ସୂତଙ୍କୁ ଶ୍ରୋତାମାନେ ଆଉ ଥରେ ଅନୁରୋଧ କରି କହିଲେ, “ହେ ସୂତ, ଆମେ ତୁମ ମଧୁର କଥାର ସ୍ବାଦ ଆଉ ଆଉ ଚାହାଁଁ। ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଚନ ଶୁଣିବାରେ ଆମେ କେବେ ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ, ତେଣୁ ଆଉ ଏକଥା ଦୀର୍ଘ କରି କୁହ।" ତେବେ ସୂତ କହିଲେ, “ଏଠି ମୁଁ ପୁନି ଏକ ପୁରାତନ କଥା କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଓ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିଜନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ବିଶ୍ୱର ଅପୂର୍ବ ଆକୃତି ଏହିପରି— ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଛଉ ହଜାର, ଓ ପ୍ରସ୍ତ ତିନି ହଜାର, ଏହିପରି ମୋଟେ ନଉ ହଜାର ଯୋଜନା ହେବାକୁ ଯାଏ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ବାମ ଦାନ୍ତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଦାନ୍ତ ଉପରେ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦିନେ ଧର୍ମ କଥା କହାଯିବା ସମୟରେ, ପୃଥିବୀ ନମ୍ର ହୋଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ‘ଏହି ଦ୍ବାଦଶ ମାସ ଓ ତିନି ଶହ ଷଠି ଦିନ ଅଛି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ତୁମ ପ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ?’ ‘ହେ କେଶବ, କୃପାକରି କୁହ, କେଉଁ ମାସ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର? କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳା ରାଶିରେ ଥାଏ, ସେଇ ମାସ ପବିତ୍ର। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିଲେ, ସେମାସ ପୁରାଣରେ ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ଥିଲେ, ମାଧବ ମାସ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ପବିତ୍ର ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସକୁ ମଧ୍ୟ ମାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ମାସମାନେ ପବିତ୍ର, ତା’ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ଦିନ ପବିତ୍ର ବୋଲି ପରିଚିତ? ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ, କଳ୍ପ ଆଦି ମଧ୍ୟରେ—ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ କେଉଁ ମାସ? ଏହି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ସାର୍ଥକ ଏକ ମାସ କେଉଁଟି ହେବ, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କୁହ।' ତେବେ ବରାହ ଦେବ କହିଲେ, ‘ଯେଉଁ ମାନବ ଉଚିତ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ମୋ ପୂଜା କରନ୍ତି—ମାଧବ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟ। ମଧବରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ବଧ ହୋଇଥିଲା। ଦୁଇ ଆଦି ଦାନବ ବଧ ହେଲେ ଓ ପୃଥିବୀ ଉଦ୍ଧାର ହେଲା। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ତିଣି ବେଦ ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ମଧବ ମାସରେ ମୋ ଅବତାର ହେଲା; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମଧବ ମୋ ପ୍ରିୟ। ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ମଧବ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟାରେ। ତିଣିଧର୍ମ ଏହିବେଳେ ଆରମ୍ଭ ଓ ବିକାଶ ପାଇଲା। ତୃତୀୟା ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏହା ଜଗତରେ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୂଜା, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ, ପାଠ, ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ବାର୍ଲି ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ କରନ୍ତି—ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମନୋରଥ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଧନ୍ୟ, ସେମାନେ ଧର୍ମିକ। ଯେଉଁମାନେ ଦିନକୁ ଦିନ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ମଧବ ମାସରେ ମୋ ପୂଜା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ବୈଶାଖ ମାସରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ, ହୋମ, ତପ, ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଇତ୍ୟାଦି କିଛି କଲେ, ଏହାର ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ମହାଦେବୀ, ଏହା