ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ କୁହାଯାଉଛି — ଯେଉଁଠାରେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ବଧ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ମହା ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ଭୀମ ତାଙ୍କ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ଗଭୀର କୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ଏହି କୁଣ୍ଡକୁ ଭୀମ-କୁଣ୍ଡ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ମିଳିଛି, ଏହା ପୃଥିବୀକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି । କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଏହା ଏକ ଗୋଖାତି ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ କାଳିନ୍ଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳିଥାଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ସୂତ ମୁନି କହିଲେ — ଯେଉଁଠି ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ରହି, ପରିକ୍ରମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିଥାଏ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ମୁଚିଯାଏ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ଯିଏ ଏହି କୁଣ୍ଡର ପରିକ୍ରମା କରେ, ସେଉଁଠି ଥିବା କ୍ଷେତ୍ର ଦୋଷ ଓ ପାପ ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ । ଯେଉଁଠି ପରିକ୍ରମା କରାଯାଏନି, ସେଠି କ୍ଷେତ୍ରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେନି; ତେଣୁ, ପୁଣ୍ୟ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି, ଯଦି ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ପରିକ୍ରମା କରୁଥିବା ବେଳେ ହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ପ୍ରତିଟି ପଦକ୍ଷେପରେ କପିଳା ଗାଈ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଥାଏ । ଚୈତ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତାରିଖରେ ଯିଏ ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ପରିକ୍ରମା କରେ, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ । ଏଭଳି, କାଳିନ୍ଦୀ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ପଦ୍ମପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କାଶୀ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଶିବ, କାଞ୍ଚୀ ଓ ଭୀମ-କୁଣ୍ଡ ସମେତ ସାତଟି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ବିବରଣୀ ଶେଷ ହେଉଛି । ଏହା ପରେ ଶଙ୍କର ମହାଦେବ କହିଲେ — ଯେଉଁଠି ଉପାସନା କିମ୍ବା ସେବା କରାଯାଏ, ମନ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉଚିତ ଭାବରେ ଉଚିତ ମନ୍ତ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବେ; ଏକ ଅ-ୱୈଷ୍ଣବ ଦ୍ୱାରା ଶିଖିତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ ନାହିଁ । ଯଦି ପୂର୍ବରୁ କେହି ଅ-ୱୈଷ୍ଣବ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ତେବେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ବୈଷ୍ଣବ ଗୁରୁଙ୍କ ଠାରୁ ପୁଣିଥରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ର ନିୟମିତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁଠି କେହି ହଜାର ଶାଖା ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦିକ୍ଷିତ ହେଉଥିବା କିମ୍ବା ବଡ଼ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅ-ୱୈଷ୍ଣବ କେବେ ଗୁରୁ ହେବେ ନାହିଁ । ଯିଏ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦୁଇଟି ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଏ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଏହି ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏହିପରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶରଣାଗତି ନେଇ, ଏକ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ଆଚରଣ ବୁଝିବା ପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟକୁ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବେ । ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ଯଥା ତାପାଦି କ୍ରିୟା କରିବା ପରେ ଗୁରୁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ; ଏହା ସହିତ ତାପ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ନାମକରଣ ଯଥାଯଥି ହେବା ଦରକାର । ଏହା ପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ପବିତ୍ର ମନକୁ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବେ; ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାପ କରାଯାଏ । ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପୁଣ୍ଡ୍ର କୁହାଯାଏ, ବୈଷ୍ଣବ ନାମ ଦିଆଯାଏ; ଏବଂ ଏହିପରି ଶିଷ୍ୟକୁ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବା ଉଚିତ । ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ନ୍ୟାସ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ର ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ବୈଷ୍ଣବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନ୍ୟାସକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନାଯାଏ । ତେଣୁ, ଏଠାରେ ମାତ୍ର ନ୍ୟାସ ରିତିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ; ନ୍ୟାସ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁହାଯାଏ । ନ୍ୟାସ ଠାରୁ ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ; ଏହି କଥା ସତ୍ୟ । ନ୍ୟାସ ଦୁଇ ପ୍ରକାର — ଏକ ହେଉଛି ନ୍ୟାସ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ଶରଣାଗତି । ଦୁଇଟି ଶିଖିବା ପରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ଦୁଇଟିରେ ଅଯୋଗ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ । ତେଣୁ, ଦୁଇଟି ଶିଖିବା ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଥାଯଥି ଭାବରେ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମହାମନ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ କରିବେ । ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଣବ ରୂପରେ ଗଠିତ; ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କୁହନ୍ତି । ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଣବ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମେ ଶୁଭ ପ୍ରଣବକୁ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ । ଓଁ ଅକ୍ଷରଟି ହେଉଛି ପ୍ରଣବ, ବ୍ରହ୍ମ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ନେତୃତ୍ୱ କରିଥିବା; ଏହିପରି, ପ୍ରଥମେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏହାକୁ ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ । ପ୍ରଣବ ଏହି ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ଥିତ; ପ୍ରଥମେ 'ଓଁ', ତାପରେ 'ନମଃ', ଏବଂ ପଛରେ 'ନାରାୟଣାୟ' — ଏହିପରି ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷର । ଏଭଳି, ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରେ । ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ମହିମାଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ସାର, ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ; ଏହାର ଋଷି ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ, ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀଙ୍କ ପତି । ଏହାର ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ, ପ୍ରଣବ ଏହାର ବୀଜ; ଅବିନାଶୀ ଦେବୀ ଏହାର ଶକ୍ତି, ଶ୍ରୀ ଏହାର ମନ । ପ୍ରଥମ ଶବ୍ଦ 'ଓଁକାର', ଦ୍ୱିତୀୟ 'ନମଃ', ତୃତୀୟ 'ନାରାୟଣାୟ' — ଏହି ତିନି ଶବ୍ଦର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଏ । 'ଅ', 'ଉ', 'ମ' — ଏହି ତିନି ଅକ୍ଷର ମିଶି ପ୍ରଣବ ତିଆରି; ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମ ଶବ୍ଦ ତିନି ବେଦର ସାର । 'ଅ' ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ, 'ଉ' ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀ, 'ମ' ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ଦାସ, ଯାହା ପ୍ରକୃତିରେ ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ । 'ଅ' ଦ୍ୱାରା ବାସୁଦେବଙ୍କ ରୂପ, 'ଉ' ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ଶ୍ରୀଙ୍କ ରୂପ; 'ମ' ଦ୍ୱାରା ଜୀବାତ୍ମା, ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ପୁରୁଷ । 'କ' ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ତତ୍ତ୍ୱ, 'ଚ' ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ; 'ଟ', 'ତ' ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଓ ହୃଦୟ; 'ପ' ଦ୍ୱାରା ମନ, 'ଫ' ଦ୍ୱାରା ଅହଂକାର; 'ବ', 'ଭ' ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତି; ଏହିମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଜୀବାତ୍ମା ହେଉଛି 'ମ' ଅକ୍ଷର, ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ । ଦେହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ପ୍ରାଣ ଠାରୁ ଅଲଗା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଛାଡ଼ି, ସେଇ 'ମ' ଅକ୍ଷର ସଚେତନ ଏବଂ ଦିବ୍ୟତାର ଅଂଶ ଭାବେ ଅବସିଷ୍ଟ ଅଛି ।