ଏକ ଦିନ ଦେବଶର୍ମାନ୍ ଦିନ ରାତି ଭାବିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ—“କିପରି ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ପାଇବି? କିପରି ପୁତ୍ର ପାଇବି?” ଏହି ଭାବନା ଓ ଚିନ୍ତାରେ ତାଙ୍କର ମନ କ୍ଷୁଭିତ ହେଉଥିଲା। ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟରେ କେବେ କେବେ ସେ ଅତି ଖୁସି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ତେବେ ଏହା ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ; ପୁନଃ ସଚେତନ ହେଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଲା—“ଏହି ଚିନ୍ତା ଓ ମୋହକୁ ଛାଡ଼; ଏହି ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କର, ଦ୍ବିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଜଗତରେ କାହା ସହିତ ସତ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ। ମିତ୍ର, ଆତ୍ମୀୟ, ପୁତ୍ର, ପିତା, ମାତା, ଝିଅ, ଜନାନୀ, ଜାୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—all ଆମ ଆତ୍ମୀୟ ହେଲେ।” ଦେବଶର୍ମାନ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ସମ୍ପର୍କ କେମିତି? ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହ, କିପରି ଧନ, ପୁତ୍ର ଓ ଆତ୍ମୀୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?” ସୁମନା କହିଲେ—“ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ମୁଁ କହିବି: ଏକ ହେଉଛି ଯିଏ ଅମାନତ ଚୋରି କରେ, ଏକ ଦେଣ୍ଡରେ ବାନ୍ଧା, ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏକ ଶତ୍ରୁ, ଏକ ନିର୍ପକ୍ଷ, ଏକ ପ୍ରିୟ—ଏହି ପ୍ରକାର ପୁତ୍ର ରହିଛନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକର ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିବି। ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର, ପ୍ରିୟା, ପିତା, ମାତା, ଆତ୍ମୀୟ—ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ କେହି ଅମାନତ ଚୋରି କରେ, ତାହାର ମାଲିକ ପୁତ୍ର ହେଇ ଏହି ଜଗତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଚୋରି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାହାର ଘରରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ, ତାପରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗି ଚାଲିଯାଏ। ଅମାନତର ମାଲିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି, ଚୋରି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି। ପୁତ୍ର ହେଇ ଦିନକୁ ଦିନ ପିତାକୁ ଭକ୍ତି ଦେଖାଇ, ମଧୁର ଓ ମନୋହର ଶବ୍ଦ କହି, ବଡ଼ ସ୍ନେହ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାଏ। ନିଜ ଧନ ପୁନଃ ନେଇ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ଦେଇଥିଲେ, ଏହା ଚୋରି କରିବାରୁ ବଡ଼। ଏପରି ଦୁଃଖ ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ଓ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ପୁତ୍ର ହେଇ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଯଦିଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ରହିଛି। ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ହେଇ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି; ଦୁଃଖ ଦେଇ ଏପରି ଚାଲିଯାଏ, ପୁନଃ ପୁନଃ ଘଟି ଥାଏ। ଯେତେବେଳେ କେହି ‘ମୋ ପୁତ୍ର, ମୋ ପୁତ୍ର’ ବୋଲି କାନ୍ଦିଥାଏ, ସେ ସମୟରେ ହସ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହୁଏ—କିଏ ପ୍ରକୃତ ପୁତ୍ର? କିଏ କାହାର ପୁତ୍ର? “ଏହି ପାପୀ ମୋ ଅମାନତ ନେଇଗଲା; ମୋ ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରି କରି, ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ଜୀବନ ନେଇଗଲା। ପୂର୍ବରୁ ଅତି ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଇ ମୋ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନ ପୁନଃ ନେଇଥିଲି।” ଏପରି ବିବେଚନା ଏବଂ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନାର ୮୭ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ୮୯ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ନାରଦ କହିଲେ: ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବଶର୍ମାନ୍ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଓ ଜ୍ଞାନବତୀ ଜାୟା ସୁମନାଙ୍କୁ ପୁନଃ କଥା କହିଲେ—“ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା ସତ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ; ନିଶ୍ଚୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଗୋତିଏ ପରମ୍ପରା ଚାହାନ୍ତି।” “ମୁଁ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଚିନ୍ତିତ, ଧନ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ପ୍ରିୟେ; କିପରି ଏକ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି, ଯେପରି ଭାବେ ହେଉ।” ସୁମନା କହିଲେ—“ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଜିତାଯାଏ; ପୁତ୍ର ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିତା ଓ ପୂର୍ବଜ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି।” “ଗୋତିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଭଲ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଶ୍ରେଷ୍ଠ କିପରି ଉପଯୋଗୀ? ଏକାଇ ଲାଗି ପରମ୍ପରା ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।” “ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି—ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କେବଳ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଆସନ୍ତି; ପୁତ୍ର ପୁନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ପରିବାର ପୁନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।” “ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗର୍ଭ ପୁନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ଅସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାପ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଆନନ୍ଦ ଜମା ହେଉଛି, ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୟ କହୁଛି।” “ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ସତ୍ୟ, ତପ, ନିୟମ, ଦାନ, ଦମ, ଖ୍ଷମା, ଶୁଚିତା, ଅହିଂସା, ଚୋରି ନ କରିବା—ଏହି ଦଶ ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।” “ଧର୍ମ ଏହି ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଯେପରି ଗର୍ଭରେ ଶିଶୁ; ଧର୍ମର ଜନ୍ମ ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।” “ଶାନ୍ତ ମନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; ଯାହା ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ଦୁର୍ଲଭ।” ଦେବଶର୍ମାନ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଦେବୀ, ତୁମେ ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ କହିଛ; କିପରି ମୁଁ ବୈଷ୍ଣବ ଗୁଣ ଥିବା ପୁତ୍ର ପାଇପାରିବି?” “ପ୍ରିୟେ, ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, କହ; ସମସ୍ତ ଧର୍ମପଥ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଶୁଣିଥିଲା। ମୁଁ ଜାଣିଛି—ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମ ବକ୍ତା; ପୂର୍ବରୁ ଚ୍ୟବନ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଥିଲା।” ସୁମନା କହିଲେ—“ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ତାଙ୍କୁ ବିନୟ କର; ସେଠାରୁ ତୁମେ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପାଇବି।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦେବଶର୍ମାନ୍ କହିଲେ—“ଶୁଭେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ କଥା ଅନୁସରିବି।” ଏହିପରି କଥା କହି, ଦେବଶର୍ମାନ୍ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀ, ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତ, ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିଲେ। ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମହାତ୍ମା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ବିଜ—ଦେବଶର୍ମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ପୁନଃ ପୁନଃ ଶୀର୍ଷେ ନମନ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରେ, କହିଲେ—“ପବିତ୍ର ଆସନରେ ବସ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ନିର୍ବିଗ୍ନ ହେଇ।” ନାରଦ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ସେ ବସିଲେ, ଯୋଗୀଶ୍ଵର ବସିଷ୍ଠ ପୁନଃ ଦେବଶର୍ମାନ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ବାଳକ, ତୁମ ଘରେ ସବୁ କୁଶଳ ଅଛିନା? ଜାୟା ଓ ସେବକମାନେ ସବୁବେଳେ ଭଲ ଅଛନା?