ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ନଦୀର ମଧ୍ୟରେ, ଯମୁନା ପାହାଡ଼ର ତଳେ ଏକ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗ୍ରାମ ଥିଲା। ସେଠାରେ ବେଶିଭାଗ ଲୋକ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଯମ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି କଳା ଓ ପିତା ରଙ୍ଗର, ଲାଲ ଆଖି, ତିକ୍ତିକିଆ ଚୁଲ, କାକ ଭଳି ଚାଲିଚଳ, ଆଖି ଓ ନାକ ଥିଲେ। ଯମ ତାଙ୍କୁ ଦେଶାଇଲେ: “ଏହି ବଡ଼ ଗ୍ରାମକୁ ଯାଅ, ଏବଂ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଆଣ।” “ସେ ବସିଷ୍ଠ ବଂଶର, ନାମ ଯଜ୍ଞଦତ୍ତ, ଶାନ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠିତ, ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ। ତାଙ୍କର ପରିବାର ବା ନିକଟତମ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଆଣିବା ନୁହେଁ—କେବଳ ତାଙ୍କ ପରି ଗୁଣ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଜନ୍ମରେ ସମାନ ଯେଉଁଠି ମିଳେ, ସେଉଁଠି ଆଣ। ଚିହ୍ନ ଓ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ଠିକ୍ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନେଇଅ, କାରଣ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପୂଜା କରିବି।” ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯାଇ, ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିପରୀତ କରି, ଯମ ଯାହାକୁ ନିଷେଧ କରିଥିଲେ, ସେଠିକି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ତାପରେ ଯମ ଉଠି, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଓ କହିଲେ, “ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପୁଣି ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ପଠାଅ, ଅନ୍ୟ ଜଣକୁ ଆଣ।” ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତି ମନମରା ହେଲେ ଓ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ମୋତେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆଣାଗଲା? ପୁଣି କାହିଁକି ମୋତେ ପଛେଇବାକୁ କହୁଛନ୍ତି? ମୁଁ ପୁଣି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଫେରିପାରିବିନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।” ଯମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଏଠା ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅବସ୍ଥାନ, ଯାହାଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ। ଏହି ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଲୋକ, ଧର୍ମର ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆନନ୍ଦ ରାଜ୍ୟ; ମୁଁ ଧର୍ମରାଜ ଏଠି ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ତିର୍ଥ ଓ ଅପରାଧ ଅନୁଯାୟୀ ସୁଖ ବା ଦୁଃଖ ଦେଉଛି। ପାପୀମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ଯମ, ନରକ ଦେବାଳୁ; ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ସେମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ଧର୍ମ ସ୍ୱରୂପ, ସୁଖ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେବାଳୁ। ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ଏହିଠାରୁ ତୁମ ଗୃହକୁ ପୁଣି ଯାଅ; ତୁମ ଆୟୁର ଦଶ ବର୍ଷ ଅଧିକ ଅଛି। ତୁମ ଆୟୁ ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପାଇବେ। ଆଉ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ପଚାର; ମୁଁ କହିଦେବି।” ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଚାରିଲେ: “କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଥାଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାଯାଏ? କାରଣ ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଦେଉଥିବା ଅଧିକାରୀ। ଏବଂ ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ଲୋକକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପହଞ୍ଚିବି, ତେବେ କଉ, କେଉଁ କାରଣରେ ଲୋକେ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି? ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି? ଦୟାକରି ସବୁ କଥା କହ।" ଯମ କହିଲେ: “ଯେଉଁମାନେ କ୍ରିୟା, ଚିନ୍ତା, କିମ୍ବା ଶବ୍ଦରେ ଧର୍ମରୁ ଦୂରେଇଯାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶଙ୍କର ଓ ହରିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ଦେଖନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଜ୍ଞାନକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ବଂଶ ଓ ଦେଶର ନିୟମ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଚାହାଣା ବା ମୋହରୁ, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ କରିବା ଉଚିତ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଜ୍ଞାନରୁ ଦୂରେଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ବହୁ ନରକ ଭୋଗନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଧନୀ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ପିତୃ, ଦେବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ନିଜ ମାନବ ସମ୍ବନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ଅନେକ ନରକ ଭୋଗନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭୋଜନ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଭେଦ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ (ୱୈଶ୍ୱଦେବ) ନ ଦେଇ ଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ନରକରେ ରହନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରି ଧନ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଧନୀ ହୋଇ ଠକେଇ କରନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଲୋକ, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନାସ୍ତିକ୍ୟ, ଲୋଭ ବା ମୋହରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ନରକରେ ପକାଯାନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନ ଦେବା ବେଳେ ଯେଉଁମାନେ ବାଧା ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକରେ ରହନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୁହାଁ ଦେଇ କିମ୍ବା ଭ୍ରମରୁ ସାଧାରଣ ଦକ୍ଷିଣା ଏକା ନେଇନେଇଥାନ୍ତି, ନାସ୍ତିକ ଚିନ୍ତା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକରେ ରହନ୍ତି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପାପ ହୁଏ ଓ ଏହି ନରକର କାରଣ। ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ସହଯୋଗୀ ଜୀବନ ସାଙ୍ଗିକୁ ସମୟରେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୋହରେ ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତର୍କବାଦୀ ଓ ନାସ୍ତିକ, ସେମାନେ ନରକରେ ରହନ୍ତି। ମନରେ ଏକ କଥା ରଖି, ମୁଁଖରେ ଅନ୍ୟ କଥା କହିଥିବା, ମନ ଅଶୁଦ୍ଧ କରିଥିବା, ସେମାନେ ନରକରେ ରହନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ଶୁଣିବା ବେଳେ ଅସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାର ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିର ନମାନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କ କଥା କିମ୍ବା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ନରକରେ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମନରେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି, ନିଜ ପରିବାର ଓ ସନ୍ତାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଭୋଗ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ନିଜ ପେଟ ପୂରଣ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ରବି ତୁଳା, ମକର, ମେଷରେ ଥିବାବେଳେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ନଦୀ ଓ ଏମିତି ତୀରରେ ଅକ୍ଷୟ ଭାବରେ ଅସ୍ଥିର, ସେମାନେ ନରକରେ ରହନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତକୁ ଦେଖି ଉଠି ସମ୍ମାନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଦୟା ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଅତିଥିକୁ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ନରକରେ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ ବନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଏପରି ଧର୍ମରାଜ ମହାବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନରକ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର କାରଣ ବିଷୟରେ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲେ।