ ଅନ୍ୟମାନେ କଥା କହିବାକୁ ବାଧିଲେ, ସମସ୍ତେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କଥା ଶୁଣିଲେ। "ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ମୋ ସ୍ୱୟଂ ସଂପୃକ୍ତ—କିନ୍ତୁ, ଏହି ଦାନବ ବଧର କଥା କ'ଣ, ହେ ରାଜା?" ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।