ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଭକ୍ତିର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅଛି, ଏହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅପାର। ଯେପରିକି ଭଲ ଭାବେ ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନି ଜଳାଣାକୁ ଖାକରେ ପରିଣତ କରେ, ସେପରି ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ମାନବର ସମସ୍ତ ପାପକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଦଗ୍ଧ କରିଦିଏ। ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିର ଆମୃତ ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଉପରେ କେବେ ଶୁଣିନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ସେ ଜନ୍ମ-ଜନ୍ମାନ୍ତର ଦୁଃଖ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନେକ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିଥାନ୍ତି। ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଯଶ ଗାଇବା, ଧ୍ୟାନ କରିବା ଓ ଅନୁଭବ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ଦେବୀୟ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ, ଯେପରିକି ପବନ ମେଘକୁ ଚିଥରାଇଦିଏ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିଦିଏ। ଦାନ, ଦେବତାପୂଜା, ଯଜ୍ଞ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ଶାସ୍ତ୍ରାଧ୍ୟୟନ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ଏପରି ଶୁଦ୍ଧତା ଅନୁଭବ କରିପାରିବେନାହିଁ, ଯେପରି ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁ ହୃଦୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ହେ ନରପତି, ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ଓ ଚରିତ୍ର କଥା ଯେଉଁଠି ଶୁଣାଯାଏ ଓ ଗାଯାଏ, ସେଠି ପବିତ୍ରତା ଓ ନିଷ୍ଠା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ଭୂମିର ଧାରକ, ଧର୍ମର ଆଧାର, ତୁମ ହୃଦୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ ସ୍ମରଣରେ ଲୀନ ଅଛି, ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ତୁମ ମନ ଅବିଚଳିତ ଅଛି। ଯଦି ମଣିଷ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂକୁ ମହତ୍ୱ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରେୟସ୍ ଲାଭ କରିପାରିବେନାହିଁ। ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତ ଥିବା ପ୍ରଭୁ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ଏହା ତୁମେ ନିଜେ ଜାଣ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଉପଦେଶ ବିନା ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଜଣାଯାଏନାହିଁ; ତୁମେ ଭକ୍ତିମାନ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଓ ପବିତ୍ର କଥାର ଆମୃତ ଉପରେ ସମ୍ମାନ ସହ କଥା ପଚାରିଛ। ମହାନ୍ତମାନେ ଏକାପରି ସମ୍ବାଦରେ ଅନନ୍ତ ଗୁଣ ଓ ଅସୀମ ମଙ୍ଗଳର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଗୁଣ ମୁଁ ଦେଖିନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ସତ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ପାରମ୍ପରିକତା, ଦୟା, ଦୀକ୍ଷା, ଶାନ୍ତି—ଏସବୁ ହରିଙ୍କର ଅଙ୍ଗ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଆକାଶ, ଦିଗ୍ବଳୟ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର—ସମସ୍ତ ଜୀବର ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ପ୍ରଭୁ ବିରାଜିତ। ସେ ନିଜେ ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ଚିରକାଳ ଭୋଜନ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ତୀର୍ଥ ଧୂଳି, ପର୍ବତ ନିବାସ, ଭୂମିଦେବୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଧର୍ମର ଭାଗ୍ୟ। ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମିକ ଭାବେ ଦେଖେ, ସେଉଁଠି ସେଇ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅବିଚଳିତ ବୈଷ୍ଣବ। ମୁଁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର କିଛି ଅଂଶ କହିଲି; ମୋର ସମୟ ସୀମିତ, ମୁଁ ଏବେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନକୁ ଯିବାକୁ ହେବ, ଏଠାରେ ଆଉ କଥା କହିବାର ସୁଯୋଗ ନାହିଁ। ଏବେ ମାଧବ ମାସ ଆସିଛି, ଏହା ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ପବିତ୍ର; ଏହି ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ଦିନ, ଜାହ୍ନୁ ମୁନି କ୍ରୋଧରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଗିଳିଥିଲେ, ପରେ ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ କାନରୁ ପୁଣି ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦିନ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗଙ୍ଗାଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ସେ ଧନ୍ୟ ହୁଏ। ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କ ଜଳରେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିଥାଏ, ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖି ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ। ମାଧବ ମାସ ସମାନ କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ସମାନ କୌଣସି ନଦୀ ନାହିଁ; ଏହି ଯୁଗଳ ଦୁର୍ଲଭ, କେବଳ ହରିଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲାଭ୍ୟ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ଆସି, ତିନି ଧାରାରେ ଅବିରତ ଚଳିଥିବା ଏହି ଜାହ୍ନବୀ ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ, ଅବିରତ ଆନନ୍ଦ ଦାତ୍ରୀ, ଅଗଣିତ ପାପ ହରଣକାରିଣୀ, ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରୁ ଉଦ୍ଧାରକାରିଣୀ। ମହେଶଙ୍କ ଜଟାରେ ବାସ କରୁଥିବା ଏହି ଗଙ୍ଗା, ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିପଦ ଦୂର କରନ୍ତି। ସେ ସଗରବଂଶକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିଲେ, ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତିନି ପଥରେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେବୀ ଭାବେ ଭୂଷିତ କରନ୍ତି। ଦୃଷ୍ଟି, ସ୍ପର୍ଶ, ସ୍ନାନ, ସ୍ତୁତି, ଧ୍ୟାନ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା ସେ ହଜାର ହଜାର ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ଓ ଅପୁଣ୍ୟାତ୍ମାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଦିନର ତିନି ସନ୍ଧିବେଳାରେ "ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା" ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତିନି ଜନ୍ମର ସଂଚିତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଯଦି କିଏ ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ବିଶେଷକରି ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଏହି ଗଙ୍ଗା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଏହି ଦିନ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ହରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କୃପାରେ ଲାଭ୍ୟ। ମାଧବ ମାସ ସମାନ କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ, ମାଧବ ସମାନ କୌଣସି ଦେବ ନାହିଁ; ସେ ପାପସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଥିବା ମଣିଷଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛନ୍ତି। ଏହି ମାସରେ ଯେଉଁ ଦାନ, ପାଠ, ହୋମ, ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଅସୀମ, କୋଟିକୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାରାୟଣ ହରି, ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଗାୟତ୍ରୀ, ନଦୀମାନେ ଜାହ୍ନବୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯେପରି ନାରୀମାନେ ଉମା, ତେଜସ୍ବୀମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଲାଭମାନେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଦ୍ୱିପଦମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଗୁଣମାନେ ଦୟା, ଜ୍ଞାନମାନେ ବେଦ, ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଓଁ, ଧ୍ୟାନମାନେ ଆତ୍ମବିଚାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତପସ୍ୟାମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ସ୍ୱଧର୍ମ, ଶୁଦ୍ଧତାରେ ଧନର ପବିତ୍ରତା, ଦାନରେ ଭୟରହିତତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଲୋଭ ନାଶ ହେବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ, ଏପରି ମାଧବ ମାସ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାସ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ଉପବାସ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ, ପୂଜା ଆଦିର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ।