ଏକ ପୂଜାର ଶୁଭ ଅବସରରେ, ବିଧିମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ‘ଯଦ୍ୱାଗ’ ତିନିପଦୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭାରତୀଙ୍କୁ ଷୋଳ ଧାରାରେ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି। ଏହା ସହିତ, ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ କିମ୍ବା ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରାଯାଇପାରେ; ‘ଓଁ, ଶ୍ରୀମତୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଏମିତି ଏହି ପୁରାଣକୁ’—ଏଭଳି ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ‘କାଣ୍ଡାଦିତି’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବା ଘାସ ଆଣି, ‘ଓଁ, ଦୁର୍ବା ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’ କହି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ଦିଗପାଳମାନଙ୍କର ପୂଜା ହୋଇଥାଏ, ତା’ପରେ କୁମାରୀମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରୁ ଉପର ଏବଂ ଦଶ ବର୍ଷରୁ ତଳ—ସେମାନେ ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରାଯାନ୍ତି। ଯଦି କୁମାରୀ ବୟସ୍କ ନୁହଁନ୍ତି, ତଥାପି ସମସ୍ତ ଉପଚାର—ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ଧୂପ, ଦୀପ, ପାନ, ଏବଂ ଭୂଷଣ—ଦେଇ ଉପଚାର କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜାରୀ କୁମାରୀ ଉପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ: “ସତ୍ୟ କହ, ପ୍ରିୟ କହ, ହେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ, ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର ତୁମକୁ।” ଗାୟତ୍ରୀ ଅନୁସାରେ ଦୁଇ ଜୋଡ଼ି ଦର୍ଭା ଘାସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପୁସ୍ତକ ତଳେ ସହସ୍ରପରମେଟ୍ରଚା ପଦ ସହ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରଖିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀ ତିନି ଜୋଡ଼ି ଦର୍ଭା ଘାସ କୁମାରୀଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇ, ସେ ପୁସ୍ତକ ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଟିଉଁ ବାଁସ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କହି ପୁନଃ ଦେଇବା ଉଚିତ। ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ସଫଳତାର ଚିହ୍ନ। ଯଦି ପଦ ପ୍ରଥମ ପତ୍ରରେ ଶେଷ ହୁଏ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ତେଣୁ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ; ଯଦି ଅନ୍ୟ ପତ୍ରରେ ଥାଏ, ତେବେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ତାହାର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀ ଦୀରେ ଦୀରେ ପଢ଼ିବା ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଅତି ତ୍ୱରା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ତ୍ୱରାରେ ବାକ୍ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଘଟିକା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ୱରା ସହିତ କରିପାରିବେ, ତେବେ ଅଧିକ ନୁହେଁ; ପଠକ ତ୍ୱରା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅର୍ଥ ଶାନ୍ତି ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ସାବଧାନ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ମନରେ ଅର୍ଥ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ତାହାକୁ ବିପରୀତ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ରଘୁବଂଶୀ। ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ପୂଜାରୀ ପୁସ୍ତକରେ ଥିବା ପଦକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବେ, ସେହି ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ବିପରୀତତା ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଛି, ଭାଗ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଯେପରିକି ଶକୁନରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦୋଷ ନୁହେଁ; ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଭାଗ୍ୟର ଚାଳ ଅସ୍ଥିର। ଯଦି ଶବ୍ଦ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେବାରୁ ପଦ ଉପର ପତ୍ରରେ ଆସିଥାଏ, ତେବେ ଏହି ଚିହ୍ନକୁ ଅବହେଳା କରି ଦ୍ୱିତୀୟ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ତୃତୀୟ ପଢ଼ିବା ଓ ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ବିସର୍ଗ ନାହିଁ, ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଶ୍ରେଣୀର ପଞ୍ଚମ। ଯେଉଁ ପଦରେ ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ଲିଟ୍ ରୂପ ନାହିଁ, ଶକୁନରେ ଏହି ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ; ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ପତ୍ର କିମ୍ବା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଲିପି, ପୁନଃପୁନି କହିଥିବା, ଦୁଇ ଥର ପ୍ରଶଂସା, ଜଳିଥିବା ପତ୍ର, ହରାଯାଇଥିବା ଲିପି, କିମ୍ବା ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକ୍ଷର—ଏହି ସବୁ ଶକୁନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଶ୍ନ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଦ୍ୱିପ୍ରଭା ଓ ଶାନ୍ତିର ଭେଦରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ଶାନ୍ତି ଦୁଇ ପ୍ରକାର, ଉତ୍ପତ୍ତି, ବସିବା, ବୃଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନରେ ଭେଦ; ପ୍ରଶଂସିତ ଶାନ୍ତି ଏହି ପୂର୍ବ ଲକ୍ଷଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। କାର୍ଯ୍ୟର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭେଦ ବିବର୍ଣ୍ତି, କିଛି ମାନବ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ; କିଏ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ଅନ୍ୟ କିଏ ପ୍ରଶ୍ନକାରୀ। ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଉପଯୋଗୀ ସମ୍ବୃତ୍ତି ସ୍ମରଣ କରେ; ପୁନଃ ପତ୍ର ଧରି, ସେହି ବିଶେଷ ପତ୍ର ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ। କିମ୍ବା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିରାଗର ଉପସ୍ଥିତି; କିମ୍ବା କିଛି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପ୍ରଶଂସାର ଆଧାର। ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାକୁ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଭ ଆଣେ, ଯଦି ମୃତ ଅର୍ଥ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଅଶୁଭ ଆଣେ। ବିବାଦରେ, ଜୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଜୟ ସୂଚିତ ଶକୁନ ଆଶା କରାଯାଏ; ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଭଲ, କିନ୍ତୁ କ୍ରୂରତାରେ ଜୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହ ଆସେ। ଶାନ୍ତି ଥିଲେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ମିଶ୍ର ମାମଲାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ ସୂଚିତ; ଆରମ୍ଭର ବିବର୍ଣ୍ତି ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। କଳି ଯୁଗ ଚିନ୍ତା, କିମ୍ବା ପ୍ରେମ ବିବର୍ଣ୍ତି, ରାଜନୀତିରେ ରାଜାର ଚିହ୍ନ ଶୁଭ ଆଣେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ଯଥାଉଚିତ ବିବେଚନା ଜ୍ଞାନୀ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଶଂସା ଓ ବିରାଗ ମାମଲାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଳୟ ଘୋଷିତ। ଯଦି ଭୁଲରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆସେ; ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଅନ୍ୟତା ନାହିଁ, ରାମ, ଶାନ୍ତି ବିବେଚନାରେ। ପ୍ରଥମ ଅଅଂଶ ବିସର୍ଗରେ ଶେଷ ହେଲେ, ବିପରୀତ ଆସିବ; ଅନ୍ଧା ଅର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷରେ ଆସେ। ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଅଂଶରେ କାର୍ଯ୍ୟ ନାଶ ହେଉଛି; ଏହି ଦୋଷରେ ଶକୁନ ବିପରୀତ ହେଉଛି। ଯଦି ଛିଙ୍କିବା, ପୁସ୍ତକ ଖସିଯିବା, ମୁଣ୍ଡରେ ଘା, ଓ ଏପରି ଘଟିଥାଏ, ପଠକ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯିବେ, ତେବେ ଶକୁନ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି। ଏହିପରି ଦୋଷରେ ଶକୁନ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଉପମାରେ କାର୍ଯ୍ୟର ଦେଖାଯିବା ଏକ ମାୟା। ଏଠାରେ ଧାରାବାହିକତା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି, ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟମ ଫଳ ଦେଉଛି; ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ପ୍ରଶଂସା ଯେଉଁଠି ଦିଆଯାଏ, ଏହା ସଦା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ବିବାହ, ଔଷଧ, ଦାନ, ନ୍ୟାୟ, ଏବଂ କୃଷିରେ ଯଥାଉଚିତ ପ୍ରଶଂସା, ରାମ, ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ନୁହେଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୂଜା ଓ ନିୟମ ପରେ, ରାମ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: “କିଏ ଏହି ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ?