ହେ ରାଜା, ଯେଉଁ ଲୋକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଘୃତ ଓ ତେଲରେ ଭିଜା ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇ, ତାହାର ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଶିଖା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଜଳିଯାଏ, ଯଦି ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧ ଥାଏ, ସେ କେବେ ଶ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନରେ କୌଣସି ଫଳ ଦେଇନଥାଏ। ତେଣୁ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଫଳରେ ଆସ୍ଥା ରଖ, ଏକ ଛୋଟ ନେକ କାମ ମଧ୍ୟ ଶତଶଃ ପାପକୁ ନଶ୍ୱତ୍ କରିଦିଏ। ଯେପରି ହରିଙ୍କ ନାମର ଭୟରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ସକାଳେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରି ଓ ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଗରୁଡଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ସାମ୍ନାରେ ସର୍ପ ଯେପରି ଭୟରେ ଦୂରେଇଯାଏ, ସେପରି ଉଡ଼ିଯାଏ। ବୈଶାଖ ମାସରେ ସକାଳ ସ୍ନାନ କରି ହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱତ୍ ହୁଏ। ଯିଏ ଭକ୍ତିସହିତ ଗଙ୍ଗା କିମ୍ବା ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ଥିବାବେଳେ ସ୍ନାନ କରି, ପାପ ନାଶକ ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରେ—ଏକଥିବେଳେ, ଦୁଇଥିବେଳେ କିମ୍ବା ଦିନର ତିନି ସମୟରେ—ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଗି ମାଧବ ମାସରେ ସକାଳ ସ୍ନାନ କର, ଏହି ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। ଅନର୍ତ୍ତ ନଗରରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ରହି ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ମାଧବ ମାସର ସକାଳ ସ୍ନାନରେ ଏକଦିନେ ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏବେ ଗତକାଳର ଏକ ଘଟଣା କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଘଟିଥିଲା—ଦ୍ୱିଜ ଦେବଶର୍ମା ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ସଂବାଦ। ପବିତ୍ର ରେବା ତଟରେ, ଅମରକଣ୍ଟକ ତୀରେ, କୌଶିକଙ୍କ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ଦେବଶର୍ମା ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଧନ ଓ ସନ୍ତାନରୁ ବଞ୍ଚିତ, ନିରନ୍ତର ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ। ଦିନ ଓ ରାତି ସେ କେମିତି ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ ପାଇବେ, ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ତାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୁମନା, ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଓ ମୁଖ ନମ୍ର ଦେଖି, ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ—"ତୁମ ମନ ଅନେକ ଦୁଃଖର ଜାଳରେ ବନ୍ଧା, ଚିନ୍ତାରେ ଭ୍ରମିତ। ଏହି ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ମୁଁ ତୁମ ସମସ୍ୟା ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଚିନ୍ତା ଶରୀରକୁ କ୍ଷୟ କରେ, ତାହା ଛାଡ଼ି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର।" ସେଉଁଠି ଦେବଶର୍ମା, ପତ୍ନୀଙ୍କ ପ୍ରେମ ଭରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମୃଦୁ ସ୍ୱରେ କହିଲେ, "ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ ଯାହା ତୁମେ ଅନୁମାନ କରୁଛ, ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିବି। କେଉଁ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ମୁଁ ଧନ ଓ ସନ୍ତାନ ହୀନ ହୋଇଛି, ମୋତେ ଜଣାନାହିଁ—ଏହା ମୋ ଦୁଃଖର ମୂଳ।" ତାହାପରେ ସୁମନା କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଉପଦେଶ କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ନାଶ କରି ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ। ସନ୍ତୋଷ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଓ ସୁଖର କାରଣ; ଅସନ୍ତୋଷ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପାପ—ଏହିପରି ଭଗବାନ୍ ହରି ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଲୋଭ ପାପର ମୂଳ, ମୋହ ତାହାର ମୂଳଧାରା; ମିଥ୍ୟା ତାହାର ତଣ୍ଡ, ଏବଂ ଏହା ଦୀର୍ଘ ଶାଖା ପ୍ରସାର କରେ।" "ମଦ ଓ କୁଟିଲତା ଏହି ଗଛର ପତ୍ର, ମିଥ୍ୟା ତାହାର ଗନ୍ଧ, ଅଜ୍ଞାନ ତାହାର ଫଳ। ନାସ୍ତିକ, ଚୋର, କ୍ରୂର ଓ ଚତୁର ଲୋକେ ଏହି ମୋହ ଗଛର ଶାଖାରେ ପଖି ଭଳି ବସେ। ଏହି ଗଛର ଫଳ ଅଜ୍ଞାନ, ତାହାର ରସ ଅଧର୍ମ; ଚିତ୍ତର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ, ତାହାର ଆଶ୍ରୟ ଆସ୍ଥା। ଅଧର୍ମରେ ତାହାର ରସ, ଅତି ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ମଧୁର ହୋଇଯାଏ; ଏହି ଫଳରେ ଲୋଭ ଗଛ ଅବୃକ୍ଷ ହୋଇଯାଏ।" "ଯିଏ ଏହି ଛାୟାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଚାଲିଯାଏ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ। ଏହି ଅଧର୍ମରସ ଭୋଗ କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଅବଶ୍ୟ ଅବନତି ପାଏ। ତେଣୁ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ଲୋଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଧନ, ସନ୍ତାନ, ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଏପରି ଚିନ୍ତା ଉପଯୋଗୀ ନୁହେଁ।" "ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଯଦି ମୂର୍ଖଙ୍କ ପରି ଚିନ୍ତା କରିଥାଏ, ସେ ସଦା ବିମୂଢ଼ ହୋଇ ଦିନ ରାତି ମିଥ୍ୟା ଚିନ୍ତା କରେ। 'କିପରି ମୋତେ ଶୁଭ ହେବ? କିପରି ସନ୍ତାନ ମିଳିବ?'—ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ସମୟ କଟାଏ। ଚିନ୍ତାମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ, ପୁଣି ସଚେତନ ହେଲେ ଦୁଃଖରେ ଭାଗିଯାଏ।" "ତେଣୁ ଚିନ୍ତା ଓ ମୋହ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ପଥ ଅନୁସର; ଏହି ସଂସାରରେ କାହା ସହିତ ନିଜର ସତ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ। ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ, ସନ୍ତାନ, ବାପା, ମାଁ, ଝିଅ, ପତ୍ନୀ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।" ଦେବଶର୍ମା ପଚାରିଲେ, "ଏହି ଆତ୍ମୀୟତା କଣ? କେମିତି ଏହି ଧନ, ସନ୍ତାନ, ଆତ୍ମୀୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ଖୋଲାସା କର।" ସୁମନା କହିଲେ, "ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନିଏ—ଏହାକୁ ଶୁଣ। ଯେଉଁଠି ଅମାନତ ଚୋରିଯାଏ, ଋଣରେ ବନ୍ଧିତ, ଶତ୍ରୁ, ନିରପେକ୍ଷ—ଏମାନେ ସନ୍ତାନର ପ୍ରକାର।" "ସନ୍ତାନ, ବନ୍ଧୁ, ପ୍ରିୟା, ବାପା, ମାଁ, ଆତ୍ମୀୟ—ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଅମାନତ ଚୋରିଯାଏ, ତାହାର ମାଲିକ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଗୁଣ ଓ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ହୁଏ। ଯିଏ ଅମାନତ ଚୋରି କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ତାହାର ଘରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ, ଏବଂ ଦୁଃଖ ଭୋଗି ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଏ।" ଏହିପରି ଦେବଶର୍ମା ଓ ସୁମନାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପଦେଶ ଓ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋଚନା ହେଲା, ଯାହା ଆମକୁ ଏହି ଜୀବନର ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ମୂଳ ଉପଦେଶ ଦେଇଥାଏ।