ଏକ ସମୟର କଥା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜଣେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ପଚାରିଲେ: “ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମର ଯଜ୍ଞ, ହୋମ ଓ ପୂଜା-ପାଠ ସବୁ ଠିକ୍ ଭଳି ଚାଲିଛିନା? ତୁମର ଦେହ ସ୍ୱସ୍ଥ ଅଛିନା? ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁଛନା?” ଏପରି ଭାବେ ପଚାରି, ସେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ପୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ’ଣ ତୁମର କୌଣସି ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ଅଛି? କ’ଣ ତୁମର ଚେତନାର ଗଭୀର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବି? କ’ଣ ମୁଁ କରିଦେଇବି?” ଏପରି କହି, ସେ ନାରଦ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଶୁଭ କଥା ଅବସାନ କଲେ। ତାପରେ ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ଏହି ଅଭିପ୍ରାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କିପରି ଆସେ? ପୁଅମାନଙ୍କରୁ କେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ ମିଳେନାହିଁ? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହର କାରଣ କ’ଣ? କ’ଣ ପାପ ତାହାର ମୂଳ?” “ମୁଁ ଗଭୀର ଅଜ୍ଞାନରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲି, ମୋର ପ୍ରିୟା ମୋତେ ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲେ। ସେଠାରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ହେ ପିତା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଛି। ଦୟାକରି ଏହି ସବୁ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ମୋତେ ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ମୁନି କହିଲେ: “ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଭାଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ – ଏହା ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ସମ୍ବନ୍ଧ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି, ସେମାନେ ଋଣରେ ବନ୍ଧା, ଏହି ସବୁ ଖରାପ ପୁଅ।” “ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ସୁ-ପୁଅର ଲକ୍ଷଣ କହିବି: ଯେଉଁଥିରେ ଆତ୍ମା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ସେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ସେ ପବିତ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ, ତପସ୍ବୀ, ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ଏବଂ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିରତ।” “ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଯଜ୍ଞ କରେ, ଦାନ ଦିଏ, ଉଦାର ଓ କୋମଳ କଥା କହେ। ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁର ଧ୍ୟାନରେ ନିରନ୍ତର ଲିନ, ଶାନ୍ତ, ନିଜେ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖେ, ସବୁଙ୍କୁ ମିଶୁଆ, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରେ। ଏପରି ଗୁଣୀ ପୁଅ ଝାଡ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ବଂଶକୁ ପୋଷଣ କରେ, ସେ ସୁ-ପୁଅ ନିଜ ପରିବାରକୁ ସୁଖ ଦିଏ।” “ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତ ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନା ଦିଏ; ଏକ ନିଷ୍ଠୁର, ଫଳହୀନ ପୁଅର କ’ଣ ଉପକାର? ସେମାନେ ଆସନ୍ତି, ଯାନ୍ତି, ଗଭୀର କଷ୍ଟ ଦିଏ; ପୁଅ ଆକାରରେ ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି।” “ତୁମେ ଗତଜନ୍ମରେ କ’ଣ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ଏବେ ସବୁ କଥା କହିବି, ଶୁଣ। ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାଶାଳୀ, ତୁମେ ଗତଜନ୍ମରେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲ, ଚାଷ କରୁଥିଲ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋଭୀ। ତୁମର ଗୋଟିଏ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ, ସଦା ଦ୍ୱେଷ ରଖୁଥିଲ, ଅନେକ ପୁଅ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେବେ କିଛି ଦେଉନଥିଲ। ଧର୍ମକୁ ବୁଝିନଥିଲ, ସତ୍ୟରେ ବସିନଥିଲ। ଦାନ କରିନଥିଲ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିନଥିଲ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିନଥିଲ, କିମ୍ବା ଦେଶ ଦେଶ ଘୁଞ୍ଚିନଥିଲ। ସେଇ ଚାଷକୁ ବାରମ୍ବାର ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲ, ଗାଁ-ଗୋରୁ ଚରାଉଥିଲ, ଅନେକ ସମୟ ମହିଷ, ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଚରାଉଥିଲ। ତୁମେ ଲୋଭରେ ଏହି ଧନ ସଂଚୟ କରିଥିଲ, କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟୟ କରିନଥିଲ। ଦାନ କରିନଥିଲ, ଦୁଃଖୀକୁ ଦେଖି ଦିଅନଥିଲ, ଚାଷ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ଧନ ସବୁ ନିଜ ପାଖରେ ରଖୁଥିଲ। ଗୋବର, ଗାଁ-ଗୋରୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପାଦନ ବିକ୍ରି କରି ଧନ ହାସଲ କରୁଥିଲ। ଘିଅ, ଛେନା, ଦହି, ଦୁଧ ବିକ୍ରି କରି ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ। ଏହି ଧନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ଦୟାହୀନ ହୋଇ କେବେ ଦାନ କରିନଥିଲ। ଦେବତାଙ୍କର ଉପାସନା କରିନଥିଲ, ପର୍ବ ଅବସରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉନଥିଲ। ପିତୃତର୍ପଣ ସମୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ କରୁନଥିଲ, ତୁମର ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଶ୍ବଶୁର-ଶ୍ବଶୁରାଣୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଘର ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯାଉଥିଲ। ଧର୍ମର ପଥ କେବେ ଦେଖିନଥିଲ, ଶୁଣିନଥିଲ; ଲୋଭ ହେଉଛି ତୁମର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପର୍କ। ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ଲୋଭକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲ, ଏହିପରି ଦୁଃଖୀ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ତୁମେ ପଡ଼ିଛ। ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୃଷ୍ଣା ବଢ଼େ; ଘରେ ଧନ ବଢ଼ିଲେ ତୃଷ୍ଣା ଅଧିକ ହୁଏ। ତୃଷ୍ଣାର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ରାତି-ଦିନ ଲୋଭ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲ। ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ଭ୍ରମ ମନରେ ଚାଲିଥିଲ: ‘କେବେ ମୋର ଘରେ ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି, ଦଶ କୋଟି ହେବ?’ ‘କେବେ ଖର୍ବ କିମ୍ବା ନିଖର୍ବ ଆସିବ? ଏଭଳି ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି, ଦଶ କୋଟି।’ ଖର୍ବ, ନିଖର୍ବ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ତୃଷ୍ଣା ଶାନ୍ତି ହୁଏନାହିଁ; ସମୟକୁ ଅବହେଳା କରି ଚାହିଦା ଶାଶ୍ୱତ ବଢ଼ିଯାଏ। ତୁମେ କେବେ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଭୋଗ କରିନଥିଲ; ମାଟି ତଳେ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିବା ଧନ ବିଷୟରେ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନଥିଲେ। ଅଧିକ ଧନ ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ନୂତନ ଉପାୟ ଖୋଜୁଥିଲ, ସବୁଠାରେ ପଚାରୁଥିଲ, ଚତୁର ଭାବରେ। ଖନି, ରସାୟନ, ଧାତୁ ବିଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲ, ତୃଷ୍ଣାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଏକା ଏକା ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲ। ଏଭଳି ଗତଜନ୍ମର କର୍ମ ଫଳରେ ହିଁ ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅସନ୍ତୋଷରେ ପଡ଼ିଛ।