ଏକ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ପୋଖରୀ ଉପରେ ମହେଶ୍ଵର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟା-ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ । ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ନ୍ୟାସ କରି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱର ଆଲୋକର ମହିମା ଅତିଶୟ ବିଶିଷ୍ଟ ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ କହିଲେ — “ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ପୂଜା କରନ୍ତି... ଯେଉଁ ଦେବତା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଆହ୍ୱାନ ହୁଅନ୍ତି, ଆପଣ କଣ ପାଠ କରିବେ? ସମସ୍ତେ ହାତ ଯୋଡି ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ।” “ଓ ଦେବଦେବ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, କାହାକୁ ଆପଣ ଜୋଡି ହାତ ଦେଇ ପୂଜା କରିବେ? କିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଆପଣଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ଦେଇପାରିବା କିଏ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ ।” ଶଂକର କହିଲେ — “ଗୋବିନ୍ଦ, ମୁଁ କୌଣସି ଜିନିଷ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରେନି, ଏଠାରେ କୌଣସି ଜିନିଷକୁ ନମସ୍କାର କରେନି । ହରି, ମୁଁ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ପୂଜା କରେନି, ଏଠାରେ କୌଣସି ପାଠ କରିବି ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହା କରୁଛି, ଯେଉଁ ଅନାସ୍ଥାମାନେ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ପାରିବେ ।” “ଅନ୍ୟଥା, ଯେଉଁ ଅପକାର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିବେନି । ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉପକାର ନିମିତ୍ତରେ କରିଛି ।” ତାପରେ ହରି “ଓମ୍” କହି, ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଦୃଢ ଭାବେ ଦୃଢ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଗୌତମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସିଲେ । ସେଠି, ସମସ୍ତେ ପିଣାକୀନ, ଦେବଦେବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ । ଦେବତା, ହନୁମାନଙ୍କ ସହିତ ବସି, ଗୀତ ଗାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସମୟଟି ଦେବମାନେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମହାମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ । ହରା, ହନୁମାନଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ନିକଟକୁ ଗଲେ । ଦେବୀ ଓ ଦେବତା ଏକ ଶୟନରେ ବସିଥିଲେ; ହନୁମାନ, ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ନାରଦ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ବିଭିନ୍ନ କ୍ରୀଡା କରିଥିଲେ । ତାପରେ, ଦେବତା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ — “ମୁଁ ତୁମର କେଶ ଆମ୍ବା ଆଗରେ ବିନ୍ଧିଦେବି, ମଙ୍ଗଳମୟେ ।” କିନ୍ତୁ ଦେବୀ କହିଲେ — “ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପତ୍ନୀକୁ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।” “ଏଠି କେଶ ବିନ୍ଧିବା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଅନବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ଆସିପାରେ; ଦେବ, କେଶ ବିନ୍ଧିବା ମାମଲାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଚାହିଁ ଯାଉନାହିଁ ।” “ତାପରେ, ଆମ୍ବା ବିନ୍ଧିଲେ, ଅନ୍ତି ସ୍ଥଳର ଧୂଳି ପୋଛିବାକୁ ପଡିବ, ଶରୀର ଓ କେଶରେ ଲଗିଥିବା ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ହଟାଇବାକୁ ପଡିବ ।” “ଏହା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଯଦି ମହାତ୍ମାମାନେ ଆସିଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ କଣ ଉତ୍ତର ଦିଆଯିବ? ଯଦି ଆସିନାହାନ୍ତି, ଦେବ, ଭୟ ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବ ।” ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଶଂକର ଦେବୀଙ୍କୁ ନିଜ ହାତରେ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ । ନିଜ କୋଳରେ ବସାଇ, ଦେବୀଙ୍କ କେଶ ଆମ୍ବା ଖୋଲି, ହାତ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରି, ନଖରେ ସମାନ କଲେ । ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପାରିଜାତ ମାଳା, ଦେବୀଙ୍କ କେଶରେ ଥିଲା, ତାହା ନେଇ ଆମ୍ବା କରି, ମାଳାକୁ ଦେବୀଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ । ଚମେଲି ମାଳା ନେଇ, ଦେବୀଙ୍କ କେଶରେ ବାନ୍ଧିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା କାମନା-ଫଳ ଫୁଲ ମାଳା ବି ଦେଲେ । ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଦେବୀଙ୍କ ଦେହର ପଛରେ ଲଗିଥିବା ଜିନିଷ ପୋଛିଦେଲେ । ଦେବୀଙ୍କ ନିମ୍ନବସ୍ତ୍ର ଢେଲିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଦେବତା କହିଲେ — “ଏହା କଣ?” ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ କମ୍ବଳ ବାନ୍ଧିଦେଲେ । “ଏହା ତୁମର ନାକର ଦାନା ନୁହେଁ,” କହି, ଦେବୀ ନିଜେ ମୁକୁତ ନେଇ ଚେକ କଲେ । ହଳଦୀ ଲଗାଯାଇଥିବା ମୁକୁତ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହେଉଥିଲା । “ଏହି ମୁକୁତ, ପ୍ରିୟେ, ମୋ ଓ ତୁମ ପାଇଁ ରଖିଦିଅ ।” ପାର୍ବତୀ କହିଲେ — “ଓ ଶମ୍ଭୁ, ତୁମ ନିବାସ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ପ୍ରଚୁର । ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଓ ଆଭୂଷଣ ଜାଣିଛି ।” “ବସ୍ତୁ ଆଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ । ମୁଣ୍ଡ ଆଭୂଷଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମାଳା ।” “ନରକ ମାଳା ତୁମ ଛାତିର ଆଭୂଷଣ । ଶେଷ ଓ ବାସୁକି, ଦୁଇଟି ବିଷ ଭର୍ତ୍ତ, ତୁମର କଙ୍ଗନ ।” “ଦିଗ ଓ ଆକାଶ ତୁମ ଜଟା ଓ କେଶ; ଭସ୍ମ ତୁମ ଦେହର ଅଳଙ୍କାର । ବୃଷଭ ତୁମ ଯାନ, ତୁମର ଜନ୍ମ ଅଜଣା ।” “ତୁମର ପିତାମାତା ଅଜଣା, ତୁମର ରୂପ ଅଜଣା, ଓ ତ୍ରିନେତ୍ର ।” ଏପରି ଗିରିଜା କହୁଥିବା ବେଳେ, ବିଷ୍ଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ କହିଲେ — “କାହିଁକି ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଉପାଲମ୍ବ କରୁଛ, ଦେବୀ? ନିଶ୍ଚିତ, ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବି, କାରଣ ତୁମେ କୌଣସି ନିୟମ ରଖିନାହାଁ ।” “ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଏ, ମୃଦୁ, ସେଠାରେ ମୋ ନିୟମ ମୃତ୍ୟୁ ନୁହେଁ ।” ଏହିକୁ କହି, ହରି ନିଜ ନଖରେ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । କିନ୍ତୁ ମହେଶ୍ଵର ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି କହିଲେ — “ଅତି ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତୁନାହିଁ । ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଅପ୍ରିୟ ଭାବିଛ ।” “ତୁମେ ଯାହା କରିବାକୁ ଚାହୁଛ, ହୃଷୀକେଶ, ତାହା ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ ।” “ଓମ୍” କହି, ଶ୍ରୀହରି ନିରବ ହେଲେ । ତାପରେ ହନୁମାନ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି କହିଲେ — “ମୁଁ କୌଣସି ଫଳ ଆଶା ନାକରି, ମୋ ପୂଜା ନିୟମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ ।” “ପୂଜା ପାଇଁ ମୁଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁ, ଆପଣ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ ।” ଶଂକର କହିଲେ — “କାହାର ପୂଜା? କେଉଁଠି ପୂଜା? କଣ ଫୁଲ, କଣ ପତ୍ର — କହ ।” “କିଏ ଗୁରୁ? କଣ ତୁମର ମନ୍ତ୍ର? କେଉଁ ପୂଜା?” ଦେବଦେବ କହିଥିବା ବେଳେ, ହନୁମାନ ବହୁତ କମ୍ପିଗଲେ । ତାଙ୍କର ଶରୀର ପୂରା କମ୍ପିଗଲା, ହନୁମାନ ଶ୍ରୁତି ପାଠ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ହନୁମାନ କହିଲେ — “ଅନନ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ଶଂକର ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯୋଗୀ, ଯୋଗର ଉପକର୍ତ୍ତା, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁକୁ ନମସ୍କାର ।” “ଯୋଗୀମାନେ ଯାହାକୁ ପାଇପାରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ; ତୁମେ ବେଦଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ; ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ପାଇଯାଇଥିବା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ଗୁରୁକୁ ନମସ୍କାର ।” “ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଯୋଗ୍ୟ ଦୁଇଁ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ଓ ଅନୁପଲବ୍ଧ, ଭୂମି ଓ ପଞ୍ଚଭୂତର ସ୍ୱାମୀ; ବେଦ ଶବ୍ଦ ର ଭଣ୍ଡାର, ‘ନମସ୍’ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ।