ବିଶ୍ୱର ମାତାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ସଦା ଯୁବକ ଭାବରେ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରୂପ ଦଶ ମିଲିଅନ କାମଦେବଙ୍କ ଠାରୁ ଅଧିକ ମଧୁର ଓ ଆକର୍ଷକ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଆକାଶ ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ଲୀଳା ପାଇଁ ଅନୁଭୂତି ଓ ଖେଳର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରଚିତ। ଏହି ଆନନ୍ଦ ଓ ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ପ୍ରକଟିତ ହୁଏ। ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ବିହରଣ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର ଲୀଳାକୁ ନିବୃତ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ଓ ଲୀଳା ଉପସ୍ଥିତ ରହେ। ତାଙ୍କର ତିନି ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ଏବଂ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି। ତିନି ଅଂଶ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ଏବଂ ନିତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଏକ ଅଂଶ ଅସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଲୀଳା ତଳ ସୃଷ୍ଟି। ତାଙ୍କର ନିତ୍ୟ, ଶୁଭ ଦେହ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମରେ ବିରାଜିତ, ଯାହା ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ, ଦିବ୍ୟ ଓ ସଦା ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅଛି। ସେ ସଦା ବିଶ୍ୱମାତା, ଶ୍ରୀ ଓ ଭୂଦେବୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ବିହରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମାତା, ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅପରିହାର୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ତେଣୁ ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ବିଆପିଛନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏହି ଶୁଭ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଅଧିପତ୍ନୀ। ତାଙ୍କର ହାତ ପା ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ, ମୁହଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ। ନାରାୟଣୀ, ବିଶ୍ୱମାତା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଧାର। ଏହି ବିଶ୍ୱର ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ, ସବୁ ତାଙ୍କର ଚାହାଣି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ସେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବନ୍ଦ କଲେ ପ୍ରଳୟ ହୁଏ। ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମସ୍ତର ମୂଳ, ତିନି ପ୍ରକୃତିର ମାଲିକା, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି। ସେ ବିଶ୍ୱକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି, ନିଜ ତେଜରେ ଶୂନ୍ୟକୁ ପୂରଣ କରିଦେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଭୂମି ଓ ନୀଳାଦେବୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର ଭାବରେ ଭୂମି ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ସେ ନୀଳା ଭାବେ ପ୍ରକଟ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୂପେ ସେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ର ମୂର୍ତ୍ତି। ଏଭଳି, ନିଜ ମୂଳ ରୂପରେ ଦେବୀ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଶ୍ରୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କର ଅଂଶ। ସମସ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଚରିତ୍ର, ଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ଶୁଭ ନାରୀ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟ, ସେ ସବୁ ଦେବୀଙ୍କର ରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ନାରୀ ମଧ୍ୟରେ ଶୀର୍ଷ ଅଂଶ ଭାବେ ଅଛି। ତାଙ୍କର ଚାହାଣି ଓ କ୍ରୂର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, କୁବେର ଓ ଅଗ୍ନି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସମ୍ପଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶ୍ରୀ, କମଳା, ବିଦ୍ୟା, ଜଗତ୍ଜନନୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ସତୀ; କମଳରେ ବିରାଜିତ, କମଳ ଧାରଣ କରିଥିବା, କମଳନୟନୀ, ବିଶ୍ୱର ଶୋଭା। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅଧିପତି, ନିତ୍ୟ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଶୁଭ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମହାଦେବୀ, କ୍ଷୀରସାଗରର କନ୍ୟା, ରମା। ଅନନ୍ତ, ଜଗତ୍ଜନନୀ, ଭୂମି, ଶ୍ୟାମଳା, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦାତ୍ରୀ; ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ସୀତା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ଶୁଭାଙ୍କୁ ଦେବାଳୟ। ସତୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଗୌରୀ, ଶାନ୍ତି, ସ୍ୱହା, ସ୍ୱଧା, ରତି; ଉତ୍ତମ ମୂର୍ତ୍ତି ନାରାୟଣୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅପରିହାର୍ୟ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯେ କେହି ପ୍ରଭାତରେ ଏହି ପବିତ୍ର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାଏ, ସେ ବଡ଼ ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି, ଧାନ୍ୟ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣ, ହରିଣ ଭଳି ମୃଦୁ, ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁନା ମୂର୍ତ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଜେଉଁଥିରୁ ବିଷ୍ଣୁ କଦାପି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସୁଗନ୍ଧିତ, ଅଜୟ, ସଦା ପୋଷକ, କ୍ରିୟା ଦାତ୍ରୀ; ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅଧିକାରିଣୀ ଏହି ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଏଠି ପ୍ରଣାମ କରେ। ଋଗ୍ବେଦରେ ଏହି ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି; ସେ ଶିବ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁଖ ଦାନ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଅଧିକାରିଣୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିତ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା; ସମସ୍ତ ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ ତାଙ୍କର ଚାହାଣି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଛାତିରେ ଅଗ୍ନିର ତେଜ ଭଳି ବିରାଜିତ; ସେ ଏହି ସମସ୍ତର ପ୍ରଭୁ, ଅବିନାଶୀ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ପୁରୁଷ। ସେ ନାରାୟଣ, ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ, ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ ଦୟା ଓ ଗୁଣର ସାଗର; ସ୍ନେହମୟ, ମୃଦୁ, ଶୁଭ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ। ସେ ସଦା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛାମୟ, ସ୍ୱାଭାବିକ ମିତ୍ର ଓ ସଙ୍ଗୀ, ଅମୃତ ଦୟାର ସାଗର, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଶରଣ। ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ସୁଖ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତା, ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାର ମୂଳ; ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ସେବା ଅର୍ପଣ କରେ। ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ, ସମୟ, ଅବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଶ୍ରୀପତିଙ୍କର; ଏହିପରି ତାଙ୍କର ମୂଳତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଅନୁଭବ କରି, ଜନ ସେବାର ସୁଖ ପାଇଥାଏ। ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝି, ଉଚିତ ଭାବରେ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ, ତାଙ୍କର ଦାସ। ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଭୁ; ସେ ମା, ବାପା, ପୁଅ, ନିକଟବନ୍ଧୁ, ଗୃହ, ଶରଣ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଶ୍ରୀଙ୍କ ପତି, ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା; ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯିଏ ନିର୍ଗୁଣ ଭାବରେ କହାଯାନ୍ତି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ପ୍ରଭୁ। ଅଧମତା ପ୍ରକୃତିକ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ବେଦାନ୍ତରେ ମିଥ୍ୟା ସଂସାରର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ କିଛି ଅସ୍ଥାୟୀ; କୋଷଣ୍ଡ ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ ହୁଏ। ଏଭଳି, ପ୍ରାକୃତିକ ଆକୃତି ଅସ୍ଥାୟୀ ଅଟୁଟ ନୁହେଁ; ହେ ମହାଦେବୀ, ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରକୃତିରୁ ହରିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି। ଲୀଳା ପାଇଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ, ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାର ମାଷ୍ଟର, ପ୍ରଥମେ ଚାରି, ପରେ ଦଶ ସାଗର ଓ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜନ୍ତୁ ଓ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ସହିତ, ଏହି ସୁନ୍ଦର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉଦ୍ଭବ।