ଏହି ଉତ୍କଳ ମହାନ କଥାରେ, ଏକ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମ ରହସ୍ୟ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ଓ ଉପଦେଶମୂଳକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ସେ ପବିତ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ, ତପସ୍ୱୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିପୁଣ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିରତ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ଉଦାର ଓ ମୃଦୁଭାଷୀ ଥିଲେ। ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନରେ ନିରତ, ସଂୟମୀ, ଶାନ୍ତ, ସଦା ମିତ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜନକ-ଜନନୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ଏପରି ଗୁଣ ଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ପୁତ୍ର କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାନ୍ତି, ବଂଶକୁ ପୋଷଣ କରିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, ଯଦିଓ ସମ୍ପୃକ୍ତ, ବେଦନା ଓ ଦୁଃଖ ଆଣିଥାନ୍ତି; ଏକ ଅନାସକ୍ତ, ଫଳହୀନ ପୁତ୍ରର କ'ଣ ଉପଯୋଗ? ସେମାନେ ଆସିଯାନ୍ତି, ଯାଇଯାନ୍ତି, ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି; ପୁତ୍ରର ଆକାରରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ଅଛନ୍ତି। ତୁମେ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କଣ କରିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ଏବେ କହିବି; ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଥାକୁ ପୁନି ଶୁଣ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏକ ଚାଷୀ, ଅଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ଅତି ଲୋଭୀ। ତୁମେ ଏକ ଜୀବନୀ, ସଦା ଶତ୍ରୁଭାବୀ, ଅନେକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, କିଛି ଦେଇନଥିଲେ। ଧର୍ମକୁ ବୁଝି ପାରିନଥିଲେ, ସତ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର ହେଇନଥିଲେ। ଦାନ ଦେଇନଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିନଥିଲେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିନଥିଲେ, ଯାତ୍ରା କରିନଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ଚାଷୀ ଭାବେ ତୁମେ ପୁନିପୁନି କୃଷି କରିଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଗାଁଠି ଓ ଛେଉ ଚରାଇଥିଲେ। ପୁନିପୁନି ତୁମେ ମହିଷ ଓ ଘୋଡ଼ା ଚରାଇଥିଲେ; ଏହି ଭାବରେ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ କାମ କରିଥିଲେ। ଏହି ବଡ଼ ଧନ, ଲୋଭରୁ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କ୍ଷେମରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିନଥିଲେ। ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦାନ ଦେଇନଥିଲେ, ଆବଶ୍ୟକ ଦେଖି କିଛି ଦେଇନଥିଲେ; ଚାଷ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରି ନିଜ ପାଇଁ ରଖିଥିଲେ। ଗୋବର ଓ ଗାଁଠି ସଂଗ୍ରହ କରି, ଏହାକୁ ବିକ୍ରି କରି ଧନ ଜମା କରିଥିଲେ। ତୁମେ ସଦା ଛାସ, ଘୀ, ଦୁଧ, ଦହି ବିକ୍ରି କରିଥିଲେ; ଦୁଃସମୟ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୂଢ଼ ହୋଇ ଥିଲେ। ଏହି ଧନ ବହୁମୂଲ୍ୟ କରି, ଦାନ କିଛି କରିନଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ଦୟାହୀନ ଥିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରିନଥିଲେ, ପର୍ବଦିନରେ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି ଦେଇନଥିଲେ। ପିତୃୟଜ୍ଞର ସମୟ ଆସିଲା, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କିଛି କରିନଥିଲେ; ତୁମର ସତ୍କର୍ମଣୀ ଜୀବନୀ ଦିନ ମଧ୍ୟାନରେ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସମୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠଜ୍ଞାନୀ, ଶ୍ରବଣ କରି ଗୃହ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯାଇଥିଲେ। ଧର୍ମର ପଥ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ଶୁଣିନଥିଲେ; ଲୋଭ ତୁମର ମା, ବାପା, ଭାଇ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ହୋଇ ଗଲା। ତୁମେ ସଦା ଲୋଭକୁ ଧରି ରଖିଲେ, ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହିପରି ତୁମେ ଦୁଃଖୀ, ଦାରିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ହୃଦୟରେ ବଡ଼ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେଲା; ଘରରେ ଧନ ବଢ଼ିଲେ, ଆକାଂକ୍ଷା ବଢ଼ିଗଲା। ଇଛା ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଲୋଭ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ରାତିରେ ଶୁଇଲେ କିମ୍ବା ଜାଗିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ତୁମେ ବଡ଼ ମୂଢ଼ତାରେ ବ୍ୟସ୍ତ: 'କେବେ ଏକ ହଜାର, ଏକ ଲକ୍ଷ, ଏକ କୋଟି, କିମ୍ବା ଦଶ କୋଟି ମିଳିବି?' 'କେବେ ଏକ ଖର୍ବା, ଏକ ନିଖର୍ବା ଘରେ ଆସିବ? ଏଭଳି ଏକ ହଜାର, ଏକ ଲକ୍ଷ, ଏକ କୋଟି, କିମ୍ବା ଦଶ କୋଟି।' ଏକ ଖର୍ବା କିମ୍ବା ନିଖର୍ବା ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆକାଂକ୍ଷା ଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ; ସମୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଇଛା ସଦା ବଢ଼ିଗଲା। କେବେ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ଭୋଗ କରିନଥିଲେ; ଧନ ଭୂମି ତଳେ ଗୁପ୍ତ କରିଥିଲେ, ପୁତ୍ରମାନେ ଜାଣିନଥିଲେ। ଅଧିକ ଧନ ପାଇଁ ତୁମେ ସଦା ଅନ୍ୟ ସାଧନ ଖୋଜିଥିଲେ, ଜନମାନେ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ଚତୁର୍ୟ ଭାବରେ। ଖଣି, ରସାୟନ, ଧାତୁ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ; ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମୂଢ଼ ହୋଇ, ଏକା ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଯୁଗର ଅନୁକୂଳତା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ଓ ଚିନ୍ତାମଣି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ଇଛା ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଏକା ହୋଇ ନିଜେ ଖୁସି ପାଇନଥିଲେ; ଆକାଂକ୍ଷା ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅବୁଦ୍ଧ ହୋଇଗଲେ। ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମୟର ଅଧୀନ ହୋଇ, ଘରେ ଜୀବନୀ ଓ ପୁତ୍ରମାନେ ଚାହିଲେ, ଧନ ଖୋଜିଥିଲେ। ସେ ଧନ କେବେ କହିନଥିଲେ, କିମ୍ବା ଦେଇନଥିଲେ; ଜୀବନକୁ ଛାଡ଼ି, ଯମଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ଏହିପରି ତୁମର ପୂର୍ବ ଗଥା ମୁଁ କହିଦେଲି। ଏହି କାରଣରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଦୁଃଖୀ ଓ ଦାରିଦ୍ର ହୋଇଛ; ଏହି ଜଗତରେ ଯାହାର ପୁତ୍ର ସଦା ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେ ଏକ ପ୍ରକୃତ ଧନୀ। ଯେଉଁ ଘରର ପୁତ୍ରମାନେ ଗୁଣୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ସଦା ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଏକାଗ୍ର, ସେ ପ୍ରଜା ତାଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯାହାପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଦୟା କରନ୍ତି, ସେ ଏହି ମାନବ ଜଗତରେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଜୀବନୀ, ଅନେକ ପୁତ୍ର ଓ ନାତିର ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ବିନା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜୀବନୀ ଓ ପୁତ୍ର ମିଳେନାହିଁ, କୁଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ମିଳେନାହିଁ; ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ। ଏଭଳି, ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଭାଗରେ, ପାଟାଳ ଖଣ୍ଡର ପଦ୍ମ ପୁରାଣର 'ଦେବଶର୍ମନ୍' ଗଥା ଅଠାଉଁଠି ଅଠାଉଁଠ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: "ହେ ସୂତ, ସୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଶତ ବର୍ଷ ଜୀବନ କର; ତୁମେ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଗଥା ଆମକୁ ଶୁଣାଇଲା, ଯାହା ଏହି ଜଗତ ପାଇଁ ଉପକୃତ।