ସେଠାରେ, ସୁନ୍ଦର ମୁହୂର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ମହିଳାମାନେ ମୃଦୁ ହସ ଓ ଧନୁଷ୍ୟାକୃତି ଭୂରୁ ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ବିକ୍ଷେପ କରି, ହସି ହସି ମିଠା ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ ଓ ହାତ ତାଳି ପିଟିଥିଲେ। କେବେ କେବେ ସେମାନେ ଗଳାରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଗୀତ ଏବଂ ଏକାଉଠି ହାତ ତାଳି ସହିତ, ପରସ୍ପରଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ, ଖେଳ-ଧୁଳିର ପୂର୍ବରୁ ଲାଗିଥିବା ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଖେଳରେ, ଗୋଟିଏ ମହାଯୋଗୀ, ପଦ୍ମର ରେଶମା ଦଳ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବସି ବଜାଇଥିଲେ। ଏପରି ମହାଫଳ କେଉଁ ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, କିଏ ଲାଭ କରିଥିଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହ। ଶିବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ହେ ରାମ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଅନ୍ନତ, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀର କ୍ଷେମ ରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। କିନ୍ତୁ ସେ ସନ୍ତାନହୀନ, ଦାନରେ ଅନୁଚ୍ଛା, ଦେବତା ଉପାସନାରେ ଅନାସକ୍ତ, ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ରହିତ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରେ ଅନୁଦାନ। ସକାଳ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା—ତିନିବେଳେ ଖାଇବାରେ ଆସକ୍ତ, ଅଶୁଚି, ସେ ଏକଦିନ ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ତ୍ରୟମ୍ବକ ପବିତ୍ର ପର୍ବତରେ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଋଷିମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେଠି ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଗୃହ ଥିଲା, ଯାହା କ୍ରିଷ୍ଟାଳ ନିମ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଦେଓଳର ଦିଵାଲି ଅଗୁରୁ, କପୂର, କସ୍ତୂରୀ ଓ କୁମ୍କୁମରେ ଲିପ୍ତ, ପାରିଜାତ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଶ ମନୋହର। ଭୂମି କସ୍ତୂରୀ ଓ ଫୁଲ ରସରେ ଛିଟାଯାଇ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୁଚି ଚାଉନିରେ ଶୋଭିତ। ବଡ଼ କଦଳୀ ଓ ଗୁଆ ଗଛରେ ଅଙ୍ଗନା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ନିକଟରେ ପଦ୍ମ ମାଳାରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ମିଠା ସ୍ୱରେ ଗାଉଥିଲେ। ପାଟୀର ଗଛର ସୁଗନ୍ଧରେ ଦିଗ୍ବଳୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଙ୍ଗୀତ ଅଭ୍ୟାସର ଆନନ୍ଦରେ ଚାରିପାଖ ଗୀତ ଧ୍ୱନି ଚାଲିଥିଲା। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ର ତାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ କଦଳୀ ପତ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି-ନିରୋଧକ ପତ୍ରର ଛାଦ ଥିଲା। ଦ୍ୱାର ପାଟୀର କାଠରେ ମୋଟା ଓ ମୃଦୁ, ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଉପଭୂଷିତ। ଅଶୁଭ୍ର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ କୋଣରେ ଏକ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଥିଲା, କୁଶଳ କର୍ମୀ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଭୂମି, ନାନା ପାଳିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ଛାୟା ଅଞ୍ଚଳ, ପାର୍ଶ୍ୱରେ କଦଳୀ ଫୁଲ ଓ ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ବଡ଼ ବଟର ଶିରା ଉପରେ ମେଘ ଲଗି ଥଣ୍ଡା ହେବା, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଦେବୋଦ୍ୟାନ ପରି ଶୋଭିତ। ଏଠି କୂଆ, ପୋଖରୀ ଓ ଅନେକ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ବଢ଼ିଥିଲା, ଗୃହ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ମୃଦୁ ହାଲୁକା ପବନ ବହୁଥିଲା। ସେଠି ରୂପସୀ ମହିଳାମାନେ ପ୍ରେମର ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ରେ ଖେଳୁଥିଲେ, ଉତ୍ତମ କୁଳୀନ ମହିଳାମାନେ ବୀଣା, ବାଁଶୀ ଓ ତ୍ରିବାଁଶୀ ବଜାଉଥିଲେ। ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ନାରୀମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ଓ ଉପରେ ତାଲ ଧରିଥିଲେ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଧାତୁ ଭାଣ୍ଡରେ ଶୁଭ୍ର ଭସ୍ମ ଗୋଲା ସଜାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଭସ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଲେପିଥିଲେ ଓ ଉତ୍ତମ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଧୂପିତ କରାଯାଇଥିଲା; କୁଶ ଘାସର ଉପାନା ଓ ଅନେକ ମାଳା ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ବାହାରେ ଏବଂ କୋଣରେ ହଜାର ହଜାର କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ବିଛାଯାଇଥିଲା; ଏପରି ଶୋଭାମୟ ଗୃହରେ ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନୀୟ, ସେ ଋଷି ବସିଥିଲେ। ସେ ଋଷି ଚାରିଦିଗରେ କପୂର ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖି, କାଠର ଚଉକି ଉପରେ କପୂର ରାଜାସନ ତିଆରି କଲେ। ସେ ଶିବଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର, ତେଲ ଲଗା ଶୂକ୍ଳ ବସ୍ତ୍ର, ଘନ ଅଗରୁ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଜଳ ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଦାଶିବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ବସ୍ତ୍ର ବିଛିତ ଚଉକି ରଖି, ଏକ ଛୋଟ ପାତ୍ର ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସେଇ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପାତ୍ର ମାଳାର ଉପରେ ରଖିଥିଲେ। ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରେ ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ଅନ୍ୟଟିରେ ତିଳ ମିଶିତ ଚାଉଳ; ଗୋଟିଏରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧ, ଅନ୍ୟଟିରେ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧ ରଖାଯାଇଥିଲା। କେତେକ ପାତ୍ରରେ କଶ୍ମୀରୀ କୁମ୍କୁମ, କସ୍ତୂରୀ, କପୂର ଓ ଚନ୍ଦନ ରଖି, ପୂଜାସ୍ଥଳରେ ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇଥିଲା। ନାନା ପରତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ; ଲିଙ୍ଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଦେବ ସଦାଶିବ ବିରାଜିଥାନ୍ତି। ଲିଙ୍ଗ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପରତ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱିତୀୟ ପରତ; ଶକ୍ତିଙ୍କ ପରତ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରତ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରତ ଚନ୍ଦ୍ର, ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାପରେ ବେଦ; ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଆବରଣ କରନ୍ତି। ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକର ପରତ ଶମ୍ଭୁ, ତାଙ୍କ ପରତ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ; ଏହି ଦଶ ପରତ ଶିବଲିଙ୍ଗର ଶୁଭ ପୂଜା। କେତେକ ମତାନୁସାରେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଜ୍ଞାନ ପରତ ଓ ତାହାର ଉପରେ ଉମାଙ୍କ ପରତ ଥାଏ। ତାହାର ପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରତ ଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରେ ଈଶ ପରତ; ଏଭଳି ଛଅ ପରତ ମନେ କରାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମା ଛାଡ଼ି, ପଞ୍ଚ ପରମ ପରତ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ତି—ଏହି ତିନି ପରତ ଏଭଳି ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପରତ ଏକମାତ୍ର ପରମ ପରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବିକଳ୍ପରେ, ବିଶ୍ୱପାଳମାନେ ସୋମ ପୂଜାରେ ପରତ ହେବା ସମ୍ଭବ; କିମ୍ବା ନିର୍ବର୍ଣ୍ଣ ପରତ ଶିବ ପୂଜା ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ। ପାତ୍ରର ଅଷ୍ଟଦଳ ଉପରେ ରଖା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ପାତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ସୁନ୍ଦର ମୁକ୍ତାଶଙ୍କ ଦଳ ପରି ଅଷ୍ଟଦଳୀ ପତ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ କିମ୍ବା ତାମ୍ବାରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପତ୍ର ଅଷ୍ଟକୋଣୀ ପଦ୍ମପତ୍ର ଆକୃତିର, ଠିକ୍ ଓଜନର, ଭଲ ଗଢ଼ା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୋଲିଥିବା ହେଉଁ। ଅଷ୍ଟଦଳୀ ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଉପରେ ଅଧିକ ମୋଟ କିମ୍ବା ସାଣ୍ଢା ନ ହେଉ; କିମ୍ବା ଶକ୍ତିପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ପଞ୍ଚଦଳୀ ପତ୍ର ତିଆରି କରିପାରିବେ। ବିକଳ୍ପରେ, ଶକ୍ତିତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଯାୟୀ ତିନିଦଳୀ ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିପାରିବେ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଏମିତି ତିଆରି କରିବେ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର ହୁଏ।