ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଶତରୁଦ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ର ଓ ‘ନମସ୍ତେ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଯେଉଁ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଏ, ସେହି ଝରଣାକୁ ମୁକ୍ତିର ଝରଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଝରଣାରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଏକଥର, ତିନିଥର, ପାଞ୍ଚଥର, ସାତଥର, କିମ୍ବା ନଅଥର, କିମ୍ବା ଏଗାରଥର ରୁଦ୍ର ପାଠ କରି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ମୁକ୍ତି ସ୍ନାନ କରେ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋକ୍ଷ ଦାୟକ। ଏହି ସ୍ନାନ ଶୈବ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ମାତ୍ର ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମାଟିର ଭାଣ୍ଡ, ପଦ୍ମ ମୂଳ, ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଲହରୀ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପରି ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ତାହାଁରେ ବ୍ରଞ୍ଜ ଭାଣ୍ଡରେ ମୁକ୍ତା, ଭକ୍ଷ୍ୟ, ଫୁଲ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ଶିବାଭିଷେକ ପାଇଁ ଶଙ୍ଖର ଯଥାଯଥ ପ୍ରୟୋଗ ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣିତ: ପ୍ରଥମେ ଭିତରକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରି, ବାହାରକୁ ପରିଷ୍କାର କରିବା, ତାପରେ ତେଲ ଲଗାଇ ହଲକା କରି, ଶଙ୍ଖକୁ ସାବଧାନରେ କାଟି, ଭଲ ଭାଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଗଡ଼ାରେ ରଖିବା। କୁଶ ଶଳା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ତିଆରି କରିବା, ଏହିପରି ଅଭିଷେକ ଜଳ ତିଆରି ହୁଏ। ଖ୍ରାନ୍ତିର ମୁଖରେ ଅନୁଚିତ ଧାତୁ ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ; ନାଗଦଣ୍ଡ ଆକୃତିର ମୁଖ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଫଳ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଛୋଟ କପ ଏବଂ ଛିଦ୍ର ତିଆରି କରି, ଉପର ଭାଣ୍ଡରେ ରଖା ଜଳକୁ ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଢାଳିବା। ଅନ୍ୟ ହାତ କିମ୍ବା ବାମ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଝରଣା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପାପନାଶି ହୁଏ। ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ମିଠା ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବ। ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି, ପୁନଃ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବ; ଶୀତଳ ଚିକିତ୍ସା, ଆଚମନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ବସ୍ତ୍ର, ଜନ୍ୟୂ, ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, କପୂର, ମାରୁବା ଓ ପାଟୀର ଦେବାଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ସବୁକୁ ଏକସାଥି କିମ୍ବା ଅଲଗା ଅଲଗା ଦେଇ, ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପାସନା କରିବା, ଯଥାଶକ୍ତି ମନ୍ଦିର ଗନ୍ଧେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା। ପଛରେ ମୌନ କିମ୍ବା ଉଚିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କଳା ଫୁଲ ଦେଇ, ଶ୍ରୀପତ୍ର, ଅରୁଚି, ଯାଜ୍ୟ ଦେଇ ଯଥାଶକ୍ତି ଅର୍ପଣ କରିବା। ବିଭିନ୍ନ ଧୂପ, କିମ୍ବା କେବଳ ଗୁଗୁଳୁ ଦ୍ୱାରା, ପିତା ଗାଈର ଘିଅ ମିଶାଇ ଧୂପ ଦେଇ ପୂଜା କରିବାକୁ ପ୍ରଶଂସିତ। ଏହିପରି ଧୂପ, ଘିଅ ଦୀପ, କିମ୍ବା କେବଳ ଘିଅ ଦେଇ ଦୀପ ଦେଇବା। ଯଥାଶକ୍ତି ଫୁଲ ଓ ମୁଖଶୁଧି ଦେଇ, ବିନୟର ସହିତ ପାନ ସଫା ଦେଇବା। ପରିକ୍ରମା ଓ ପ୍ରଣାମ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଏହାପରେ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ସଙ୍ଗୀତ ଉପଚାର ବିବରଣା ଦେଯିବି। ସଙ୍ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ପୁରାଣ ପାଠ, ନୃତ୍ୟ ଓ ହର୍ଷ ବାକ୍ୟ; ଆରତୀ, ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ପଣ। କ୍ଷମା ଓ ବିଦାୟ, ଭୂଷଣ, ଛତ୍ର, ଚାମର ଓ ହସ୍ତପଂଖା ସେବା ଅଂଶ ଅଟୁଟ। ଶିବଙ୍କ ଜନ୍ୟୂ ହେଉଛି ସେବା; ଏହା ସହିତ ଛଅ ପ୍ରକାର ପୂଜା ଅନୁଷ୍ଠିତ। ଯେଉଁ ଜଣେ ବତ୍ରିଶ ପ୍ରକାର ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେ ଏକ ଦିନରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି; ଏହି ପୂଜା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ତାପରେ ସଦାଶିବ କହିଲେ—ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ନିୟମେ ତୁମେ ମୋର ପୂଜା କର; ମୋର ଚରଣ ଉପାସନା କରି, ସମସ୍ତ ପୂଜାର କର୍ତ୍ତା ହୁଅ। ହନୁମାନ୍ କହିଲେ—ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହା କରିଛି; ପରେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ପୂଜା କରିବି। ଏହିପରି କହି, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜାରେ ଲାଗିଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଝିଲିକ ତଟକୁ ଗଲେ, ବାଳୁକାରେ ବେଦି ତିଆରି କଲେ ଓ ତାଳପତ୍ରର ଆସନ ତିଆରି କଲେ। ପାଦ ଓ ହାତ ଧୋଇ, ଆଚମନ କରି, ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି, ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ କଲେ, ପୁନଃ ଆଚମନ କରି ମୌନ ଅବଲମ୍ବନ କଲେ। ଏହାପରେ ଦେବବେଦି ତିଆରି କଲେ, ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ; ତାଳପତ୍ର ଉପରେ ପଦ୍ମାସନ ନେଇ ବସିଲେ। ପ୍ରାଣାୟାମ, ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଗୁରୁ ଓ ଈଶାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ପରେ ଦେବପୂଜା ପାଇଁ ପଳାଶପତ୍ରର ଦୁଇଟି କପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଆଣିଲେ। ମୁଣ୍ଡ ଭାଣ୍ଡରୁ ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନି ରଖି, ତିନି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଆବାହନ ଓ ସ୍ନାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କଲେ। ପରେ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବାକୁ ହାତର ଗଢ଼ିରେ ଜଳ ନେଲେ; ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ପୀଠିକା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ହାତରେ କେବଳ ଲିଙ୍ଗ ଦେଖି, ଭୟାକୁଳ ହୋଇ, ସେ ମହାଯୋଗୀ କହିଲେ: “ମୁଁ କଣ ପାପ କଲି, ଯେ ଏହି ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୀଠିକା ବିନା ମୋର ହାତରେ ଆସିଛି? ଆଜି ପୀଠିକା ନ ଆସିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ।” ତେଣୁ ମୁଁ ରୁଦ୍ର ପାଠ କରିବି; ମହେଶ୍ୱର ଆସିବେ। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଶତରୁଦ୍ରିୟ ପାଠ କଲେ। ତଥାପି ମହେଶ ଆସିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୁଦ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ଭୂମିରେ ରଖିଦେଲେ, ତାହାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ଆସିଗଲେ। ବୀରଭଦ୍ର ପଚାରିଲେ, “ଭକ୍ତ, କାହିଁକି ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ? କାହିଁକି ଏହି ଦୁଃଖ?” ହନୁମାନ୍ କହିଲେ, “ଦେଖ, ଏହି ଲିଙ୍ଗର ପୀଠିକା ନାହିଁ; ଏହା ମୋର ପାପର ଫଳ।” ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ, “ତୁମ ଲିଙ୍ଗର ପୀଠିକା ନ ଆସିଲେ, ତୁମେ ଅବିବେକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ପୀଠିକା ନ ଆସିଲେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦାହ କରିଦେବି।