ହେ ରାଜନ୍, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଯଦି ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ଦଶ ହଜାର ହତ୍ୟା, ହଜାର ଭୟାନକ ପାପ କିମ୍ବା ଅନେକ ଗୁରୁଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଭୋଗ କିମ୍ବା ଚୋରି ପରି ପାପ କରିଥାନ୍ତି, ସେସବୁ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ କରାଯାଇଥିବା କିଛି ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଅମୂଲ୍ୟ ଫଳ ଦେଉଛି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି । ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମାଧବଙ୍କୁ ଉପାସନା କର, ଭକ୍ତିସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ମଣିଷ ଯେଉଁ ଫଳ ଚାହାଏ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଉପଲବ୍ଧ କରେ । ସନ୍ତାନ, ଧନ, ମଣି, ସ୍ତ୍ରୀ, ଘର, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଭୋଗ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏସବୁ କିଛି ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦୂର ନୁହେଁ । ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କିଛି କ୍ରିୟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ବଡ଼ ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଓ ପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଫଳର ପ୍ରମାଣ ଭାବନା ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାର୍ଗ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍ । ମାଧବ ମାସ ମହାପୁରୁଷ ମାଧବଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ; ଏହି ମାସ ଯଦି କେବଳ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଉପବାସ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ମିଳେ । ଶୁଦ୍ଧ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଯଦିଓ ସେ ଦାନଶୀଳ ଓ ଖରାପ ସ୍ୱଭାବର ହୁଏ, ତଥାପି ଶୁଦ୍ଧି ଲଭିପାରେ ନାହିଁ—ଏହା ମୋର ମତ । ଜୀବମାନେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀର କୂଳରେ ବସନ୍ତି, ପକ୍ଷୀମାନେ ମନ୍ଦିରରେ ରହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ବିନା ଉପବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ସେଠାରୁ, ହୃଦୟର କମଳରେ ଭକ୍ତି ରଖି, ମାଧବ ମାସରେ ଶ୍ରୀମାଧବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍; ଏପରି ଭାବନାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଶୁଦ୍ଧି ଲଭିବେ—ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଆମେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ । ଯଦି କୌଣସି ଲୋକ ଅଶୁଦ୍ଧ ଭାବନାରେ ଘିଅ ଓ ତେଲ ଲଗାଇ ଦାହ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଜଳିଯାଏ, ତେବେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ପାଏ ନାହିଁ । ସେଠାରୁ, ରାଜା, ମାଧବ ମାସର ଫଳରେ ଆସ୍ଥା ରଖ; ଏକ ଛୋଟ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶତଶଃ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ । ହେ ରାଜନ୍, ହରିନାମର ଭୟରେ ଯେପରି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ ଓ ହରିଙ୍କ ଷ୍ଟୁତି କରିଲେ—ପାପ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ତେଜରେ ସାପ ଯେପରି ଭଗିଯାଏ, ସେପରି ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୈଶାଖରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନରେ ଏହି ଫଳ ମିଳେ । ଯେଉଁ ଲୋକ ଭକ୍ତିସହିତ ମେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବାବେଳେ ଗଙ୍ଗା କିମ୍ବା ନର୍ମଦାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପାପ ନାଶକ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏକଥର, ଦୁଇଥର କିମ୍ବା ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଉଚ୍ଚତମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଅମ୍ବରୀଷ, ମହାପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ ଦେଖ: ମାଧବ ମାସରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ ଉଚିତ୍ ଭାବେ କର । ଅନର୍ତ୍ତ ନଗରରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ରହି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ମାଧବ ମାସରେ ଏକ ଦିନ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କଲେ ତାହା ମିଳିଯାଏ । ଏବେ, ରାଜନ୍, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିବା ଏକ ଘଟଣା ଶୁଣ: ଦ୍ୱିଜ ଦେବଶର୍ମା ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ସଂବାଦ । ପବିତ୍ର ରେବା ନଦୀ କୂଳରେ ଅମରକଣ୍ଟକ ତୀରେ କୌଶିକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବଶର୍ମା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ସେ ଧନ ଓ ସନ୍ତାନ ବିହୀନ, ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଓ ଦରିଦ୍ରତାରେ ଦିନ ରାତି ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ । ସେ ଦିନ ରାତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—କିପରି ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ ମିଳିପାରିବ । ଏପରି ଏକ ଦିନ, ତାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୁମନା ତାଙ୍କୁ ମନମର୍ମର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଓ ମୁହଁ ହେଲା ଦେଖି, ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଲେ— "ତୁମ ମନ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଜାଲରେ ବନ୍ଧା, ଭ୍ରମରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛ; ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ । ତୁମ ଦୁଃଖ କହ, ମନ ଶାନ୍ତ କର, ଏବଂ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର; ଚିନ୍ତା ପରି ଦୁଃଖ କିଛି ନାହିଁ, ଏହା ଶରୀରକୁ କ୍ଷୀଣ କରେ । ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି, ମଣିଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ଚିନ୍ତାର କାରଣ କହ ।" ନାରଦ କହିଲେ: ପ୍ରିୟାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବଶର୍ମା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ପ୍ରିୟେ, ଯେପରି ତୁମେ ଭାବିଛ, ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ, ସେସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ଶୁଣ ଓ ବୁଝ । ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ କିଏଁ ମୋ ପାପରେ ଧନ ହାରାଇଛି; ଏହିପରି, ସନ୍ତାନ ବିନା ରହିଛି—ଏହିଁ ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ ।" ସୁମନା କହିଲେ: "ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଶିକ୍ଷାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ନାଶ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଏ । ସନ୍ତୋଷ ଏକମାତ୍ର ସ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଓ ସୁଖର କାରଣ; ଅସନ୍ତୋଷ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ—ଏହିପରି ଭଗବାନ୍ ହରି କହିଛନ୍ତି । ଲୋଭ ପାପର ବୀଜ, ମୋହ ଏହାର ମୂଳ; ମିଥ୍ୟା ଏହାର ତଣ୍ଡ, ଏହା ବଡ଼ ଶାଖାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଯାଏ । ମଦ ଓ କୁଟିଲତା ଏହାର ପତ୍ର, ସଦା ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଫୁଟେ; ମିଥ୍ୟା ଏହାର ସୁଗନ୍ଧ, ଅଜ୍ଞାନ ଏହାର ଫଳ । ନାସ୍ତିକ, ଚୋର, କ୍ରୁର ଓ ଧୂର୍ତ୍ତମାନେ ଏହି ମୋହ ଗଛର ବଡ଼ ଶାଖାରେ ବସନ୍ତି । ଏହି ଗଛର ଉତ୍ତମ ଫଳ ଅଜ୍ଞାନ, ଏହି ଫଳର ରସ ଅଧର୍ମ; ସ୍ୱଭାବର ଜଳରେ ଚାଷ ହୁଏ, ଏହାର ପ୍ରିୟ କ୍ରିୟା ଆସ୍ଥା । ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହାର ରସ, ଅତି ଭୋଗରେ ମିଠା; ଏପରି ଫଳରେ ଲୋଭ ଗଛ ଅଫଳଦାୟକ । ଏହାର ଛାୟାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକ ଶରଣ ନେଇ, ଚଳାଚଳ କରେ, ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ଏହି ଗଛର ପକା ଫଳ ଖାଏ । ଏହି ଅଧର୍ମରେ ପୋଷିତ ଫଳର ସ୍ୱାଦ ଦ୍ୱାରା, ଏପରି ମଣିଷ ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ନଶ୍ଟ ହୁଏ । ସେଠାରୁ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି, କେବେ ଲୋଭ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଧନ, ସନ୍ତାନ କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଏପରି ଚିନ୍ତା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଯଦି ମୂଢ଼ ମାନଙ୍କ ପରି ଚିନ୍ତା କରିବେ, ସେମାନେ ଦିନ ରାତି ଭ୍ରମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ରହିବେ ।