କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ସମ୍ନିହିତ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଦେଖି କେହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ରାଘବ, ଏମିତି ଚିନ୍ତା କାହିଁକି କରୁଛନ୍ତି?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ରାମ ମୁଖ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ମୁଁ ଯେ ରାମେଶ୍ୱର ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲି, ସେଠାରେ ବିଭୀଷଣ କିପରି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଛନ୍ତି? ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ କିପରି ଘଟିଲା?” ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଚତୁର ଦ୍ରାବିଡମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି—ଏହି ବିଷୟ ଆପଣ ନିଜେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ। ଆମେ ଏଥିରେ ନିଶ୍ଚିତ ତଥ୍ୟ ପାଇପାରିଲୁ ନାହିଁ।” ତେବେ ରାମ କହିଲେ, “ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୁରାଣ ଖୋଜନ୍ତୁ ଏବଂ ସବୁ କଥା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ମହାନୁଭାବମାନେ। ବିଚାର କରନ୍ତୁ—କିଏ କାହିଁକି ଅଜ୍ଞାନରେ ଅଛନ୍ତି? କେଉଁ ପୁରାଣ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ଉଚିତ, କେଉଁଟି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ?” “କେଉଁ ପଦ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ, କେଉଁ ପଦ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରର, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ କେଉଁ ପୂଜକ ଉପଯୁକ୍ତ? କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଭକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ରାମ, ଆମେ ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି କହିପାରିବୁ ନାହିଁ; ଯିଏ ପୁରାଣ ଜାଣନ୍ତି, ସେଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତୁ।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ରାମ ନମ୍ରତାରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ସହିତ କହିଲେ, “ଯିଏ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ନିଜ ଶାଖା ପଢ଼ିଥାଏ, ପବିତ୍ର ଓ ମିମାଂସାର ସାର ଜାଣିଛି, ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେଉଁଠି ଅସତ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଥାଏ, ସେହି ପୂଜାର ଅର୍ହ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ, ଶିବରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କରେ, ଅଗ୍ନିର ଉପାସନା କରେ, ଏବଂ ପାଠରେ ପାରଦର୍ଶୀ।” “ବିଶେଷ କରି ଯିଏ ଯଜୁର୍ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ନୂତନ ତାଳପତ୍ର ଉପରେ ଦିବ୍ୟ ଲିପିରେ ଲିଖିତ ପୁସ୍ତକର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବନ୍ଧନାର ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷରେ ‘ଓଁ’ ଅକ୍ଷର ଲେଖାଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶୀର୍ଷ ଉପରେ ଏହି ଚିହ୍ନ ଯୋଗ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ଭାବରେ ଅକ୍ଷର ଲିପିର ବିଶେଷ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ; ଏହି ଲିପିରେ ଲିଖିତ ପୁରାଣ ପ୍ରଶଂସିତ।” “ବ୍ରାହ୍ମ, ପାଦ୍ମ, ବୈଷ୍ଣବ, ମାର୍ତଣ୍ଡ, ନାରଦ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଆଗ୍ନେୟ, କୂର୍ମ, ବାମନ ପୁରାଣ; ଗାରୁଡ, ଲୈଙ୍ଗ, ସ୍କାନ୍ଦ, ମାତ୍ସ୍ୟ, ନୃସିଂହ, ରାମ, କାପିଳ ପୁରାଣ; ଭାରାହ ଓ ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ; ଶୈବ, ଭାଗବତ, ଦୌର୍ଗ, ଭବିଷ୍ୟୋତ୍ତର ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ। ଭବିଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପପୁରାଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ପୁସ୍ତକ ପବିତ୍ର କରି ରତ୍ନମଞ୍ଚରେ ରଖିବା ଉଚିତ।” “ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସ୍ନାନ କରି, କ୍ରୋଧ ଓ ଜ୍ୱରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରଥମେ ନିଜକୁ ପୂଜି ନିଷ୍ଠା କର। ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା, ଶାନ୍ତ ମୁଖ, ଅଙ୍କୁଶ, ମାଳା, ପାଶ ଓ ପୁସ୍ତକ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଶୁଭ୍ରବସ୍ତ୍ରପରିଧାନୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର। ଗୋଧୂଳି ଦୁଧ ପରି ରୂପ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ବୃଷଭାରୋହୀ, ହସ୍ୟମୁଖ ଓ ଶାନ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର। ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା, ଉପଦେଶ ଓ ଵରଦାନ ଦେଉଥିବା, ମୁକୁଟଧାରୀ, ଅନେକ ମଣିମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର। ଗିରିଜା ସହାରେ ଅର୍ଧପଦ୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା, ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ଯାହାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଶିବ-ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର। ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଯାହାଙ୍କୁ ଦେହୀ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ସେବା କରେ।” ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ପୂଜାରୀ ଉଚିତ ଭାବେ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। “ଏହି ଜଳ ପବିତ୍ର”—ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ କଳଶ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେଇ ଜଳକୁ ପାତ୍ରରେ ରଖି, “ତତ୍ ସତ୍ୟଂ ବ୍ରହ୍ମ”—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ନିଜକୁ ଓ ସମସ୍ତ ପାତ୍ରକୁ ଆବାହନ କରି, କିମ୍ବା ‘ଯଦ୍ବାଗ୍’ ତ୍ରିପଦୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭାରତୀଙ୍କ ସୋଳଖିଆ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ପୁରୁଷସୂକ୍ତ କିମ୍ବା ଗାୟତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା; “ଓଁ, ଭଗବତୀ ଅମୁକ ପୁରାଣକୁ ନମସ୍କାର”—ଏପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ‘କାଣ୍ଡାଦିତି’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବା ଘାସ ଆଣି, “ଓଁ, ଭଗବତୀ ଦୁର୍ବାକୁ ନମସ୍କାର”—ଏହିପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଦିଗପାଳମାନେ, ତାପରେ କନ୍ୟାମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରୁ ଉପରେ, ଦଶରୁ କମ୍, ସେମାନେ ଶୁଭ। ଯଦି ସେ ବୟସ୍କ ନୁହଁନ୍ତି, ତଥାପି ଉଦ୍ୟମରେ ତାଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ, ଧୂପ, ଦୀପ, ପାନ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କୁ ପଢ଼ି ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ: “ସତ୍ୟ କହ, ପ୍ରିୟ କହ, ହେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ, ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର।” ଗାୟତ୍ରୀ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦର୍ଭା ଦୁଇ ଜୋଡ଼ା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ସେଗୁଡିକୁ ପୁସ୍ତକ ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ, ସହସ୍ରପରମେଟୃଚା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ। ତିନି ଜୋଡ଼ା ଦର୍ଭା କନ୍ୟାଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇ, ସେ ତିନି କଠିକୁ ପୁସ୍ତକର ତାଳପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅନୁକ୍ରମେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହି କଠି ଛାଡ଼ି ଆଉଥରେ ଦେଇ, “ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର” କହିବା ଉଚିତ। ତାଳପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଆସେ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ସଫଳତାର ଚିହ୍ନ। ଏଭଳି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଏବଂ ପୂର୍ବଜ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତାଲିକାବଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ଏକ ଶାନ୍ତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାମୟ ପାଠରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।