ଏକ ସମୟର କଥା, କୌଣସି ଏକ ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହିପରି କହିଲେ: “ଶୂଦ୍ରମାନେ ଚାଷ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅନୁଚିତ, ଯେଉଁଠି ଏକ ଆପଦା ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି—ମୋତେ ଗ୍ରାମ ଦିଅ।” ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କଲେ; ଅନ୍ୟଥା ତାହା ନୁହେଁ। ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଗ୍ରାମ ଦେଇଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଧିକାରକୁ ଅନୁଚିତ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିବା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିର ଚରିତ୍ର ବିପରୀତ ହେଇଗଲା। ସେ ନିଷିଦ୍ଧ ମାଂସ ଖାଇଲେ, ମଦ୍ୟପାନ କଲେ, ଏବଂ କଠୋର କଥା କହିଲେ। ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଅନ୍ୟର ମହିଳା ସହ ମିଶିଲେ, ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଲେ, ପୁନିପୁନି ଜୁଆ ଖେଳିଲେ, ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ କାମ କଲେ। ଏଠାରେ ଶିବ କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରାଯାଉନଥିଲା। ଏଭଳି ଅନେକ ସମୟ ପରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା ଏହିପରି କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ତୁମର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଏବେ ଶୂଦ୍ର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତେଣୁ ଆଜି ମୁଁ ଆଦେଶ ଦେଉଛି, ତୁମକୁ ଏହି ପଦବୀରୁ ବର୍ଖାସ୍ତ କରୁଛି। ଆଜି ମୋତେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ; ଶୂଦ୍ର ହେବା ମୋତେ ଉତ୍ତମ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଦି ଭାଗ ନେଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ତାହା ଭଲ।” ଏପରି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଃଖ ସହିତ କହିଲେ, “ହେ ଭୂମିପତି, ଏହି ସବୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।” ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ: ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ ରାଜା ନିର୍ବିକାର ରହିଲେ। ସେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ସଦୃଶ ମାଂସ ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ। ଏକଥର ସେ ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ସହର ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ମଣ୍ଡପରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ। ସେଠି ସେ ଏକ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପାଠ ହେଉଥିବା ଶୁଣିଲେ। ଏହି ଶ୍ଲୋକ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରହିଗଲା: “ଯେଉଁମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ।” ଏହି ଶ୍ଲୋକର ପୁରାଣୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଶୁଣି ସେ ପଚାରିଲେ: “ନାରାୟଣ ବିଷୟରେ କ’ଣ କହାଯାଇଛି? ମହେଶ୍ୱର ବିଷୟରେ କ’ଣ କହାଯାଇଛି? ଏଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ’ଣ? ଦ୍ୱେଷ କ’ଣ ପ୍ରକାରର? ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ’ଣ, ତାହାଠାରୁ ଉପରେ କ’ଣ?” ତେବେ ପୁରାଣିକ କହିଲେ: “ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ, ଯାହା କେବଳ ପ୍ରକାଶମୟ ଆନନ୍ଦର ଲକ୍ଷଣ। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ। ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସେଠି ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁ, ଯାହାଙ୍କ ଅଂଶ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମେଶ୍ୱର। ପଣ୍ଡିତମାନେ ପାଣିକୁ ‘ନାରା’ ବୋଲି କହନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମୂଳ। ତାଙ୍କ ନିବାସ ଯେପରି ନୀରରେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ‘ନାରାୟଣ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତ। ମହତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ତାଙ୍କର ନାୟକ। ସେ ମହେଶ୍ୱର, ଉମାଙ୍କ ପତି, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର। ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁତାକୁ ‘ଦ୍ୱେଷ’ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।” ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ: “ଏହିପରି ବକ୍ତବ୍ୟ ପୁରାଣିକ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା। ଏହି ବିଷୟ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ପୁନି ପଚାରିଲେ, ‘ମୋ ପରି ବ୍ୟକ୍ତିର ଗତି କ’ଣ?’” ତେବେ ପୁରାଣିକ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମ ଗତି କହିବି। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରମ କର। ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ଯେତେବେଳେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। କିମ୍ବା ଚିତ୍ତ ଦେଇ ପୁରାଣ ଶୁଣ, କିମ୍ବା ଆଶା ଛାଡ଼ି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ଉପାସନା କର। କିମ୍ବା ପଦ୍ମନେତ୍ର କେଶବଙ୍କୁ ଉପାସନା କର, ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି; କିମ୍ବା ସଦା ବିରାଗ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଲିନ ରୁହ। ବା କାଶୀକୁ ଯାଅ, ମୁକ୍ତିର ନାଥଙ୍କ ଚରଣ ଧର, କିମ୍ବା ସେଠି ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଅ; କିମ୍ବା ଗୟାକୁ ଯାଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର। ବା ଦୈନିକ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ବେଦମାନ୍ୟ ସାର ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ର ପାଠ କର, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ବା ଇଚ୍ଛାମତଃ ଶ୍ରୀଶୈଳ କିମ୍ବା କେଦାରକୁ ଯାଅ; ବା ପ୍ରତିବର୍ଷ ମାଘ ସ୍ନାନ କର। ଅଧିକ କଥାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ—ସବୁବେଳେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ; ତେବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନତମ, ତୁମେ କଦାପି ନରକରେ ବାସ କରିବ ନାହାଁ।” ଗୌତମ କହିଲେ: “ତୁମ ମୁଖରୁ ସବୁ ଶୁଣି, ମୁଁ ଏହି ସବୁ କରିବି; ଏହି ସହିତ କ’ଣ କ’ଣ ବିରତି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପାଇଁ କାରଣ?” ପୁରାଣିକ କହିଲେ: “ମାଂସ, ମଦ୍ୟ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗ, ଜୁଆ, ଅହଂକାର, କଠୋରତା, ମିଥ୍ୟା, ଚତୁରତା, ଦେବତା ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ତ୍ୟାଗ କର। ଗୁରୁ, ପୂର୍ବଜ ଦେବତା, ପୁରାଣ ଓ ସ୍ମୃତି କଥକଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ଧଳା ବେଗୁନ, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ତ୍ୟାଗ କର। କାଠାଳ, କୁସୁମ୍ବ, ଲାଲ୍ ଫଳ, ଆରରୁ, ନଡ଼ିଆ, ଓ କୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର। କୋବିଦାର ଗଛର ଫଳ, ତେଲରେ ରନ୍ଧା ଦୁଧ, ମଣିଷୀ ଦୁଧ, ମହିଷ ଓ ଗାଧା ଦୁଧ, ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ମହିଳାର ଦୁଧ, ଏବଂ ଛାଗ ଦୁଧ ତ୍ୟାଗ କର। ଉଠ ଦୁଧ, ଏକ ଖୁର ଥିବା ପଶୁର ଦୁଧ, ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ ମାଂସ, ବଛା ମରିଥିବା ଗାଈର ଦୁଧ, ଏବଂ ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର। ନଡ଼ିଆର ରସ କଞ୍ଚା କିମ୍ବା ପିତଳ ପାତ୍ରରେ, ମଉ ଶୀସାରେ, ତକ୍ର କାଚରେ, ଘିଅ ମିଶାଇ ଖାଦ୍ୟ ଏହି ପାତ୍ରରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହୋମ ମାଟିର ପାତ୍ରରେ, ପୁରୋଡାଶ ଚାନ୍ଦିର ପାତ୍ରରେ କର; ଶୁଭ ଚାହୁଁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜନେ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଭିତରେ ଚୁରୁଣ୍ ଲଗାଇଥିବା ପାତ୍ରରେ ଖାଦ୍ୟ, ପାନ ଫଳ, ଚୁରୁଣ୍ ଲଗାଇଥିବା ପାନ ପତ୍ର ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।