ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଦର୍ଶ ବିବେକ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା—ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଧ୍ୟୟନ, ତପ, ମନ୍ତ୍ର ଜପ କିମ୍ବା ବଳିଦାନ ଏତେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ, ଯେପରିକି ପୁରାଣ ଶୁଣିବାରେ ମିଳେ। ମହାଦେବ, ଏକ ମାତ୍ର ପଦ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ଦୁର୍ବଳ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଯେପରିକି ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦେଖି, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁକୁ ଶ୍ରୋତାଙ୍କର ଆଦର ଦେବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ପାପ ଦୂର କରିଥାନ୍ତି। ମୁକ୍ତି ଦେଇବାରେ ତାଙ୍କୁ ଚାଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ। ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ବେଦ ଶିକ୍ଷକମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ଦୀପ୍ତି ଦେଇବାରେ ଅସମର୍ଥ। ରାମ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ରଖିଥିବା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଏପରି ନୁହେଁ। ଯିଏ ପୁରାଣକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ମହାପୁରୁଷ, ସେ ପାପ ଦୂର କରିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଉପାସନା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଉପାସନା; ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା। ଏପରି ଜ୍ଞାନ ଦାନ ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟେ। ପୁରାଣ ଶିକ୍ଷକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ପୁରାଣ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ କ'ଣ ଦେବା ଉଚିତ, କେତେ ଦେବା ଉଚିତ? କେଉଁ ପୁରାଣ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ, କେଉଁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ? ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଷଡ୍ ରସର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନ, ତେଲ କିମ୍ବା ଘିରେ ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ଗୃହ ଦେବା ଉଚିତ। ଯେତେ ଦିଅ, ତେତେ ଫଳ ଅଧିକ ମିଳେ। ଅଧିକ ଧନ, ଭଲ ପୋଷାକ, ମୃଦୁ ଓ ଭୂଷିତ ପୋଷାକ, ଏବଂ ଯଥାଯଥି ଭୂଷଣ ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିଦିନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ, କିମ୍ବା କେବଳ ସୁଗନ୍ଧ, କିମ୍ବା କେବଳ ଫୁଲ, ଏବଂ ଋତୁ ଅନୁସାରେ ଫଳ ଦେବା ଉଚିତ। ଏପରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ପାନ ଓ ଧନୁ ଦିଅ; ପୁରାଣ ସମାପ୍ତିରେ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦିଅ। ଅଧିକ ଦାନ—ଭୂମି, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି ଦିଅ, ଏବଂ କେହି ଚୁପ୍ଚାପି ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଆସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସଭା କିମ୍ବା ଏକାକି, ଯେଉଁଠି ଉପାସନା କରାଯାଏ, ତାହା ସମସ୍ତଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ମନ୍ଦିରରେ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏପରି, ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୋତାଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟତା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ବର୍ତମାନ ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟତା କହିବି। ଯିଏ ପରିବାର ବିହୀନ, ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ ପୀଡିତ, ମହାପାପୀ, ନିନ୍ଦିତ, ଶୁଚିତା ଓ ଉଚିତ ଚରିତ୍ର ନାହିଁ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ବିହୀନ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଅଶୁଭ ଭାଷା କହେ, ଅଙ୍ଗବିକଳ କିମ୍ବା ଅତିରିକ୍ତ ଅଙ୍ଗ ରଖିଥାଏ, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ପ୍ରଥମ, ଚୋର, ପ୍ରାଣୀ ହନ୍ତା, ଅପମୂଖ୍ୟ—ଏହିପରି ଲୋକଙ୍କୁ ପୁରାଣ ପାଠକ ଭାବେ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଏବେ, କେଉଁ ପୁରାଣ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ ତାହା କହିବି, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା କହିଛନ୍ତି। ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାଋଷିମାନେ କହିଥିବା ପୁରାଣ ମାତ୍ର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ; ପୁରାଣ ରେ ଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ଚିନ୍ତା ସହିତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ। ରାମ, ଯେଉଁ ଭାଷା କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ ଏହା କହାଯାଏ, ଏଉଁଠି ରଚିତ ଗ୍ରନ୍ଥ ଶୁଣିଲେ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ପୁରାଣର କୌଣସି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଉପକୃତିକର; ତେଣୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର, ମୁଁ ପୁରାଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ—ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ, ଗୌତମ ପ୍ରଥମେ ପୁରାଣ ଶୁଣିଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିନି ଖଣ୍ଡ ପୋଷାକ ଦେଲେ। ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ସେ ପ୍ରଥମେ କୂର୍ମ ପୁରାଣ ଶୁଣିଲେ; ଅଧିକ ସୁନା ଓ ଭଲ ପୋଷାକ ଦେଲେ। ତାପରେ ଲିଙ୍ଗ, ବୈଷ୍ଣବ, ବାମନ, ପଦ୍ମ, ଗରୁଡ, ସୌର, ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ। ଏପରି ଗୌତମ ଏଠି ଆଠ ପୁରାଣ ଶୁଣିଲେ; ପରେ ରାମାୟଣ ଓ କୂର୍ମ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଶୁଣିଲେ। ସେ ସଦା 'ଶିବ' ଓ 'ନାରାୟଣ' ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ପରେ ଶିବ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ। ଗୌତମ ଋଷି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ; ଯେଉଁ ନିୟମ ମୁଁ କହିଛି, ଭାରତ ଶୁଣିବା ସମୟରେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ୟାସ ଋଷି ତିନି ବର୍ଷ ଧରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ—ସେ ସମସ୍ତ ଭାରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିନା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେ ମାତ୍ର ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ। ଯିଏ ନିୟମିତ ଭାବରେ ମହାଭାରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଟେ, ସେ ମାନବକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏକ ପର୍ବ କିମ୍ବା ଅନେକ ପର୍ବ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଦେବତା ଓ ପିତୃ ପୂଜାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା, ଆଦର କରିବା, ପ୍ରତିଦିନ ଭୋଜନ ଦେଇବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ଉପାସନାର ନିୟମ ଉପଦେଶିତ; ବ୍ୟାଖ୍ୟା ସମୟରେ ପୋଷାକ ଓ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦେଇ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଆଦିପର୍ବ ସମାପ୍ତିରେ ତିନି ଭଲ ପୋଷାକ ଦିଅ; ସଭାପର୍ବରେ ସୁନା ଓ ପୋଷାକ ଦିଅ, ଯେପରି ଶକ୍ତି ଅଛି। ଅନୁଶାସନ, ଆରଣ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ପର୍ବରେ ଆଦିପର୍ବର ଉପାସନା ପୁନଃ କରିବା ଉଚିତ। କର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱମେଧ, ବିରାଟ, ଶଲ୍ୟ, ଦ୍ରୋଣ ପର୍ବରେ ତିନି ଶୁଦ୍ଧ ପୋଷାକ କିମ୍ବା ଦୁଇ ଗୋଟି ସୁନା ଦିଅ। ଅନ୍ୟ ସାନା ପର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ପର୍ବରେ ସୁନା ଦିଅ; ହରିବଂଶ ପର୍ବରେ ତିନି ପୋଷାକ ଓ ଏକ ସୁନା ଦିଅ। ଏପରି, ପୁରାଣ ଓ ଭାରତ ଶ୍ରବଣ କରିବା, ତାଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇବା, ଦାନ ଦେଇବା ଓ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅପାର ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ ଆମେ ପ୍ରାଚୀନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଉଛୁ।