ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କଥା କହି ଦେଉଛି, ଦାନ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି, ଭୋଗ, କୀର୍ତ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଆନନ୍ଦ ଆସେ; ଏବଂ ମୁଁ ଦାନର ଶେଷ ପ୍ରକାର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି—ଶୁଣ, ଦ୍ୱିଜଜନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେତେବେଳେ ଚାହିଦା କମିଯାଏ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଥାଏ, ଏହି ସମୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ଉଦ୍ୟମ କରି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ କୌଣସି ଲୋକ ଉପରେ ଆଶା ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ମୋ ପୁତ୍ର, ଜନାନୀ, ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ଭାଇମାନେ କିପରି ରହିବେ? ମୋ ନାଥିବା ପରେ ବନ୍ଧୁମାନେ କିପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ? ଅଥବା, ମୋ ନିକଟରେ ଧନ ନଥିଲେ, ମୁଁ କିପରି ଆଉ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି? ଏଭଳି ଭାବି, କିଛି ଦାନ ଦେଉ ନାହିଁ। ଶତ ଶତ ଆଶା ରୈଶୀ ତାଲେ, ଦୁଃଖ ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ବନ୍ଧି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ପିଲାମାନେ କାନ୍ଦନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଭ୍ରମ ଓ ଅସ୍ଥିର ଚିତ୍ତରେ, କିଛି ଦାନ ଦେବା ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ସେମାନେ ଦାନ ଦେବାକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଲୋଭରେ କିଛି ଦେଇନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପିତା ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ, ସ୍ନେହର ବନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବନ୍ଧିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ତିଆଁ ଓ ଖୁଦା ଦୁଃଖ ଦେଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ପକାଯାଏ, ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ନିଜେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; କାହାର ପୁତ୍ର, କାହାର ପୌତ୍ର, କାହାର ଜନାନୀ, କାହାର ଧନ? ଏହି ଜଗତରେ କିଏ କାହାର? ଏହିପରି ଭାବି, ନିଜେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ: ପାଣି, ଖାଦ୍ୟ, ତାମ୍ବୁଳ, ଜଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ, ବସ୍ତ୍ର, ଗାଁ, ଜମି, ଛତା, ଭିନ୍ନ ପାତ୍ର, ଫଳ, ଏବଂ ଜମି ଦାନ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଏସବୁ ଦାନ ଦେବାରେ କୌଣସି ଦ୍ୱିଧା ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏବେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କଥା କହିବି। ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା, ସରସ୍ୱତୀ, ରେବା, ଯମୁନା, ତପୀ, ଚର୍ମଣ୍ଵତୀ ଏବଂ ସରୟୂ, ବେଣୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣା, କାବେରୀ, କପିଳା, ବିଶାଳ୍ୟା, ବିଶ୍ୱତାରିଣୀ, ଗୋଦାବରୀ, ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ଗାଣ୍ଡାକୀ, ଭୀମରଥୀ, ଦେବିକା, କୃଷ୍ଣଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ—ଏମାନେ ଉତ୍ସବ ଦିନରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଟୁଟ। ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ ଯେଉଁଠି ନଦୀ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଅଟୁଟ ପବିତ୍ରତା ଅଛି; ସେଉଁଠି ସେବା, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି ତୀର୍ଥର ନାମ ଜଣା ନାହିଁ, ତେବେ ପହଞ୍ଚି କହିବା ଉଚିତ: "ଏହା ମହା ବିଷ୍ଣୁ ତୀର୍ଥ।" ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ; ତୀର୍ଥରେ ନାରାୟଣ ନାମ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ତୀର୍ଥର ଫଳ କେବଳ ବିଷ୍ଣୁ ନାମରେ ମିଳେ; ଅଜଣା ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବତା ପାଇଁ ଏହି ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁ ନାମରେ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ଫଳ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଟୁଟ। ମାନସ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହ୍ରଦ, ଜରଣା, ପୋକରୀ, ଛୋଟ ନଦୀମାନେ—ସବୁ ହରି ନାମରେ ତୀର୍ଥ ହୋଇଯାନ୍ତି। ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ ରୂପରେ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ; ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସ୍ଥଳ, ମନ୍ଦିର, ଯଜ୍ଞ ଭୂମି—ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଅଟୁଟ, ପାପ ନାଶକ। ଯେଉଁଠି ବେଦ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ, ବିଷ୍ଣୁ ଦୀର୍ଘ କଥା କହାଯାଏ, ନିଜ ଘର ମଧ୍ୟ ଯଦି ପୁଣ୍ୟ ରହିଛି, ଗୋଶାଳା ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲ, ଗୋଶାଳା, ପିତା ଓ ମାତା ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ। ଧର୍ମ ଓ ଧନ ପାଇଁ ଗୁରୁ ଥିବା ସ୍ଥଳ, ଗୁଣବତୀ ଜନାନୀ ଥିବା ସ୍ଥଳ, ଜ୍ଞାନୀ ପୁତ୍ର ଯେଉଁଠି ଧର୍ମରେ ନିରତ, ସେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଯାଏ। ଏପରି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ତୀର୍ଥ, ରାଜମହଳ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ; ବିଶେଷ କରି ଉତ୍ସବ ଯୁଗ ରେ। ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା ନକରି, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଜନ ଏଠି କିଛି ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ—ଏହି ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପୁତ୍ର, ଧନ, ଜନାନୀ, ଘୋଡ଼ା, ରାଜମହଳ, ହାତୀ, ଭୋଗ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ—ସବୁ ହରି ଭକ୍ତିରୁ ଦୂର ନୁହେଁ। ନାରାୟଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ, ଜନାର୍ଦନ ତ୍ରୁତ୍ୟ ରୂପରେ; ତିନି ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନିର୍ମାତା। ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରଜସ୍ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ମୁଖ୍ୟ; ତାଙ୍କ ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍—ଏହି ତିନି ଗୁଣ କଥା ହୋଇଛି। ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ସତ୍ତ୍ୱ ନାରାୟଣର ରୂପ। ରଜସ୍ ସତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ, ଉନ୍ନତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ମିଳେ। ଯେଉଁ ବେଦ ବାକ୍ୟ ଧର୍ମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ, ସେହି ବିଶେଷ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ର ରୂପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଦ୍ୱାରା, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତରେ ରାଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯେଉଁ ଧର୍ମରେ ରଜସ୍ ଅଳ୍ପ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ତମସ୍ ଅଛି—ସେ ବିପତ୍ତି ଆଣେ। ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା; ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ନିଜେ ହରା।