ଏକ ସମୟର କଥା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ବିଶ୍ୱୁ ନିଜ ଦିନର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, ଯେଉଁ ଲୋକେ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗ୍ନ ରହନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଛାଡି ଏକମାତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଦିଗରେ ଯାଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଯେଉଁ ଲୋକେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଓ ଦୃଢ଼ମନସ୍କ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନାମ ଜପରେ ଲଗ୍ନ ହେଲେ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଲୋକଙ୍କୁ ଯମର ଦୂତମାନେ କେବେ ନିକଟକୁ ଯାନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ବ୍ୟତୀତ କିଛି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଲୋକେ ଅନ୍ୟର ଅଭିପ୍ରାୟ ଅନୁସାରେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ପ୍ରିୟବସ୍ତୁ ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ମୃଦୁ ଭାଷା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ଏବଂ ଏହା ଏକ ସତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଦାନର ଫଳ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ଦିନକୁ ଶୁଇନାହିଁ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସହିଷ୍ଣୁ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଉତ୍ସବ ଦିନରେ ପବିତ୍ର ଉପବାସରେ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା କଥା କେବେ କହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣକୁ ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉନ୍ନତି ଦେଖି ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇନାହିଁ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିରତିକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଦୃଢ଼ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, କିଏ ଜନ୍ମ କେଉଁ ପରିବାରରେ ହେଉନାହିଁ, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଦୟାଳୁ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଲୋକ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଚିନ୍ତା, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶବ୍ଦରେ ଶୁଭ୍ର ଭାବ ରଖିଥିବା, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରିନଥିବା, ନିତିରେ ଦୃଢ଼, ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା, ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖିଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ଲୋକ ଦେବତାଙ୍କ ଅତିଥି, ଯେଉଁ ଲୋକେ ମନ, ଶବ୍ଦ ଓ ପେଟର ଉତ୍ସାହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି; ଯେଉଁ ଲୋକେ ଶୃଙ୍ଗାର ଉତ୍ସାହକୁ ଅନୁସୂତି କରିଥିବା, ନିଜ ଗୁଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶୁଣାଯିଥିବା କଥାକୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିବା, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକେ ମନ ଉଚ୍ଚତମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିଶ୍ଚିତ, କ୍ରୋଧରେ ଏକାଗ୍ରତା ରଖିଥିବା, ଧନକୁ ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଜ୍ଞାନରେ ମହିମା ଓ ଅପମାନରେ ଅହଂକାର କରିନଥିବା, ଚିତ୍ତକୁ ଲୋଭ ଓ ଇଚ୍ଛାରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଦୁଷ୍ଟ ସଙ୍ଗରୁ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏକାଦଶୀରେ ନିୟମିତ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଲୋକେ ପକ୍ଷ ଓ କ୍ରିଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଏକାଦଶୀ ଦିନ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ମାତା ପରି, ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଔଷଧ ପରି; ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକାଦଶୀ ତିଥି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏକାଦଶୀର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ କିଛି ତୁଳନା କରିହେବ ନାହିଁ; ଏହି ଉପବାସ ପାଳନ କରିଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଏଗାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ପାପ ଏହି ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଏ, ଏବଂ ଲୋକ ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଏକ ଶତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ମେରିଟ୍ର ଏକ ଷୋଳ ଭାଗ କୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଓ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ; ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତର ଧର୍ମ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଯଦି ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇକୁ ତୁଳନା କରାଯାଏ, ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ ଭାରୀ ହେବ। ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଗୁଣ ଅନ୍ତହୀନ କଥା କହିଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ମୁଁ ନିଜେ ଶାସନ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ପୁତ୍ରସନ୍ତାନ ଏକାଦଶୀ ପାଳନ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରେ। ଏପରି ଲୋକ ନିଜ ସହିତ ଏକ ଶତ ଲୋକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ଉପବାସ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଏକମାତ୍ର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି। ଜୟ, ବିଜୟ, ଜୟନ୍ତୀ—ପାପ ନାଶକ; ତ୍ରିସ୍ପୃଶା, ବମ୍ଜୁଳି, ପକ୍ଷ-ସମ୍ବର୍ଧିନୀ, ତିଲଦୁଗ୍ଧ, ଅଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାଦଶୀ, ମନୋରଥ, ଭୀମ ଦ୍ୱାଦଶୀ—ଏହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶୀର ଅନେକ ରୂପ। ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିପାରିବା ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ ମାନାଯାନ୍ତି; ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରୋତା ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଏକତା ରଖିଥିବା ଲୋକ, ଶିଶୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକେ ପ୍ରତି ମାସର ଅମାବାସ୍ୟା ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଧନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଦାନ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଦିଆଯାଇଛି, ଏକ ଅବ୍ୟବିଚାର ମୁଖ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ସହିତ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ମଧୁସୂଦନ, ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିବା ଲୋକ, ଯଦିଓ ସତ୍ୟ ନାହିଁ ବା ରାଗ ଅଛି, ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ମେରିଟ୍ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଲୋକ ଯେଉଁ ନିର୍ମଳ ନଦୀ—ବିତସ୍ତା, ଯମୁନା, ସୀତା, ଗୋଦାବରୀ—ରେ ନିତ୍ୟସ୍ନାନ, ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ନରକ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ନର୍ମଦାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପାପ ଛାଡି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। କର୍ମନଦୀର ତୀରେ ସ୍ନାନ କରି ତିନି ଦିନ ନିୟମ ରଖିଥିବା, ବିଶେଷ କରି ବ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମରେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ନିବାସୀ ମାନାଯାନ୍ତି।