ହେ ରାଘବ, ଯଦି ଶ୍ଲୋକଟି ପ୍ରଥମ ପତ୍ରରେ ଶେଷ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଧରାଯାଏ; ଯଦି ଶ୍ଲୋକଟି ଅନ୍ୟ ପତ୍ରରେ ରହିଛି, ତେବେ ଉଚିତ ହେଉଛି ଏହାକୁ ପଢ଼ିବା ଏବଂ ତାହାର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଢ଼ିବା ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ତ୍ୱରା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ତ୍ୱରା କଲେ ଭାଷା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଘଟିକା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ୱରା ଦିଆଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ; ପାଠକ ତ୍ୱରା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅର୍ଥକୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ନୁହେଁ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଶ୍ଲୋକଟିକୁ ସାବଧାନରେ ପଢ଼ି ମନରେ ତାହାର ଅର୍ଥ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ତାହାକୁ ବିପରୀତ ଭାବରେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ। ଯଦି ଉପାସକ, ଯିଏ ଦ୍ୱିଜ, ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଥିବା ଶ୍ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼େ, ସେ ଯଥାଯଥ୍ୟ ହେଉ କି ଅନୁଚିତ, ଏହାକୁ ଯେପରି ଆସିଛି ସେପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ; ବିରୋଧ କରିବା ଶ୍ରେୟସ୍କର ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଛି, ଭାଗ୍ୟ ତ ଅବଶ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଯେପରି ଶକୁନରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦୋଷ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଭାଗ୍ୟର ବିଚିତ୍ର ଚାଳ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯଦି ଶବ୍ଦ ବିନ୍ୟାସର ଦୋଷରେ ଶ୍ଲୋକ ଉପରି ପତ୍ର ଉପରେ ରହିଯାଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ଅନୁଦୃଷ୍ଟ କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ରକୁ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ତୃତୀୟ ପତ୍ର ପଢ଼ି, ତାହାର ଅର୍ଥ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ଶ୍ଲୋକର ଶେଷରେ ବିସର୍ଗ ନାହିଁ, ଅଥବା ଅନ୍ୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଗର ପଞ୍ଚମ ଅକ୍ଷର ରହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଶ୍ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସା ନାହିଁ କିମ୍ବା ଲିଟ୍ ଧାତୁ ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶକୁନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ; ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷ, ଅକାମ୍ୟ ପତ୍ର କିମ୍ବା ଅନାବଶ୍ୟକ ଲିପି, ପୂର୍ବ କଥାର ପୁନରାବୃତ୍ତି, ଦୁଇଥର ପ୍ରଶଂସା, ପୋଡ଼ା ପତ୍ର, ଖୋଇଯାଇଥିବା ଲିପି କିମ୍ବା ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ଅକ୍ଷର—ଏହି ସବୁକୁ ଶକୁନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଶ୍ନ ଦୁଇପ୍ରକାର, ତୀବ୍ର କିମ୍ବା ଶାନ୍ତ, ଏହାର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଶାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦୁଇପ୍ରକାର; ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ୟତୀତ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଭେଦ ଅଛି। ପ୍ରଶଂସିତ ଶାନ୍ତି ସେଇଁ, ଯାହା ପୂର୍ବ ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ। କାର୍ଯ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଭେଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି, କିଛି ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ। କେହି ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଶ୍ନକାରୀ। ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ, ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ ତାହାକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; ପୁଣି, ପତ୍ରକୁ ଧରନ୍ତି, ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସେଇଁ ପତ୍ର ପ୍ରଶଂସିତ। ଅଥବା, ଏହା ଧୈର୍ୟ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଗୃହୀତ; କିମ୍ବା କୌଣସି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରଶଂସାର ଆଧାର ହୁଏ। ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଙ୍ଗଳ ଆସେ, ଯଦି ମୃତକ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ନିଏ, ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଅପମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ। ବିବାଦରେ ଯେବେ ବିଜୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ, ଶକୁନ ବିଜୟ ଦେଖାଏ ତାହା ଆଶା କରାଯାଏ; ଏଠି କୃତି ମଧ୍ୟ ଭଲ, କିନ୍ତୁ କ୍ରୂରତାରେ ବିଜୟ ଦୁଃଖ ସହିତ ଆସେ। ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତି ଥାଏ, ଉଚିତ ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା, ମିଶ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ ଦେଖାଯାଏ; ଆରମ୍ଭରୁ ବିବରଣୀ ଯଦି ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ। କଳିଯୁଗ ବିଚାର କିମ୍ବା ପ୍ରେମର ବିବରଣୀ, ରାଜନୀତିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ରାଜାତ୍ୱର ଚିହ୍ନ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକର ପାଇଁ ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ ତାହା ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଶଂସା ଏବଂ ବିରକ୍ତିରେ କାର୍ଯ୍ୟର ଅନ୍ତ ଘୋଷିତ। ଯଦି ଭୁଲରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନା କମ ହୁଏ, ତେବେ ସମାପ୍ତି ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ବିଚାରରେ ଅନ୍ୟତା ନାହିଁ, ହେ ରାମ। ଯଦି ପ୍ରଥମାର୍ଧ ବିସର୍ଗରେ ଶେଷ ହୁଏ, ତେବେ ବିପରୀତ ଫଳ ଆସିଥାଏ; ଅନୁମାନିତ ବିପରୀତ ଅର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷରେ ଘଟେ। ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷରେ କାର୍ଯ୍ୟର ନାଶ ହୁଏ; ଏହିପରି ଦୋଷ ଥିଲେ ଶକୁନ ଉଲ୍ଟା ହୁଏ। ଯଦି ଛିଙ୍କା, ପୁସ୍ତକ ପଡ଼ିଯିବା, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ ଇତ୍ୟାଦି ହୁଏ, ବ୍ୟାଖ୍ୟାତା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଶକୁନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହିପରି ଦୋଷ ଥିଲେ ଶକୁନ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ; ଉପମାରେ, ହେ ରାମ, କାର୍ଯ୍ୟର ଦେଖା ଯଥାର୍ଥ ନୁହେଁ। ଏଠି ଅବିରତତା କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟମ ଫଳ ଦେଉଛି; ପ୍ରଶଂସା କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ। ବିବାହ, ଔଷଧ, ଦାନ, ଆଇନ ଏବଂ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶଂସା ଉପଯୁକ୍ତ, ହେ ରାମ, ଏହା ସମାପ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "କିଏ ଏହି ଆକାଶରେ ଦିଅଯାଉଛି, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ? ସେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଦେଖିବା ଅତି କଠିନ; ତାଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳା, ଅନ୍ୟ ଏକ ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି, ଏବଂ ସହିତ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ମହିଳା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ମିଷ୍ଟି ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ଭୂକୁଣ୍ଡଳ ଭୃକ୍ତିରୁ ତିର୍ଯ୍ୟକ ଚାହାଣି, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଏବଂ ହାତ ତାଳିରେ ମନୋହର ଭାବରେ ଲିନ। କେବେ କେବେ ଗଳାରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ଗୀତ ଏବଂ ପରସ୍ପର ହାତ ତାଳି, ମୁହଁରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ମନୋରଞ୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ଖେଳାଳି ଚେଷ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏହିପରି ମହାଯୋଗୀ, କମଳ ତନ୍ତୁ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏଭଳି ଖେଳାଳି କରି ବସିଛନ୍ତି; କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଏହି ଦିଗ୍ଗଜ ପ୍ରାପ୍ତି ହେଲା, କିଏ ଏହା ଲାଗିଲେ? ମୋତେ କୁହ।" ତେବେ ଶିବ କହିଲେ, "ହେ ରାମ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀରେ ନିୟୁକ୍ତ ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ସନ୍ତାନହୀନ, ଦାନରେ ଅନୁଚିତ, ଦେବତା ପୂଜାରେ ଅଲସ, ପଞ୍ଚ ମହାୟଜ୍ଞ କରୁନଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ରାଧ୍ୟୟନକୁ ଏଡ଼ିଥିଲେ।