ଏକ ଶୁଭ ସମୟରେ, ଜଣେ ଭକ୍ତ ନିଜ ହୃଦୟର ଶୁଦ୍ଧତା ସହିତ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ନମସ୍କାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସେବା କରିଥାଏ। ବୈଶାଖ ମାସର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ବେଳେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ମନ୍ୟାଯାଏ। ଏହାର ଫଳ କେତେ ଅସୀମ, ତାହା କେହି ବି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ—ହଜାର ହଜାର ମୁହଁ ଥିଲେ ବି ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱକୁ କହିପାରିବେ ନାହିଁ। ହେ ଭୂମିପତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାହାରୋ ଆୟୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ ବି, ମାଧବ ମାସର ଫଳକୁ ଏକଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ। ଯେପରି ମହାନରକର ଅଗ୍ନି ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଖେଚି ନେଇଯାଏ, ସେପରି ମାଧବ ମାସ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ନିଷିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦିଏ। ଚେତନାସହିତ କିମ୍ବା ଅଚେତନାସହିତ କରାଯାଇଥିବା ପାପ, ଗୁରୁତର ଅପରାଧ, ସ୍ୱଳ୍ପ ପାପର ଗୁପ୍ତ ଅନର୍ଥ, ଓ ଜାତିମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଅତି ଅଶୁଦ୍ଧତା—ଏହି ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ଜାତିହାନି, ଅପବିତ୍ରତା, ଦେହ, ମନ, କିମ୍ବା ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୋଷ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଯଦି ମାଧବ ମାସକୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦଗ୍ଧ କରିଦିଏ। ଏହିପରି ଉପାସନା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହଜାର ହଜାର କଳ୍ପ ଓ କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ବସିଥାଏ। ମାଧବ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନଗରରେ ବାସ କରିଥାଏ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଚର୍ଚ୍ଚା ପରେ, ମୁନିମାନେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆମେ ପୁନି ରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର, ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟର ଗାଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ, ଯାହା ଭକ୍ତମାନେ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।’ ତେବେ ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ଯିଏ ଲୋକ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଦୁଇଟିରେ ଦକ୍ଷ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସମ୍ପାଦନ କରି, ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କର ତାଙ୍କ ସହ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ନେଇ ସରୟୂ ତୀରେ ବସିଥିଲେ। ସେଠାକୁ କଶ୍ୟପ ଆଦି ମହାମୁନିମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ସମ୍ମାନ ସହ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ଆପଣ, ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ସହିତ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି? କେଉଁ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?’ ଶଙ୍କର କହିଲେ—‘ମୁଁ ଶମ୍ଭୁ, ହିମାଚଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ରହୁଛି। ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଯାଉଛି, ଏହା ମୋର ମହା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ସେ ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୋତେ ଡାକିଛନ୍ତି। ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତୁ, ରାଘବ ଖୁସି ହେବେ।’ ଏହିପରି କଥା କହି, ମୁନିମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସହ ରାମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଏହି କଥା ଜାଣି, ରାମଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ। ରାମ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆସନ ଦେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ରାମ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଇ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ମିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ—‘ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, ଆଜି ମୋର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ମିଳିଛି। ଆଜି ମୋର ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଜ୍ଞାନର ଫଳ ମିଳିଛି; ଆଜି ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ, ରାଜ୍ୟ ଶାସନ ସାର୍ଥକ। ଆଜି ମୋର ଆଚରଣ ଓ ଶିକ୍ଷା ଫଳଦାୟକ।’ ତାଙ୍କର ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ, କଶ୍ୟପ ଆଦି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—‘ହେ ରାମ, ଏଠାରେ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶମ୍ଭୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳେ ନିରତ, କୈଳାସରେ ବସିଥିବା ତପସ୍ୱୀ, ତେଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରେମ ଓ କୃପାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ତାଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୁରାଣର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କର; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆସିଛୁ। ଯେଉଁଠି ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜଣାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ଶୁଣିନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଏ।’ ଏପରି କଥା ଶୁଣି ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ପୁରାଣ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ—‘ଲିଙ୍ଗାରାଧନାର ବିଧି, ଲିଙ୍ଗର ମହିମା, ମହେଶଙ୍କ ନାମର ମହିମା, ପୂଜାର ମହିମା, ନମସ୍କାର, ଦର୍ଶନ, ଜଳ ଓ ଧୂପ ଦାନର ଫଳ, ଦୀପ, ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଦାନର ମହିମା, ବିଭିନ୍ନ ପୌରାଣିକ କଥା, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଉପାୟ—ମୁଁ ଏସବୁ ତୁମ ପାଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।’ ତେବେ ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ—‘ହେ ରାମ, ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣରେ ପ୍ରେମ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛ। ଏପରି ପ୍ରେମ ମହାସେବା ଓ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଯେ ଜିହ୍ୱା ଶିବଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରେ, ଯେ ମନ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ, ଯେ ହାତ ତାଙ୍କ ପୂଜା କରେ, ଏହି ଶରୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମରେ ଏହା ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ହେ ମହାରାଜ, ଯେତେବେଳେ ହରଙ୍କ ନାମ ଶୁଣି ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଅଙ୍ଗ ସମ୍ବିଭୋର ହୁଅ, ତୁମେ ସଫଳ। ଏବେ ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଉଛି।’ ଏହି ସମୟରେ, ଦୂତମାନେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଆସି ଚିଠି ଦେଲେ; ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଏହି ଚିଠି ପଢ଼ି, ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ଏହା କିପରି ଘଟିଲା?’ ତେବେ ଶିବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଓ ଦେବୀ ସହିତ, ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ଓ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।