ଏକ ସମୟର କଥା, ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ସେ କହିଲେ, “ହେ ମୁନି, ଯେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଉପରେ ବେଦବିଦ୍ୟାର ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ବିଦ୍ୱାନମାନେ କଥା କହନ୍ତି, ସେ କିଏ?” ତାହାପରେ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ, “ହେ ମୁନି, ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେବତା, କମଳନୟନ ନାରାୟଣ ହେଉଛନ୍ତି । ସେ ନିରାକାର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ପ୍ରଭୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁହିଁ ଅଟୁଟ । ସେ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ । ହରି ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ । ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସେଉଁଠି ଗଠିତ, ବନ୍ଧା, ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ । ସେ ଏକମାତ୍ର, ଅଦିତ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ସୃଜନ କରିଥିଲେ । ସେ ନିଜେ ବେଦଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କରେ ନିର୍ମିତ । ଏହି ସମସ୍ତ ମାନବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଦାତାଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜା କରିବି? ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଁକୁ ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୟାକରି ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ । ଯେଉଁମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ସତ୍ୟ କଳ୍ୟାଣ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଯିଏ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ରସ ଚଖିନାହିଁ, ସେ କ୍ଷମା, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଆଦିର ଉଚ୍ଚତମ ଫଳ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ । କେବଳ କାମନାର ପଥରୁ ବହୁତ ଫଳ ଆଶା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ହରିଙ୍କ ପୂଜା ଛାଡିଦେଲେ, ପାପର ଏକାଠା ଦଳ ଦୂର କରିହେବ ନାହିଁ । ହେ ମୁନି, ମୁଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଉତ୍ତମ ପରିହାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଖୁନି; ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଭୌହ ନୃତ୍ୟ କରେ, ସେଠି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ବସିଥାଏ । କେଶବ ଦୁଃଖ ନାଶକଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜା କରିବି? ମଣିଷମାନେ ଶୁଭ୍ର ନାରାୟଣଙ୍କୁ କିପରି ସେବନ କରନ୍ତି? ଦୟାକରି ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ; କାରଣ, ପ୍ରଭୁ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । କିପରି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୟାଳୁ ହୁଅନ୍ତି? ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି? ଆପଣ ଏକ ଭୂତିକ ବିଷୟ ଜ୍ଞାତା ଓ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି । ସେହିପାଇଁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ, ମୁଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି—ଶ୍ରୋତା, କଥକ, କିମ୍ବା ପ୍ରଶ୍ନକର୍ତ୍ତା ଭାବେ—ହରିଙ୍କ ବିଷୟରେ । କୃଷ୍ଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ଜଳ ପବିତ୍ର କରେ । ଏହି ଦେହ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ୱର । ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଏହି ଲୋକରେ ଧର୍ମିକଙ୍କ ସଙ୍ଗ କେବଳ ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ପାଇଁ ମହାଧନ । ଏପରି ସଙ୍ଗରୁ ଚାରି ପ୍ରକାର ମାନବ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କରେ । ଯେପରି ବାପାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ଶିଶୁମାନେ ସେହି ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଜୀବମାନେ ଦେବତାମାନେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରୁ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଉଭୟ ପାଉନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଯେଉଁମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଉପରେ ମନ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି; ଦେବପୂଜାକାରୀମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି । ଧର୍ମିକମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ଅନୁସାରୀ, ଛାୟା ଭଳି ସହାୟକ ଓ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଶିଖାନ୍ତୁ । ଏପରି ଶିକ୍ଷା ଦେଇଲେ ବେଦଯୋଗ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ । ତେବେ ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ । ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଜାଣିବାକୁ, ମଧବଙ୍କ ସେବା ଏକମାତ୍ର ପଥ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପୂଜିତ ହୁଏ । ହରି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଚଳ ଅଚଳ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମହାପାପ ଏକକ୍ଷଣରେ ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ଏହିପରି, ହରିକୁ ଏକମାତ୍ର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ରାଜନ୍, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା କିଏ ମୁକ୍ତିଦାତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ପୂଜା କରିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ? ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଯଦ୍ୟପି ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସେବା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଶୁଣିଲେ, ପଢିଲେ, ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଆଦର କଲେ, ଏହି ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର କରେ, ଏକ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ । ଏହି କାରଣ ଓ ଫଳ, ଏବଂ କାରଣର କାରଣ, ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବିସ୍ତୃତ, ନିର୍ଗୁଣ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସଗୁଣ ଓ ମହାନ୍ । ଅଜନ୍ମା, ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ଉପରେ ଅତିତ, ହରି ସଦା ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ; ଏହି ଭାବନା ତୁମେ ଭଲ ଭାବରେ ଧାରଣ କରିଛ । ତୁମେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମନ ଓ ଆତ୍ମା କୃଷ୍ଣକଥାର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୁଏ । ଏପରି ସଙ୍ଗରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପବିତ୍ର ଗାଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ୍ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହା ତୁମେ ନିଜେ ଜାଣ । ତଥାପି, ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନରୁ, ମୁଁ କହିବି; ଯେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦେଇଥିବା ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ପୁରୁଷ ଉପରେ ଅଧିକ, ସେ ଅଚ୍ୟୁତ । ସନ୍ତାନ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ସମସ୍ତ ଆଶା ଯଦି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ଅଜେୟ ତାହା ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏହି ମଣିଷମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, ଓ ବାଣୀରେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି । ତୁମ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ନିୟମ କହିବି: ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଅପହରଣ ନ କରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଓ ଅଲ୍ପସଂଗ୍ରହ । ଏହିମାନେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ମାନସିକ ନିୟମ । ଏହା ସହିତ ଏକବେଳି ଭୋଜନ, ରାତିରେ ଉପବାସ, ଭିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ । ଏଭଳି ଦେହଜ ନିୟମ ମଣିଷମାନେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍; ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ବିଷ୍ଣୁସ୍ତୁତି, ଓ ସତ୍ୟବାଣୀ । ଅନ୍ୟମାନେ ନିନ୍ଦା ନ କରିବା ଉଚ୍ଚତମ ବାଚିକ ନିୟମ; ସଦା ଓ ସର୍ବଦା ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ନାମଗୁଣଗାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।