ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଶିବଭକ୍ତ ଜଣେ ପ୍ରାଚୀନ ଶିବ-ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ “ସଦ୍ୟୋଜାତଂ ପ୍ରପଦ୍ୟାମି” ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଲେ। ପରେ, “ଓଁ” ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଛିଟିଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ନିୟମ ତିନି ଉଚ୍ଚ ଜାତି ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଯେପରି ବେଦଗୁରୁ ଶିଖାଇଥିଲେ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ରିତି ଅଲଗା ଅଛି। ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ, “ଶିବ” ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭସ୍ମକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ସେ ଭସ୍ମକୁ ସାତ ବାର ନେଇ “ଶିବାୟ” ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇବେ। ମୁଁହରେ “ଶଙ୍କରାୟ” ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭସ୍ମ ଲଗାଇବେ, ହୃଦୟରେ “ସର୍ବଜ୍ଞାୟ”, ଗୁପ୍ତଂଗରେ “ସ୍ଥାଣ୵େ ନମଃ” ଏବଂ ସ୍ଵୟଂଭୁ କୁ ଭି ଏଭଳି କରିବେ। ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ପାଦରେ ଲଗାଇ ପରେ, “ନମଃ ଶିବାୟ” ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଛିଟିବେ। ଯଦି ଭସ୍ମ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ, ଦୂର୍ବା ଘାସ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଏହି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ହେଲେ, ଚାନ୍ଦି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଜପ କରି ପରେ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବେ। ଦେବତାଙ୍କ ଆସନ, ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ, କିମ୍ବା ଶୁଭ୍ର ମାଟିରେ ଏକ ତଳ ତିଆରି କରି ତାହାକୁ ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ ସଜାଇବେ। ଚାରି ଜାତିର ରଙ୍ଗିନ ହଳଦି ପାଉଡର କିମ୍ବା ଶୁଭ୍ର ପାଉଡର ଦେଇ, ପଦ୍ମ, ସ୍ଵସ୍ତିକ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଡିଜାଇନ୍ ତିଆରି କରିବେ। ନୀଳ ପଦ୍ମ, ଗଦା, ଶଂଖ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଡମ୍ରୁ, ପଞ୍ଚଶିଖର ଦେଉଳ ଓ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଡିଜାଇନ୍ ଦେଇ ସଜାଇବେ। କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ଗୁଛ, ଛୋଟ ଗଠି, ଷଡ୍କୋଣ, ତ୍ରିକୋଣ, ନବକୋଣ ଡିଜାଇନ୍ ଦେଉଥିବେ। ଦ୍ୱାଦଶକୋଣ ଝୁଲା, ପଦ୍ମାସନ, ଚମର, ଝଡ଼ା, ଯୁଗଳ ଚୌରି, ଛତା, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଡିଜାଇନ୍ ଦେଇ ପୂଜା ବେଦୀ କିମ୍ବା ମନ୍ଦିରରେ ସଜାଇବେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଡିଜାଇନ୍ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ହାତରେ କଲେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; କିଣିଲେ ମଧ୍ୟମ; ମାଗିଲେ ନିମ୍ନ; ଜବରଦସ୍ତି ନେଲେ ଅତି ନିମ୍ନ। ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଫଳଦାୟକ, ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି ଠାରୁ ଜବରଦସ୍ତି ନେଲେ ତାହା ଫଳ ଦେଇନାହିଁ। ଲାଲ ଚାଉଳ, ଲାଲ ଗୁରୁ, ଅସ୍ଥିର ବସ୍ତୁ, କଳା ଉଡ଼ଦ, ଲାଲ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ପୂଜା କରିବେ। ଚାଉଳ, ଜାଉ, କିମ୍ବା ତାହାର ଗୁଛ, ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ, ନିମ୍ନ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରିବେ। ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଇ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥାପନ କରିବେ, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମାତ୍ର ମୁହଁ କରି। ଏବେ ଆସନ ଏବଂ ତାହାର ବ୍ୟବହାର ବିଷୟରେ କଥା ଆସିଲା। କୁଶ ଘାସ, ଚମଡ଼, କପଡ଼, କାଠ, ତାଳପତ୍ର ଦେଇ ଆସନ ତିଆରି କରିବେ। ଉଲ୍ଲ, ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, ତାମ୍ବା, ଏବଂ ଧୂପ ଦେଇ ତିଆରି କରିବେ। ପ୍ରାଣୀର ଚମଡ଼—ବାଘ, ହରିଣ, କୃଷ୍ଣସାର, ରାସ୍ତାରେ ମୃତ, ବାନ୍ଦୁକ ଚମଡ଼—ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥିବା ଦେଇ ଆସନ ତିଆରି କରିବେ। ଏହି ଆସନରେ ବସି, ପଦ୍ମାସନ କିମ୍ବା ସ୍ଵସ୍ତିକାସନରେ ବସି, ଦର୍ଭା ଘାସ କିମ୍ବା ଭସ୍ମରେ ବସି, ପ୍ରାଣ ଓ ବାଣୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ରୂପକୁ ଅନ୍ତରେ ଧ୍ୟାନ କରିବେ। ଚୁଲର ଟିପରେ, ବାରଟି ଆଙ୍ଗୁଠିର ଦୂରରେ, ଶିବଙ୍କ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ବିଶ୍ୱର ଆକାରରେ ଲୁଚି ଥିବା ଜୀବର ଅନ୍ତରେ ବିଚରଣ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି, ମନରେ ଧରି, ଦେହକୁ ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ପୂରଣ କରିବେ। ଏହି ତେଜରେ ଦେହର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ମର୍କୁରି ଛୁଇଁ ଦେଇ ସୁନା ଲାଲ କିମ୍ବା ଧଳା ହେଉଥିବା ପରି। ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଭ୍ର ଆସନକୁ ଦ୍ୱାଦଶ, ଅଷ୍ଟ, ପଞ୍ଚ, ତ୍ରି କୋଣରେ ତିଆରି କରି, ଏହି ଆସନରେ ଲିଙ୍ଗ ରଖିବେ। ଲିଙ୍ଗର ଗୁହାରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବେ; ଶୁଭ୍ର ପାତ୍ରରେ ଖୁସି ଓ ଗନ୍ଧ ଦେଇ ଜଳ ରଖିବେ। ଫୁଲ ଦେଇ, ଓଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବେ; ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଓଁ ଉଚ୍ଚାରଣ ନିଷିଦ୍ଧ। ପ୍ରାଣାୟାମ ସମୟରେ “ଶିବ” ମନ୍ତ୍ର ଓ ଓଁ ଉପଯୋଗ କରି, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଚାଉଳ ଓ ଅନ୍ୟ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇବେ। ଏହି ସାମଗ୍ରୀ ନିକଟରେ ରଖି, ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବେ: “ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଶିବ ପୂଜା କରିବି।” ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ପରେ, ଆବାହନ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଅଭିଷେକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରମ କରି, ସ୍ନାନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ। “ନମସ୍ତେ” ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ, ଅବିରତ ଜଳଧାରାକୁ ମୁକ୍ତିଧାରା କୁହାଯାଏ। ଏହି ଧାରାରେ ଜଣେ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ର ଜପ କରି, ଏକ, ତିନି, ପାଞ୍ଚ, ସାତ, ନଅ ବାର ସ୍ନାନ କରିବେ, କିମ୍ବା ଏଗାରେ ବାର, ଏଗାରେ ଗୁଣା ସ୍ନାନ କରିବେ, ଏହାକୁ ମୁକ୍ତି ସ୍ନାନ କୁହାଯାଏ, ଏହି ମାସ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଶୈବ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ କିମ୍ବା ଓଁ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ, କୁମ୍ଭ, ପଦ୍ମ ଡ଼ଠା, ଖଣ୍ଡ, ତରଙ୍ଗ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରିବେ। ଦେବତାଙ୍କୁ ପର୍ଲ୍ସ ଦେଇ କଂସ ପାତ୍ରରେ, ଭୋଜ୍ୟ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରିବେ। ଏବେ ହଂସର ସ୍ନାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆସିଲା। ପ୍ରଥମେ ଭିତରକୁ ପବିତ୍ର କରିବେ, ପରେ ବାହାରକୁ ପରିଷ୍କୃତ କରିବେ। ଏହି ହଂସକୁ ଭଲଭାବେ ତେଲ ଲଗାଇ, ହାଲୁକା କରି, ସାବଧାନରେ କାଟି, ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ, ଭଲ ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଟ୍ରଫ୍ରେ ରଖିବେ। କୁଶ ତୀର ଦେଇ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ନାନ ତିଆରି କରିବେ। ବନ୍ୟ ଗାୟର ଶିଙ୍ଗର ଜଳରୂପ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏହିପରି। ଶିଙ୍ଗର ମୁହାଁରେ ଅର୍ଦ୍ଧ ନିଷିଦ୍ଧ ଧାତୁ ଦେଇବା ଉଚିତ ନୁହଁ; ଯୋଗାଯୋଗ କରିବା ନିମିତ୍ତେ ସର୍ପ ଦଣ୍ଡ ରୂପରେ ଚିହ୍ନିତ ମୁହାଁ ତିଆରି କରିବେ। ଫଳ ଦେବା ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଛୋଟ କପ୍ ରଖି, ଫଳ ଦେବା ରଡ୍ ଦେଇ ଏକ ଛିଦ୍ର କରି, ଉପର ଭାଗରେ ରଖିଥିବା ଜଳକୁ ଏକ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଇ ତଳେ ଦେବେ। ଏହିପରି ଶିବପୂଜାର ଉତ୍ତମ ନିୟମ ଏବଂ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏକ ଭକ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ପାଇଁ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥାଏ।