ବିରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକ ଦେବତା ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—"ଲିଙ୍ଗ ଓ ତାହାର ଆସନ କୋଉଛି, ଆସିଛି କି ନାହିଁ?" ଦେଖିଲେ, ଲିଙ୍ଗର ଆସନ ଏଉଁଯାଁ ଆସିନଥିଲା। ତେଣୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରଭଦ୍ର ତେଜରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜଳାଇବା ଅଭିଲାଷାରେ ପୃଥିବୀରେ ଅଗ୍ନି ଫେଙ୍ଗିଲେ; ଏକ କ୍ଷଣରେ ପୃଥିବୀ ପୁରା ଜଳିଗଲା। ସେ ଏହାର ସାତ ତଳକୁ ଜଳାଇ, ପୁନି ଉପରକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଉପର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇ ଦେଲେ। ତାପରେ, ନଖରେ ତୃତୀୟ ନୟନର ଅଗ୍ନି ନେଇ, ଦେବତା ଏହାକୁ ଜମ୍ବିରା ଫଳର ଆକୃତିରେ ପରିଣତ କରି, ତାଙ୍କ ପାଉଁରେ ଧରିଲେ। "ଯଦି ତୁମ ଆସନ ଆସିନଥିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜଳିଯିବ," ବିରଭଦ୍ର ଏହା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ, ପୁନି ତାହାକୁ ଜଳାଇ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାତ୍ମା ସନକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ଆଗମନ ଜାଣି, ଗୌତମଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶ୍ରମରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେବତାମାନେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବେଦର ଉପଜିତ ସ୍ତୁତିରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। "ଓମ୍, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶୁଭ୍ର ତେଜ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଆକୃତିର ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକଙ୍କୁ, ବେଦର ଗୁପ୍ତ ଶୁଭ୍ର ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶିବଙ୍କୁ, ଆଦିଦେବତାଙ୍କୁ, ସର୍ପ ଉପବୀତ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ, ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ, ତିନି ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ, ବିନ୍ଦୁ ଓ ବିଶ୍ୱର ଧାରକ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭୂ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆତ୍ମା—ଏହି ଅଠ ଆକୃତିରେ ଶଂକର; ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।" ଏହି ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ଭାଗାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଦେଇଥିବା ଶିବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯିଏ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେମାନେ ଆଣିଦେ।" ହରି ଆଣିଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ଶଂକର ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ କିପାଇଁ ଆସିଛ?" ଋଷିମାନେ କହିଲେ—"ହେ ଦେବ, ଦ୍ୱାଦଶ ଲୋକରେ ଅଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ଦେଖାଯାଉଛି; କେବଳ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ। ଜଗତର ବିନାଶ ଦେଖନ୍ତୁ।" ସଦାଶିବ କହିଲେ—"ଉପର ଫାଇଭ୍ ଲୋକ ଜଳିଗଲା କି ନାହିଁ, ଏହାର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତେବେ ଏହି ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା କିପାଇଁ, ଏହି ଭୟାନକ ରୋର କିପାଇଁ?" ଋଷିମାନେ କହିଲେ—"ବିରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଆମେ ଏବେ ଭୟ କରୁଛୁ; ସେ ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା ପାଇଁ ଆକଂକ୍ଷା କରି, ତାହାକୁ ତାରିନିପାରିଲେ।" ତାପରେ ଦେବତା ବିରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—"କିପାଇଁ, ହେ ବୀର?" ଭବ କହିଲେ—"ହନୁମାନ ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗ ଆସନ ନ ଥିଲା ତେଣୁ ଏହା କରିଛି।" "ମକଡ଼ାର ମନ ଜାଣିବାକୁ ଏହା କରିଛି।" ପରେ ଦୟାଳୁ ଦେବତା ପୁନି ସବୁ କଥା ପୂର୍ବବତ୍ ଉପସ୍ଥିତ କରିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜଳିଗଲା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବବତ୍ ତେଜରେ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଏହାକୁ ପୁନି ନବୀନ କରି, ବିରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ। ହରା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ପାନ ଦେଲେ; ତାପରେ ହନୁମାନ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୂଜା କଲେ। ସେଠାରେ, ଏକ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ଭିଣା ଓ ପଞ୍ଚତନ୍ତୁ ବାଦ୍ୟ ନେଇଥିଲେ; ହନୁମାନ କହିଲେ—"ମୋତେ ଏହି ମହାଭିଣା ଦେଇଦିଅ।" ଗନ୍ଧର୍ବ କହିଲେ—"ମୁଁ ମୋ ଭିଣା ଦେଇପାରିବିନାହିଁ; ଏହା ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ।" ବନର ରାଜା କହିଲେ—"ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଭିଣା ପ୍ରାଣ ସମାନ।" ତାପରେ, ହନୁମାନ ଗନ୍ଧର୍ବକୁ ମୁଷ୍ଟି ଘାତ କରି ଭିଣା ନେଇଲେ, ଏହି ମହାଭିଣା, ମଧୁର ତନ୍ତୁ ସହିତ, ଏହାକୁ ଗୢଡ଼ ଦେଇ, ରାଜତରୁ ଫଳ ଆକୃତିରେ କରି, ଛାତିରେ ରଖି, ଶିବଙ୍କ ଦିଗରେ ଗାଇ ଯାଇଲେ। ସେ ଦେବତାଙ୍କର ପାଦ ପୂଜା କଲେ, ବୃହତୀ ଫୁଲରେ ଶୁଭ୍ର; ଶିବ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେବାର ଦୟା କଲେ। ଏକ ଅନ୍ୟ ଦୟା—ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରିବାର ଶକ୍ତି ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଦେହ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ତାଙ୍କର ତେଜ, ଶୁଭ୍ର ଆକୃତି, ଯୁବାବସ୍ଥା, ଶିବଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଗୌରବ କଲେ। ମହେଶ୍ୱର ଏକ ପୀତବସ୍ତ୍ର ଦେଇ, କହିଲେ—"ହେ ହରି, ଏହି ଶୁଭ୍ର ପୀତବସ୍ତ୍ର ନେଇଦିଅ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଧନଦାତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଦେବତା, ଋଷି, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ। ରାମ ଏହି ଦେଖି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ—ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ମୂଲ୍ୟବାନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ। ଖାଇ ସାରି, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ, ଅନେକ ଋଷି, ରାଜା, ବନର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଗୌତମୀ ତୀରରେ ବସି, ରାଘବ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜାଣିଛ, ଧର୍ମର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ।" "ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, କେଉଁ ଯୁଗରେ କ’ଣ ସ୍ରେଷ୍ଠ?" ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ—"କୃତ ଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ; ଦ୍ୱାପରରେ ପୂଜା; କଳିରେ ଦାନ ଓ ହରିର ସ୍ତୁତି। ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ଭଲ, କିନ୍ତୁ କଳି ଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ।" "ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମନ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଓ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାଜା, ଧର୍ମର ନିଶ୍ଚିତ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ବେଦ, ପାରମ୍ପର୍ୟ, କ୍ରିୟା, ଅନୁଷ୍ଠାନ, ପୁରାଣ ଶୁଣା, ଯଜ୍ଞ, ତୀର୍ଥ, ସଦ୍ଜନ ସେବା, ଦେବପୂଜା, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଦେବସ୍ମରଣ, କୌଣସି ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ନାହିଁ।" "ଏହିପାଇଁ, ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମେରିଟ ସଂଗ୍ରହ କରିପାରିବେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦାନ ଦେବା ଅତି ସମୟ ନିମିତ୍ତ ହେଲେ, ଏହା ସମ୍ଭବ। କଳି ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ; କିଛି ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବା ସମ୍ଭବ, ଅନ୍ୟଥା ନାହିଁ।" "ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ଯିଏ ଗୟାରେ ପିତୃକ୍ରିୟା କରେ, କାଶୀକୁ ଯାଏ, ବେଦରେ ରୁଚି ରଖେ, ପୁରାଣ ଜାଣେ ଓ ଶୁଣେ; ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତି, ହେ ରାଘବ—" "ଯୁଗକ୍ରମ ଅନୁସାରେ, ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଇ, ପରମ୍ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକାଶ କରି...