ଶୁଣ। ଦଶ, ପଞ୍ଚ, ସପ୍ତ କୋଟି ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟମୁକ୍ତ ରହନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଯଦି କ୍ରୂର ହୋଇ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଉଥିବା ସତ୍ୱେ, ବୈଶାଖ ସକାଳ ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶୁଭ ହୋଇଯାଏ। ବୈଶାଖରେ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଭୋଜନ କରାନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ଯେତେ ଯୁଗ ଅଛି, ସେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ, ବହୁ ଖାଦ୍ୟ, ବାର୍ଲି ଖାଦ୍ୟ, ତିଳ ଜଳ, ଭୋଜନ, ଛତା, ବସ୍ତ୍ର, ଓ ପାଦ ରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି। ବିଶେଷକରି ଏଠାରେ ମଧୁ ମିଶା ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ—ମହାଧର୍ମ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ। ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ଯେତେ ଭାର୍ଷିକ ଗଣନା କରିବେ, ଏହାର ଫଳ ଗଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଓ ଧନ ଆଦି ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଏଠି ମିଳେ, ଏବଂ ପରଲୋକରେ ମୋ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଅନେକ ଜନ୍ମର ଜମା ହୋଇଥିବା ପାପ ମଧବରେ ସ୍ନାନ କରି ଗଳିଯାଏ; ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ନିୟମାନୁସାରେ କିମ୍ବା ଯେପରି ଶକ୍ତି ହୁଏ, ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଯିଏ ବୈଶାଖ ବ୍ରତ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ବ୍ରତ ଧରେ, ସେ ହାତରେ ମହାମଣି ରଖି ମାଟି ମାଗିବା ଲୋକ ଭଳି। ସୂତ କହିଲେ, ‘ଏହିପରି ପୂର୍ବକାଳରେ, ଆଦିଦେବ, ଭଗବାନ ମଧବ ମାସକୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଏହି ଉପଦେଶ କହିଥିଲେ। ଏହା ଅଧିକ କଥା କାହିଁକି? ମଧବ ମାସରେ ମଧବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, କୌଣସି ଆଶା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହେ ନାହିଁ। ଏବେ ଏହି ବିଷୟ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ଏକ ପୁରାତନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ଶୁଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମହାତ୍ମା ଯମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂବାଦ ହୋଇଥିଲା। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ, ଯମୁନା ପାହାଡ଼ ପାଖରେ, ଏକ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗ୍ରାମ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ଏବେ ଯମ ଏକ କଳା ଓ ଅରୁଣ ଦେହର ଲୋକଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—ତାର ଲାଲ ଆଖି, ତିକ୍ତିକ୍ତିଆ କେଶ, କାକ ଭଳି ଅଙ୍ଗ, ପାଦ, ଆଖି, ଓ ନାକ—‘ଏ ମହାଗ୍ରାମକୁ ଯାଅ, ଏବଂ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଆଣ।' ‘ସେ ବସିଷ୍ଠ ବଂଶର, ନାମ ଯଜ୍ଞଦତ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ। ତାଙ୍କର ପରିବାର କିମ୍ବା ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ କେହିକୁ ନେଉନାହିଁ, କେବଳ ଏହି ଗୁଣ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଜନ୍ମରେ ସମ, ଏମିତି ଜଣେକୁ ନେଉ। ଚିହ୍ନ ଓ ଆକୃତିରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ନେଇଯିଅ, କାରଣ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ଚାହେଁ।' ସେ ଯାଇ, ଯମଙ୍କ ଆଦେଶ ବିପରୀତ କରି, ଯିଏକୁ ଯମ ନିଷେଧ କରିଥିଲେ ତା’କୁ ହିଁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଯମ ଉଠି, ଧର୍ମାନୁସାରେ ତାଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ଓ କହିଲେ, ‘ଏହିଜଣକୁ ପଛେ ପଠାଅ, ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଆଣ।' ସୂତ କହିଲେ, ‘ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମରାଜ ଏପରି କହିଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନଃ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିବାର କଥା ଶୁଣି ମନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ମୋତେ କାହିଁକି ଏଠିକୁ ଆଣିଛ?